Các nhà máy lọc dầu châu Á tìm mua dầu Iran

Ngày 21/3, Reuters trích các nguồn tin thân cận cho biết các nhà máy lọc dầu Ấn Độ lên kế hoạch khôi phục việc mua dầu Iran sau khi Washington nới lỏng lệnh trừng phạt với Tehran. Họ đang đợi hướng dẫn của chính phủ và thông tin thêm từ Washington về các chi tiết, như điều khoản thanh toán.

Trước đó, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cũng đổ xô mua dầu thô Nga, sau khi Mỹ cho phép các nước mua dầu từ quốc gia này trên biển đến ngày 11/4. Ấn Độ có dự trữ dầu thô thấp hơn nhiều so với các nước nhập dầu lớn tại châu Á.

Ngoài Ấn Độ, nhiều nhà máy lọc dầu của các quốc gia châu Á cũng đang đánh giá về khả năng mua dầu Iran.

Cuối tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính phủ nước này tạm dỡ bỏ lệnh trừng phạt với dầu Iran trên biển trong 30 ngày. Việc này áp dụng với dầu chất lên tàu từ ngày 20/3 trở về trước, có hiệu lực đến 19/4. Đây là lần thứ 3 Mỹ gỡ bỏ các lệnh trừng phạt về dầu thô kể từ đầu chiến sự tại Trung Đông.

Emmanuel Belostrino – Giám đốc cấp cao tại hãng dữ liệu Kpler cho biết hiện có khoảng 170 triệu thùng dầu Iran trên các tàu ở vùng Vịnh lẫn vùng biển gần Trung Quốc. Trước đó, ngày 19/3, hãng tư vấn Energy Aspects ước tính 130-140 triệu thùng dầu Iran đang lênh đênh trên biển.

Châu Á hiện phụ thuộc vào Trung Đông để có khoảng 60% nguồn cung dầu thô. Việc eo biển Hormuz gần như đóng cửa tháng này đã buộc các nhà máy lọc dầu trên khắp khu vực phải giảm công suất và hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.

Năm 2018, Tổng thống Mỹ Donald Trump tái áp đặt lệnh trừng phạt lên Iran vì chương trình hạt nhân của nước này. Kể từ đó, Trung Quốc trở thành khách mua chính của dầu Iran giá rẻ, với khoảng 1,38 triệu thùng một ngày trong năm ngoái, theo số liệu của Kpler.

Dù vậy, giới buôn dầu cho biết việc khôi phục mua dầu Iran cũng sẽ gặp nhiều thách thức, từ cách thanh toán đến thực tế rằng phần lớn dầu được chuyên chở bằng đội tàu cũ. Bên cạnh đó, một số khách hàng từng mua dầu Iran trước đây bị yêu cầu phải mua từ Công ty Dầu mỏ Quốc gia Iran, nhưng kể từ khi Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt, phần lớn dầu của nước này được bán qua các bên thứ ba.

“Sẽ mất một thời gian để xử lý các vấn đề về mức độ tuân thủ, thủ tục hành chính hay ngân hàng. Nhưng tôi cho rằng mọi người cố gắng thực hiện sớm nhất có thể”, một nhà buôn tại Singapore cho biết.

Ngoài Trung Quốc, các khách hàng lớn của dầu Iran trước khi lệnh trừng phạt được tái áp đặt gồm Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Italy, Hy Lạp, Đài Loan và Thổ Nhĩ Kỳ.

Iran là một trong các quốc gia có dự trữ dầu mỏ lớn nhất thế giới. Số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy đến cuối năm 2023, nước này đóng góp 24% dự trữ dầu mỏ của Trung Đông và 12% toàn cầu. Dù vậy, hoạt động sản xuất tại đây bị hạn chế do nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc tế và không được đầu tư đúng mức.

Mỗi ngày quốc gia này sản xuất 3,3 triệu thùng dầu thô, và khoảng 1,3 triệu thùng khí ngưng tụ (condensate) cùng nhiên liệu lỏng khác. Các nhà máy lọc dầu của Iran có tổng công suất 2,6 triệu thùng mỗi ngày, theo hãng tư vấn FGE.

Trong một báo cáo hồi tháng 6/2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính quốc gia này xuất khẩu khoảng 1,7 triệu thùng dầu thô và khí ngưng tụ mỗi ngày. Họ cũng là nước xuất khẩu lớn với các sản phẩm từ dầu, với gần 820.000 thùng nhiên liệu mỗi ngày, theo hãng dữ liệu Kpler, tăng nhẹ so với năm 2024. Khoảng 90% dầu thô xuất khẩu là qua đảo Kharg, để vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Hiện tại, quốc gia vùng Vịnh này là nước sản xuất dầu thô lớn thứ 3 trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), đóng góp 4,5% nguồn cung toàn cầu.

Hà Thu (theo Reuters)