Đổi SIM sang điện thoại mới phải xác thực khuôn mặt: Phiền hà hay bảo mật?

Đây là thông tin được đề cập tại Điều 8 trong Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ban hành ngày 31-3, có hiệu lực từ ngày 15-4.

Từ 15-4, thuê bao di động cần xác thực sinh trắc học

Theo quy định của Thông tư 08, sẽ có hai mốc thời gian quan trọng mà người sử dụng SIM cần ghi nhớ. Từ ngày 15-4, tất cả thuê bao di động phát triển mới phải thực hiện xác thực sinh trắc học khuôn mặt, đối chiếu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và căn cước.

Riêng các quy định về xác thực khi thay đổi thiết bị được quy định tại Điều 8 sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 15-6.

Cụ thể, trong thời gian tối đa hai giờ kể từ thời điểm thuê bao có hoạt động thay đổi thiết bị so với thiết bị đã gắn số thuê bao sử dụng dịch vụ viễn thông trước đó, doanh nghiệp viễn thông có nghĩa vụ triển khai biện pháp rà soát, phát hiện và tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông chiều đi.

Đồng thời, doanh nghiệp phải gửi thông báo yêu cầu người dùng xác thực. Quá trình có thể thực hiện theo hai cách. Một là sử dụng dịch vụ xác thực điện tử so sánh sự trùng khớp giữa hình ảnh chụp trực tiếp khuôn mặt của thuê bao với dữ liệu trong các cơ sở dữ liệu quốc gia như dân cư, căn cước hoặc xuất nhập cảnh, hoặc dữ liệu lưu trữ trên thẻ căn cước đã được cơ quan công an xác thực.

Cách thứ hai là đối chiếu hình ảnh chụp trực tiếp khuôn mặt của thuê bao với dữ liệu sinh trắc học được lưu giữ tại cơ sở dữ liệu thông tin của nhà mạng. Trong trường hợp này, doanh nghiệp viễn thông chịu trách nhiệm về độ chính xác.

Theo chuyên gia an toàn thông tin Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), Luật Viễn thông 2023 và Nghị định số 163 đã có quy định rõ người dùng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về số điện thoại do mình đứng tên. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại tình trạng các SIM di động được chuyển, cho mượn từ giai đoạn trước mà không được cập nhật thông tin chính chủ. Chính vì thế, việc ban hành Thông tư 08 sẽ bổ sung các giải pháp để khắc phục các tồn tại nêu trên.

“Tôi cho rằng, các quy định về xác thực lại khuôn mặt khi đổi SIM sang thiết bị mới là cần thiết, để giảm rủi ro chiếm đoạt SIM, mạo danh thuê bao và bảo vệ người dùng”, ông Ngô Minh Hiếu nói.

Có thể gây phiền hà nhưng đảm bảo an toàn

Trước quy định mới về xác thực sinh trắc học đối với SIM, nhiều độc giả đồng tình vì cho rằng đây là cách để giảm rủi ro tranh chấp hoặc mất số, nhất là khi mất điện thoại.

Anh Lê Bình, nhân viên văn phòng tại phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM, nhìn nhận việc đăng ký chính chủ kèm sinh trắc học theo vòng đời của SIM, để đảm bảo tính chính chủ, giúp cho các giao dịch gắn liền với số điện thoại trở nên an toàn hơn, đồng thời góp phần hạn chế SIM rác.

Theo anh Bình, với những người trẻ am hiểu công nghệ, việc tự thực hiện sinh trắc học sẽ dễ dàng. Tuy nhiên, anh cũng lo ngại ba mẹ ở quê vốn đã lớn tuổi, không ở gần con cháu, nếu đổi SIM qua thiết bị mới sẽ không thể tự làm sinh trắc học trên điện thoại, và càng không đọc tin nhắn lưu ý từ nhà mạng gửi tới điện thoại. Vì thế, nhà mạng cần đẩy mạnh tuyên truyền, hoặc có các điểm lưu động để hỗ trợ người lớn tuổi.

Anh Phạm Tùng (TP.HCM) thì bày tỏ lo ngại quy định này sẽ gây phiền hà trong một số trường hợp cấp bách. “Chẳng hạn như nhiều lần điện thoại chính của tôi không may hết pin, phải tháo SIM lắp qua máy khác để gọi tạm, mỗi lần lắp lại phải xác thực khuôn mặt thì phiền hà. Chưa kể vào năm 2023, người dân đã đi xác thực SIM chính chủ, vậy tại sao bây giờ lại phải xác thực sinh trắc học?”, anh Tùng bộc bạch.

Tương tự, độc giả PhamTuong lo ngại: “Hiện công ty đang phát SIM và điện thoại cho nhân viên sử dụng thì cần xác thực lại khuôn mặt của ai, nhất trong trường hợp thay đổi nhân sự liên tục”.

Với góc nhìn chuyên gia bảo mật, ông Ngô Minh Hiếu nhìn nhận: “Việc áp dụng Thông tư 08 đúng là sẽ có bất tiện nhất định với một số nhóm khách hàng, nhưng đây lại là lớp bảo mật cần thiết để tăng độ tin cậy của thuê bao và hạn chế rủi ro giả mạo khi đổi thiết bị. Thông tư cũng nêu rõ việc xử lý dữ liệu phục vụ xác thực phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, nên yếu tố an toàn hệ thống và trách nhiệm nhà mạng vẫn là điều rất quan trọng”.

Cùng góc nhìn, ông Nguyễn Anh Đức, Phó chủ tịch Hội tin học TP.HCM, cho rằng trong giai đoạn đầu các nhóm khách hàng đặc thù sẽ gặp khó khăn, nhưng chắc chắn các nhà mạng sẽ có phương án hỗ trợ, bởi đây là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường số an toàn.

Ông Đức ví von chiếc SIM điện thoại hiện nay không chỉ để liên lạc mà đã trở thành “chìa khóa” của mọi tài sản số.

“SIM điện thoại hiện nay gắn liền với tài khoản của nhiều mạng xã hội như Facebook, Zalo cho tới ứng dụng tài chính, ngân hàng, và cả VNeID. Nếu quản lý lỏng lẻo, kẻ trộm chỉ cần chiếm được SIM là có thể nhận OTP để truy cập vào tài khoản ngân hàng, thay đổi mật khẩu và lấy sạch tiền”, ông Đức nói.

Theo vị này, về mặt an ninh, việc xác thực lại khi đổi máy giống như thêm một lớp khóa cuối cùng. Nếu kẻ gian lén tháo SIM của người dùng rồi lắp vào máy khác để trục lợi, hệ thống sẽ yêu cầu sinh trắc học. Do không trùng khớp khuôn mặt chính chủ, hành vi chiếm đoạt sẽ bị ngăn chặn ngay lập tức, từ đó cũng giảm rủi ro cho các ứng dụng công nghệ gắn liền với SIM.

Phó chủ tịch Hội tin học TP.HCM chia sẻ thêm rằng quy định SIM chính chủ kèm sinh trắc học được coi là bước đi “sửa lỗi” khi việc quản lý SIM trước đây còn chưa chặt chẽ và đồng bộ.

“Giống như việc lắp thêm camera hay khóa cửa cho ngôi nhà, chúng ta chấp nhận thêm một bước xác thực để đổi lấy sự an toàn tuyệt đối cho tài sản của chính mình”, ông nhấn mạnh.

Nâng cao trách nhiệm của nhà mạng

Theo các chuyên gia, hiện nay việc quản lý thông tin thuê bao cần có sự phối hợp của nhiều bên từ nhà nước, nhà mạng tới người dân.

Ông Nguyễn Anh Đức gọi đó là “kiềng ba chân”. Theo ông, nhà nước có nhiệm vụ ban hành các quy định, chế tài xử phạt cho hành vi cung cấp SIM rác và cung cấp các công cụ xác thực mạnh như VNeID hay Trung tâm dữ liệu cá nhân. Về phía đơn vị viễn thông, phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm túc và cần đầu tư hạ tầng kỹ thuật và tổ chức các điểm hỗ trợ thuận tiện để hướng dẫn người dân thực hiện e-KYC dễ dàng.

Đối với người dân, cũng cần nâng cao ý thức, tuân thủ việc đăng ký chính chủ và thực hiện xác thực để bảo vệ tài sản của chính mình trên không gian số.

“Việc xác thực sinh trắc học theo quy định mới không chỉ giải quyết bài toán quản lý thông tin thuê bao mà còn giúp người dùng yên tâm tham gia vào nền kinh tế số”, ông Đức nhấn mạnh.

Ông Ngô Minh Hiếu cũng đồng tình và cho rằng tính hiệu quả của Thông tư 08 chỉ thực sự bền vững nếu nhà mạng tổ chức điểm hỗ trợ thuận tiện, quy trình dễ làm và bảo vệ chặt dữ liệu cá nhân của người dùng.