Tầm nhìn xa cho giao thông đô thị

Bên cạnh tiết kiệm chi phí cho người dân, yêu cầu về nâng chất lượng phục vụ của xe buýt nói riêng, hệ thống vận tải công cộng nói chung đang được cơ quan chức năng tính toán, đáp ứng.

Cốt lõi là trải nghiệm

Nhiều người dân tại TPHCM bày tỏ sự hào hứng trước thông tin sắp được miễn phí xe buýt, nhưng cho rằng để hình thức vận tải công cộng này trở thành lựa chọn ưu tiên thì còn nhiều việc phải làm.

Ghi nhận thực tế cho thấy bên cạnh yếu tố chi phí, các tiêu chí như độ phủ mạng lưới, tần suất chuyến, chất lượng trạm dừng… đang là những “điểm trừ” khiến xe buýt chưa thật hấp dẫn.

Trên tuyến xe buýt 53 (Lê Hồng Phong – Đại học Quốc gia), sinh viên Lê Thị Mỹ Uyên nhận xét xe buýt hiện nay “dễ chịu rất nhiều so với trước đây” khi chạy êm, không gian mát mẻ, sạch sẽ. Tuy vậy, Uyên cho biết sẽ vui hơn nếu hành trình chính xác về thời gian, đều đặn về tốc độ, giảm thiểu tâm trạng nôn nóng bởi ùn tắc. Về yếu tố khoảng cách, nữ sinh viên cho hay chỉ cần trạm dừng cách nhà trên dưới 500 m thì sẵn sàng đi xe buýt mỗi ngày.

Trong khi đó, trên tuyến số 8 (Bến xe quận 8 – Đại học Quốc gia), ông Lê Thanh Giang (sinh năm 1972, ngụ phường Chánh Hưng) cho rằng bên cạnh sự hào hứng được miễn phí, điều người đi xe buýt quan tâm là trải nghiệm tổng thể.

Theo ông Giang, nhiều trạm chờ hiện nay xuống cấp, rác thải, quảng cáo, vẽ bậy… gây mất mỹ quan. Hành khách như ông đứng chờ giữa trời nắng mà trạm không sạch, thiếu chỗ ngồi thì sẽ rất mệt mỏi. “Miễn phí vé có thể giúp người dân cảm tình với xe buýt, nhưng để họ gắn bó lâu dài, bài toán không chỉ nằm ở tấm vé 0 đồng mà ở một hệ thống đủ tiện lợi và đáng tin cậy mỗi ngày” – ông Giang nói.

Chất lượng phải song hành

TS Phan Lê Bình, Trưởng Đại diện Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản, nhìn nhận trở ngại của hành khách đi xe buýt không phải là giá vé mà là thiếu tiện nghi như phải đi bộ quá xa để tới trạm, thời gian di chuyển xe quá dài. Muốn khuyến khích người dân đi xe buýt, cần nghiên cứu xây làn dành riêng khi xây dựng các tuyến đường mới nhằm bảo đảm tính nhanh, đúng giờ của phương tiện.

Kỹ sư cầu đường Trần Văn Tường, đánh giá miễn phí vé xe buýt là bước chuyển quan trọng khi hỗ trợ được đưa trực tiếp đến người dân thay vì gián tiếp qua hình thức trợ giá. Tuy nhiên, để thu hút hành khách bền vững, chính sách này cần đi kèm nâng cao chất lượng dịch vụ.

Ông cho rằng xe buýt phải được ưu tiên trong tổ chức giao thông thay vì “kẹt chung” với xe cá nhân. Cạnh đó, hạ tầng phục vụ cũng cần cải thiện, từ lối đi bộ đến trạm, chất lượng điểm dừng đến kết nối với metro để hình thành mạng lưới trung chuyển thuận tiện. 

“Miễn phí là cú hích cần thiết, nhưng chất lượng mới là yếu tố giữ chân hành khách lâu dài” – ông Tường nhấn mạnh.

Nêu quan điểm miễn phí xe buýt góp phần hỗ trợ người lao động và giảm áp lực giao thông đô thị, kiến trúc sư Khương Văn Mười kể hiện còn nhiều khu vực mật độ dân cư cao nhưng xe buýt lớn khó tiếp cận. 

Do đó cần tăng cường xe buýt cỡ nhỏ đến các khu này để người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn. Đồng thời, có thể tổ chức bãi giữ xe miễn phí tại các điểm trung chuyển nhằm tạo động lực cho người dân chuyển sang sử dụng xe buýt.

Nói thêm về những tuyến đường hẹp, theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, có thể áp dụng giải pháp điều tiết, yêu cầu phương tiện khác nhường ưu tiên cho xe buýt. “Chỉ khi di chuyển thuận tiện, đúng giờ thì xe buýt mới thực sự hấp dẫn người dân, từ đó góp phần giảm ùn tắc giao thông” – ông Mười nhấn mạnh.

Tạo điều kiện thụ hưởng cho người dân

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, cho biết đơn vị đang xin phép HĐND TPHCM cho phép trình Nghị quyết về miễn phí xe buýt theo quy trình rút gọn. Tiếp đó, nếu nghị quyết được thông qua cuối tháng 4 tới đây, việc miễn phí xe buýt trên 135 tuyến thực hiện ngay dịp lễ 30-4 và 1-5-2026.

Đánh giá miễn phí xe buýt là quyết tâm rất lớn của chính quyền để người dân thụ hưởng chính sách nhân văn, ông Bùi Hòa An cũng thừa nhận đây là yếu tố khuyến khích người dân lên xe nhưng không phải tất cả. 

Sở vẫn nỗ lực bảo đảm chất lượng dịch vụ, tối ưu hóa giờ giấc chuyến xe cũng như hoàn thiện dần hệ thống trạm dừng, nhà chờ, trạm sạc. Song song đó, việc bố trí làn đường riêng, làn ưu tiên cho xe buýt cũng như lối đi dành cho người đi bộ tiếp cận trạm dừng, nhà chờ sẽ được nghiên cứu.

“Khi lượng khách đi xe buýt với tâm trạng hài lòng tăng, đường sá thông thoáng hơn, chúng tôi sẽ điều chỉnh tần suất hoạt động các chuyến xe, bảo đảm phục vụ thuận tiện hơn cho người dân” – ông An nhấn mạnh. 

Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM đồng thời khẳng định công tác này cũng hướng tới hài hòa lợi ích của doanh nghiệp vận tải. Quá trình miễn phí vé xe buýt sẽ được kiểm soát qua hệ thống thẻ vé nhằm thống kê số lượng người dùng, đánh giá tần suất hoạt động… từ đó phục vụ cho việc tổ chức hoạt động giao thông công cộng ngày càng tốt hơn. 

Quá nửa phương tiện thân thiện môi trường

TPHCM có 180 tuyến xe buýt với 42 đơn vị vận tải tham gia hoạt động. Trong số 2.432 xe đang hoạt động có 1.185 xe buýt điện và 153 xe buýt sử dụng khí CNG, tương ứng 55% xe sử dụng nhiên liệu thân thiện với môi trường.

Theo tờ trình, nghị quyết sẽ miễn phí vé trên 135 tuyến xe buýt hoạt động tại TPHCM, nguồn kinh phí cho 8 tháng còn lại của năm 2026 khoảng 930 tỉ đồng. Các tuyến xe buýt liên tỉnh kết nối TPHCM với các tỉnh lân cận không nằm trong diện điều chỉnh của nghị quyết này.