Biến động Trung Đông thúc đẩy làn sóng năng lượng tái tạo

Căng thẳng địa chính trị leo thang tại khu vực Trung Đông đang làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu. Hàng triệu thùng dầu đứng trước nguy cơ mắc kẹt, chi phí vận tải đội lên từng ngày khiến các doanh nghiệp và người tiêu dùng đứng ngồi không yên.

Tuy nhiên, đằng sau cú sốc giá cả này là một cuộc dịch chuyển dòng vốn khổng lồ. Những đứt gãy chuỗi cung ứng đang vô tình trở thành chất xúc tác mạnh mẽ nhất, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và củng cố các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) trên toàn cầu.

Xung đột Trung Đông thúc đẩy năng lượng tái tạo (Ảnh: The Week).

Thị trường “khát” dầu và cú sốc nguồn cung lịch sử

Theo ghi nhận từ tờ Times of India, thị trường dầu mỏ toàn cầu đang chứng kiến một sự phân hóa hiếm gặp. Giá dầu giao ngay đang tăng nhanh hơn rất nhiều so với giá dầu kỳ hạn trên các sàn giao dịch.

Dầu Brent, thước đo chuẩn của thị trường toàn cầu, đã vọt lên mức 112 USD/thùng. Nguyên nhân chính đến từ việc eo biển Hormuz – yết hầu của ngành năng lượng – đối mặt với nguy cơ phong tỏa.

Đáng chú ý, giá dầu vật lý dùng để tinh chế thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay còn đắt đỏ hơn. Các nhà máy lọc dầu tại châu Á đang phải trả mức giá chênh rất cao để gom hàng từ các khu vực xa xôi nhằm bù đắp lượng thiếu hụt.

Ông Jeff Currie, Giám đốc chiến lược năng lượng tại Carlyle Group, nhận định trên Times of India rằng thị trường giấy (kỳ hạn) đã hoàn toàn tách rời khỏi thị trường thực. Chuyên gia này nhấn mạnh thế giới đang đối mặt với một cú sốc nguồn cung cực lớn.

Tác động của đợt tăng giá này đang lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế thực. Các doanh nghiệp vận tải biển bắt đầu áp thêm phụ phí nhiên liệu, trong khi các hãng hàng không châu Âu cảnh báo sẽ chuyển phần chi phí nhiên liệu bay đắt đỏ sang giá vé của hành khách.

Tại Mỹ, giá xăng đã tiến sát mốc 4 USD/gallon, còn dầu diesel vượt 5 USD/gallon. Ông Pavel Kveten, CEO Girteka Logistics, chia sẻ rằng biến động thị trường năng lượng gần như lập tức tác động tới chi phí vận hành, bởi nhiên liệu chiếm tới 30% tổng chi phí của họ.

Giá xăng ở các nước tăng cao do sốc nguồn cung (Ảnh: Getty).

Cái giá đắt đỏ của carbon và hồi chuông cảnh tỉnh

Không chỉ gây thiệt hại nặng nề về kinh tế, xung đột tại Trung Đông còn gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về thảm họa môi trường. Theo The Guardian, chỉ trong vài tuần đầu tiên, các đợt không kích và việc thiêu rụi hạ tầng dầu mỏ đã thải ra hàng triệu tấn khí nhà kính, làm cạn kiệt nhanh chóng “ngân sách carbon” toàn cầu.

Thực tế khốc liệt này ngay lập tức tác động mạnh đến thị trường giao dịch phát thải. Báo cáo của S&P Global cho thấy giá tín chỉ carbon tại chương trình đấu giá RGGI (Mỹ) đã bị đẩy lên mức kỷ lục 24,99 USD/tín chỉ, cao hơn 31% so với ngưỡng dự phòng thông thường.

Khối lượng phát thải khổng lồ từ các điểm nóng xung đột đang trở thành minh chứng rõ nét nhất cho rủi ro của nhiên liệu hóa thạch, qua đó tạo thành chất xúc tác buộc giới đầu tư phải dứt khoát đẩy nhanh tốc độ dịch chuyển dòng vốn sang năng lượng xanh và các tiêu chuẩn ESG.

5 triệu tấn CO2 thải ra chỉ trong 14 ngày xung đột (Ảnh: AFP).

Dòng vốn đảo chiều: Năng lượng xanh lên ngôi

Chính sự mong manh của chuỗi cung ứng hóa thạch đang trở thành động lực lớn nhất để các quốc gia đẩy nhanh tiến trình ESG. Theo S&P Global, “sương mù” tại Trung Đông đã phơi bày tử huyệt của châu Âu và châu Á trong việc phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Tại châu Á, quá trình chuyển dịch năng lượng đang trở thành ưu tiên cấp bách cả về kinh tế lẫn an ninh quốc gia. Chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo ít bị ảnh hưởng bởi các cú sốc địa chính trị hơn, nhờ đặc điểm đầu tư một lần và chi phí vận hành thấp.

Trung Quốc đang nhanh chóng nắm bắt cơ hội này. Tập đoàn Envision Energy vừa đánh dấu cột mốc quan trọng khi xuất khẩu thành công lô amoniac xanh đầu tiên sang Hàn Quốc. Công suất nhà máy của họ tại Xích Phong đã đạt 320.000 tấn/năm, nhắm thẳng tới các khách hàng lớn tại châu Á và châu Âu.

Trong khi đó, Ấn Độ cũng đang ghi nhận mức tăng trưởng năng lượng sạch kỷ lục. Dù còn đối mặt với các rào cản như tắc nghẽn lưới điện, nguồn vốn dồi dào và nhu cầu điện tăng mạnh đang giúp quốc gia này bứt tốc mạnh mẽ.

Theo phân tích của ông Lucas White từ quỹ GMO trên Morningstar, cú sốc nguồn cung hiện tại có thể đảo lộn hoàn toàn kỳ vọng của thị trường. Thay vì lo ngại dư cung dầu, thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ lạm phát năng lượng.

Điều này vô tình làm nền tảng cho sự bùng nổ của năng lượng tái tạo. Trước năm 2025, tâm lý thị trường với nhóm ngành này khá tiêu cực. Nhưng hiện tại, nhu cầu điện khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu và xe điện đang buộc các quốc gia phải rẽ hướng.

Các quốc gia tăng tốc sử dụng điện mặt trời và pin lưu trữ để đảm bảo an ninh năng lượng (Ảnh: Thairath).

Tầm nhìn dài hạn và cơ hội cho nhà đầu tư

Lịch sử đã chứng minh, mỗi cú sốc giá dầu đều mang lại những thay đổi mang tính bước ngoặt. Theo bài viết trên Eco-Business, các cuộc khủng hoảng năm 1973 và 1979 đã định hình lại hệ thống năng lượng, sinh ra các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu khắt khe.

Căng thẳng hiện tại quanh eo biển Hormuz được dự báo sẽ củng cố xu hướng “thoát dầu” nhanh hơn bao giờ hết. Nếu tình trạng giá cao kéo dài, nhu cầu tiêu thụ dầu sẽ chịu áp lực giảm mạnh do người tiêu dùng chuyển đổi thói quen.

Trung Quốc được dự báo sẽ tăng tốc sản xuất xe điện trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu ra toàn cầu. Khi giao thông được điện hóa trên diện rộng, kỷ nguyên giá dầu trên 100 USD/thùng có thể sẽ chấm dứt vĩnh viễn.

Các chuyên gia trên Eco-Business nhận định, năng lượng tái tạo sẽ trở thành nguồn cung chủ đạo trước năm 2030. Khi đó, giá dầu có thể rớt thảm về mức 40-60 USD/thùng trong thập niên tới, không phải vì dư cung, mà vì dầu mỏ đã mất đi vị thế độc tôn.

Đối với các nhà đầu tư nhạy bén, đây là thời điểm vàng để tái cơ cấu danh mục. Chuyên gia Lucas White từ GMO đánh giá rất cao các doanh nghiệp sản xuất pin lithium như Albemarle hay SQM.

Lưu trữ năng lượng đang tăng trưởng khoảng 100% mỗi năm. Lithium đang nhanh chóng trở thành “xương sống” cho hệ thống điện mới, giúp ổn định lưới điện khi các nguồn điện mặt trời và điện gió phát triển bùng nổ.

Dù vậy, trong ngắn hạn, các doanh nghiệp khai thác nhiên liệu hóa thạch truyền thống ở những khu vực an toàn như Petrobras hay Kosmos Energy vẫn hưởng lợi lớn. Dòng tiền tự do của các công ty này có thể vượt 20% nhờ mặt bằng giá dầu neo cao.