Đột phá từ Hội nghị Trung ương 2 về công tác chính trị, tư tưởng

Tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặc biệt nhấn mạnh đến “bốn kiên định” về chính trị, tư tưởng và cho biết Trung ương sẽ ban hành một quy định riêng về công tác này trong Đảng.

Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, PGS-TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết trong bối cảnh mới với nhiều vấn đề khó dự báo, việc hệ thống hóa và cụ thể hóa những nguyên tắc cốt lõi này được đánh giá là một bước đột phá vô cùng quan trọng.

Lần đầu có quy định chuyên sâu về chính trị, tư tưởng

. Phóng viên: Tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 2 mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh đến “bốn kiên định”. Xin ông chia sẻ góc nhìn của mình về điểm mới này?

+ PGS-TS Lê Văn Cường: Khái niệm “bốn kiên định” về chính trị, tư tưởng thực chất có sự tiếp nối và bắt nguồn từ Đại hội XII. Trước giai đoạn đó, chúng ta chủ yếu nhấn mạnh hai kiên định: Một là kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng (chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh); hai là kiên định mục tiêu, lý tưởng mà Đảng và nhân dân đã lựa chọn (độc lập dân tộc gắn liền với CNXH).

Đến Đại hội XII, Đảng bổ sung kiên định thứ ba là kiên định đường lối đổi mới. Tiếp đó, Đại hội XIII đưa ra kiên định thứ tư về các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng. Và đến Đại hội XIV, Đảng đã đúc kết, khái quát hóa thành “bốn kiên định” như đã nêu.

Theo thông lệ, sau mỗi kỳ đại hội, Đảng sẽ ban hành quy định thi hành Điều lệ Đảng và quy định về công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng. Tuy nhiên, điểm mới nổi bật của nhiệm kỳ này là Hội nghị Trung ương 2 đã ban hành thêm một quy định riêng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng. Quy định này mang tính chất vừa ổn định, vừa kế thừa và phát triển, đóng vai trò kim chỉ nam để định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng.

Mục tiêu cốt lõi là tạo ra sự đồng thuận, thống nhất xuyên suốt từ nhận thức đến khâu tổ chức thực hiện và hành động thực tiễn. Đây không chỉ là bước tổng kết 40 năm đổi mới mà còn minh chứng rõ nét cho sự phát triển lý luận của Đảng trong suốt 96 năm lãnh đạo đất nước.

Như vậy, đây sẽ là lần đầu tiên chúng ta có một quy định chuyên sâu về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng. Có thể xem đây là một bước đột phá. Bởi hiểu một cách đơn giản, chính trị, tư tưởng thuộc về những suy nghĩ bên trong mỗi con người, rất trừu tượng và khó đo lường, đánh giá. Quy định này sẽ tạo ra sự thống nhất về mặt nhận thức, ý chí, tạo tiền đề vững chắc để thống nhất trong hành động và đảm bảo hiệu quả của kết quả thực hiện.

. Theo ông, xuất phát từ bối cảnh thực tiễn nào mà Đảng quyết định ban hành một quy định riêng về công tác chính trị, tư tưởng?

+ Như tôi đã đề cập, đây là một trong những điểm mới nổi bật nhất của Đại hội XIV. Đại hội XIV được xác định là đại hội của niềm tin và hành động. Sau đại hội, nhiệm vụ trọng tâm là phải đưa nghị quyết đi vào cuộc sống và yêu cầu tất yếu là phải làm cho công tác tư tưởng chính trị trong Đảng lan tỏa vào thực tiễn một cách đồng bộ và thống nhất.

Đặc biệt, bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, các luồng thông tin không chính thống trên mạng xã hội có tốc độ lan truyền nhanh chóng và tác động mạnh mẽ đến từng cán bộ, đảng viên và người dân. Vì vậy, quy định này được ban hành với mục tiêu cốt lõi là gắn kết toàn Đảng, toàn dân và toàn quân thành một khối thống nhất về ý chí và hành động.

Hạt nhân của “bốn kiên định”

. Trong thế giới đang biến động và khó dự báo, việc giữ vững những nguyên tắc bất biến này có ý nghĩa như thế nào đối với khát vọng vươn mình của dân tộc trong kỷ nguyên mới?

+ Việc kiên định những nguyên tắc này chính là nền tảng cốt lõi để tạo ra sự đồng thuận, tinh thần đoàn kết, chung một ý chí và lý tưởng. Trong bối cảnh thế giới tiềm ẩn nhiều biến động, sự đồng thuận đó mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Một khi toàn dân, toàn quân đã chung sức, đồng lòng thì không khó khăn hay thế lực nào có thể ngăn nổi bước tiến của chúng ta.

Nhìn lại thực tiễn, chúng ta có thể thấy rõ điều này. Đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII, đại dịch COVID-19 xảy ra, hay mới đây khi chúng ta vừa tổ chức xong Đại hội XIV với hàng loạt mục tiêu lớn lao được đặt ra thì chiến tranh ở khu vực Trung Đông lại diễn ra, gây đứt gãy chuỗi kinh tế toàn cầu, đe dọa an ninh năng lượng và an ninh chung của thế giới.

Nói cách khác, mỗi một giai đoạn lịch sử sẽ luôn xuất hiện những thách thức lớn khác nhau. Nếu không có sự kiên định, thiếu đi sự đồng thuận và tinh thần đoàn kết, chắc chắn sẽ dẫn đến nguy cơ chia rẽ. Vượt lên tất cả, chân lý đó đã được Bác Hồ đúc kết sâu sắc qua lời căn dặn: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công”.

. Vậy trong “bốn kiên định” này, nội dung nào đóng vai trò cốt lõi, mang tính chất dẫn dắt đối với các nội dung còn lại?

+ Về mặt lý thuyết, cả “bốn kiên định” này có mối quan hệ biện chứng, gắn bó hữu cơ và cộng hưởng lẫn nhau, tạo thành chỉnh thể thống nhất trong đường lối của Đảng.

Tuy nhiên, nếu để xác định đâu là yếu tố đóng vai trò hạt nhân, mang tính dẫn dắt và đồng thời là đích đến cuối cùng của toàn bộ tiến trình thì tôi cho rằng trọng tâm nằm ở hai kiên định đầu.

Cụ thể là kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH.

Linh hoạt để phát triển

. Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là bản chất của cách mạng. Trong bối cảnh thực tiễn mới, những nền tảng này có thể được vận dụng linh hoạt và phát triển sáng tạo như thế nào?

+ Quá trình vận dụng phải luôn đi liền với sự sáng tạo và không ngừng phát triển. Nếu chỉ áp dụng một cách máy móc, chúng ta sẽ rất dễ rơi vào giáo điều, cứng nhắc. Cần hiểu rằng chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là những nguyên lý khô khan, bất biến mà là cơ sở khoa học, là kim chỉ nam để chúng ta vận dụng vào thực tiễn.

Lấy ví dụ từ chính Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khi vận dụng chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, bên cạnh việc tuân thủ các nguyên lý cơ bản, Người đã có những bước phát triển đầy sáng tạo để phù hợp với hoàn cảnh đất nước.

Nhận định Việt Nam bấy giờ là một nước nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, Người hiểu rằng con đường đấu tranh giành độc lập và tiến lên CNXH phải khác biệt so với các nước tư bản phát triển. Vì vậy, Người đã đề ra chủ trương tập hợp sức mạnh của toàn thể dân tộc, không chỉ giới hạn ở giai cấp công nhân và nông dân. Người từng căn dặn: Công nông là gốc của cách mạng nhưng học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ cũng là bầu bạn của cách mạng.

Hiện nay, khi tổng kết lý luận 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, chúng ta sẽ càng nhìn nhận rõ hơn bài học này. Đó cũng là lý do cộng đồng quốc tế dành sự ngưỡng mộ cho Việt Nam. Một quốc gia vừa thực hiện công cuộc đổi mới thành công, vừa duy trì được sự ổn định về chính trị – xã hội, đồng thời giữ vững mục tiêu, lý tưởng đã vạch ra.

Một minh chứng sống động khác cho sự vận dụng, phát triển sáng tạo là tư duy về kinh tế. Trước đây, nước ta chỉ xác định hai thành phần chủ đạo là kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể. Nhưng ngày nay, Đảng đã khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Hay trong công tác xây dựng Đảng, chúng ta cũng đã có chủ trương mang tính đột phá là cho phép kết nạp các chủ doanh nghiệp tư nhân vào Đảng… Những quyết sách đó cho thấy giữa một thế giới đầy biến động, chúng ta luôn chủ động nâng cao năng lực thích ứng.

Gần đây nhất, nhìn vào kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV, lần đầu tiên chúng ta đã hoàn thành chỉ tiêu 40% đại biểu hoạt động chuyên trách. Cơ cấu đại biểu ngày càng đa dạng hóa với sự gia tăng của các đại biểu là người dân tộc thiểu số, đại biểu nữ, cũng như đội ngũ doanh nhân và những người ngoài Đảng… Tất cả yếu tố đó đều phản ánh rõ nét tinh thần rộng mở, linh hoạt và không ngừng phát triển của Đảng…

Sáng tạo nhưng không chệch hướng

. Thực tế vẫn tồn tại những lo ngại rằng kiên định dễ dẫn đến bảo thủ, rập khuôn; còn sáng tạo nếu không khéo dễ sa đà vào chệch hướng. Từ thực tiễn 40 năm đổi mới, ông phân tích thế nào về ranh giới này?

+ Đây là điểm mấu chốt. Kiên định phải đi liền với kế thừa, ổn định phải đồng hành cùng phát triển. Nếu chỉ thuần túy kiên định một chiều thì chúng ta sẽ rất dễ rơi vào căn bệnh giáo điều, bảo thủ. Thế nhưng nếu đổi mới một cách vô nguyên tắc thì nguy cơ dẫn đến đổ vỡ là cực kỳ lớn.

Nguyên lý cốt lõi ở đây là kiên định để giữ vững sự ổn định, chính sự ổn định đó mới tạo ra bệ phóng, tạo đà cho sự phát triển. Nhìn vào thực tiễn, đường lối “ngoại giao cây tre” của Việt Nam ra đời cũng xuất phát từ chính triết lý đó – linh hoạt, uyển chuyển thích ứng để không ngừng phát triển nhưng luôn dựa trên một nền tảng kiên định, vững chắc.

. Vậy làm thế nào để “bốn kiên định” lan tỏa sâu rộng, thực sự trở thành niềm tin và động lực hành động của toàn dân?

+ Đảng ta luôn nhấn mạnh tinh thần “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”; “cấp trên làm gương cho cấp dưới, cấp ủy làm gương cho đảng viên, đảng viên làm gương cho quần chúng”. Để biến những quy định, chủ trương của Đảng thành hiện thực, mỗi đảng viên phải thực sự là những chiến sĩ tiên phong, gương mẫu cả về mặt lý luận lẫn hành động thực tiễn. Chỉ khi đó, chủ trương, đường lối của Đảng mới thực sự bắt rễ và đi vào cuộc sống.

Chúng ta cần khắc ghi lời căn dặn rất sâu sắc của Bác Hồ: Đừng dán lên trán hai chữ Cộng sản để đi lòe người ta.

Đất nước ta hiện có 106 triệu dân nhưng lực lượng đảng viên chưa đến 6 triệu người. Do đó, muốn đường lối, chủ trương của Đảng thấm sâu vào đời sống, đòi hỏi mỗi đảng viên phải nhận thức đúng và hành động đúng. Chính mỗi tấm gương sáng của người đảng viên sẽ là kim chỉ nam, là sức mạnh dẫn dắt để mọi tầng lớp nhân dân tin tưởng, noi theo và cùng chung tay hành động.

. Xin cảm ơn ông.