Iran tung đòn bẩy chiến lược, nêu điều kiện chấm dứt xung đột chưa từng có

Xuồng cao tốc được trang bị vũ khí của Iran trong một cuộc tập trận (Ảnh: New York Post).

Điều kiện “chưa từng có” của Iran

Tuần này, khi một quan chức Iran đưa ra danh sách các điều kiện để chấm dứt cuộc chiến do Mỹ và Israel khởi xướng, ông đã thêm một điều kiện “chưa từng có” trong danh sách của Tehran trước đây: công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Tuyến đường thủy hẹp này, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, được xem là “vũ khí mạnh nhất” của Iran. Quốc gia Trung Đông này đang tìm cách biến eo biển Hormuz thành nguồn thu tiềm năng để kiếm hàng tỷ USD mỗi năm và là “nút thắt” gây sức ép lên nền kinh tế toàn cầu.

Iran từ lâu đã dọa đóng cửa eo biển trong trường hợp bị tấn công, nhưng ít ai ngờ rằng nước này sẽ thực hiện điều đó hoặc biện pháp này lại có hiệu quả đến vậy trong việc làm gián đoạn dòng chảy thương mại toàn cầu. Quy mô tác động dường như đã mở rộng kỳ vọng của Tehran, với những yêu cầu mới cho thấy Iran đang tìm cách biến eo biển Hormuz thành đòn bẩy bền vững hơn.

Hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ do các cuộc tấn công của Iran, khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào hỗn loạn và buộc các quốc gia nằm ngoài vùng vịnh Ba Tư phải thực hiện các biện pháp khẩn cấp để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.

“Iran có phần bất ngờ trước sự thành công của chiến lược (eo biển Hormuz), khi thấy chiến lược này ít tốn kém và dễ dàng đến mức như vậy để gây sức ép lên nền kinh tế toàn cầu”, Dina Esfandiary, chuyên gia khu vực Trung Đông của Bloomberg Economics, cho biết.

“Một trong những bài học rút ra từ cuộc chiến là họ đã phát hiện ra đòn bẩy mới này và nhiều khả năng họ sẽ sử dụng một lần nữa trong tương lai. Và tôi nghĩ việc kiếm tiền từ nó là một phần của việc phát hiện ra đòn bẩy này”, chuyên gia nhận định.

Washington nhận thức rõ rủi ro đó. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần này cảnh báo một trong những thách thức trước mắt sau xung đột sẽ là nỗ lực của Tehran nhằm thiết lập hệ thống thu phí tại eo biển Hormuz.

“Điều này không chỉ bất hợp pháp, mà còn không thể chấp nhận được và nguy hiểm cho thế giới. Điều quan trọng là thế giới cần có kế hoạch để đối phó”, ông Rubio nói sau cuộc họp của Nhóm G7 tại Pháp. Các ngoại trưởng G7 nhấn mạnh “sự cần thiết tuyệt đối” của việc khôi phục “tự do hàng hải an toàn và không thu phí”.

(Đồ họa: Sputnik).

Nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của eo biển Hormuz, trong bài phát biểu đầu tiên kể từ khi nhậm chức, tân Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei nhấn mạnh việc tiếp tục phong tỏa tuyến đường thủy chiến lược này.

Trong các vòng đàm phán trước đây với Mỹ, Iran đã thúc đẩy việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và công nhận quyền sở hữu công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, nhưng không phải là quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Còn ở thời điểm hiện tại, Iran phát tín hiệu rằng đòn bẩy kiểm soát eo biển Hormuz có thể được chính thức hóa.

Các nghị sĩ Iran đang xem xét một dự luật yêu cầu các quốc gia sử dụng eo biển Hormuz để vận chuyển nhiên liệu và hàng hóa phải trả phí, trong khi một cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran đã nói về một “hệ thống mới cho eo biển Hormuz” sau chiến tranh.