Vụ tịch thu mai: Muốn xử phạt, phải chứng minh 42 cây mai là lâm sản

Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo (TP.HCM) thông tin thêm về căn cứ xử phạt vi phạm hành chính vụ cất giữ 42 cây mai vàng trong khuôn viên trụ sở cũ của một đơn vị trên địa bàn (đường Tôn Đức Thắng, khu dân cư số 5) không chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Chủ mai hẹn bổ sung hóa đơn nhưng sau đó không có

Theo Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, mai vàng là cây thân gỗ phân bố trong rừng tự nhiên tại Côn Đảo, đồng thời cũng được người dân trồng, nhân giống làm cây kiểng phục vụ làm cảnh tại nhà, mua bán ngoài thị trường nhất là vào mùa xuân.

Những năm gần đây, tại Côn Đảo đang diễn ra tình trạng một số người lén lút vào rừng đào gốc mai rừng về tàng trữ, cất giữ chăm sóc thành cây kiểng để mua bán, trao đổi…Việc này đã được UBND huyện Côn Đảo (cũ) có văn bản số 162/UBND-KL ngày 20-1-2021 chỉ đạo tăng cường quản lý khai thác, vận chuyển, buôn bán cây có nguồn gốc rừng tự nhiên và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật…

Liên quan đến việc xử phạt vi phạm hành chính ông ĐVT, Hạt Kiểm lâm cho biết nơi để 42 cây mai là sân trụ sở cũ của một đơn vị mà ông T đang công tác, hiện ông cũng đang sinh sống ở đây.

Theo khoản 3 Điều 8 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT quy định, gỗ có tên trùng với cây gỗ rừng tự nhiên, cây trồng phân tán, cây vườn nhà do tổ chức, cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư tự đầu tư: bản chính Bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập hoặc Bản chính Bảng kê lâm sản có xác nhận của cơ quan Kiểm lâm sở tại đối với trường hợp chủ lâm sản đề nghị xác nhận theo quy định tại điểm đ khoản 3 Điều 5 Thông tư này.

Hồ sơ lâm sản theo quy định khi mua bán, chuyển giao, chuyển quyền sở hữu, vận chuyển trong nước phải bao gồm: bản chính Bảng kê lâm sản (do chủ lâm sản bán lập hoặc có xác nhận của Kiểm lâm theo điểm đ khoản 3 Điều 5 Thông tư 26) và bản sao hồ sơ mua bán liền kề trước đó hoặc mã QR chứa hồ sơ trên Bảng kê lâm sản (trừ trường hợp Bảng kê đã có xác nhận theo đề nghị của chủ lâm sản). Tại thời điểm kiểm tra, ông T không xuất trình được hồ sơ lâm sản theo quy định…

Tại biên bản vi phạm hành chính lập ngày 2-4, ông T có ý kiến là đề nghị được bổ sung hóa đơn chậm nhất vào ngày 3-4; có 21/42 cây mai có nguồn gốc từ đơn vị cũ của ông ở đất liền vận chuyển ra (có hình ảnh chứng minh).

Tuy nhiên theo Hạt Kiểm lâm, từ đó đến nay ông T không cung cấp được các giấy tờ theo quy định. Do đó, Hạt Kiểm lâm ra quyết định xử phạt và tịch thu mai như đã thông tin trước đó.

Hạt Kiểm lâm khẳng định, đây là vụ việc xử phạt lâm sản không có hồ sơ hợp pháp và đã làm đúng quy định.

Luật sư: Yếu tố then chốt là số mai này có phải lâm sản hay không

Luật sư Lê Ngô Trung, Đoàn Luật sư TP.HCM lại đưa ra quan điểm khác. Theo luật sư yếu tố then chốt để xác định một sản phẩm có phải là lâm sản hay không chính là nguồn gốc từ rừng (theo khoản 16 Điều 2 Luật Lâm nghiệp 2017).

Vì vậy, về nguyên tắc pháp lý, cơ quan quản lý cần làm rõ 42 cây mai vàng này có được khai thác từ rừng hay không. Chỉ khi chứng minh được yếu tố này, mới có cơ sở xác định đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về lâm nghiệp và tiến hành kiểm tra, xử lý.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền – cụ thể là Hạt Kiểm lâm – không xác định được hoặc không có căn cứ chứng minh nguồn gốc từ rừng của số cây mai, thì các cây mai này không thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 35/2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 07/2022) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp. Khi đó, việc yêu cầu người dân xuất trình hồ sơ lâm sản cũng như việc ban hành quyết định xử phạt theo các quy định này cần được xem xét lại về tính hợp pháp và căn cứ áp dụng.

Do đó, nếu chưa có đủ cơ sở xác định số cây mai là lâm sản (thông qua các bước xác minh, giám định hoặc nghiệp vụ cần thiết), thì việc áp dụng biện pháp tịch thu là chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý.

Luật sư Lê Ngô Trung cũng cho biết thêm, việc viện dẫn Điều 8 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT về quản lý và xử lý lâm sản để áp dụng và giải thích trong trường hợp này cũng cần được xem xét lại.

Bởi lẽ, Thông tư này chỉ điều chỉnh đối với các đối tượng đã được xác định là lâm sản. Do đó, nếu chưa có căn cứ xác định 42 cây mai là lâm sản theo quy định của Luật Lâm nghiệp, thì việc viện dẫn các quy định của Thông tư để làm cơ sở xử lý là chưa phù hợp với nguyên tắc áp dụng pháp luật.

Thực tế, mỗi văn bản quy phạm pháp luật đều có phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng nhất định. Theo nguyên tắc chung của pháp luật hành chính, cơ quan có thẩm quyền phải xác định đúng đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản pháp luật trước khi áp dụng các quy định cụ thể của văn bản đó. Nếu bỏ qua bước xác định này, việc xử lý rất dễ dẫn đến áp dụng sai căn cứ pháp lý và làm suy giảm tính thuyết phục của Quyết định hành chính.

Bên cạnh đó, việc người dân không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc chỉ có thể được xem là một dấu hiệu cần được tiếp tục xác minh, nhưng không thể thay thế cho nghĩa vụ chứng minh hành vi vi phạm của cơ quan có thẩm quyền. Nguyên tắc này đã được quy định rõ tại điểm đ khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính, theo đó: “Người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính.” Quy định này khẳng định rằng trách nhiệm chứng minh thuộc về cơ quan xử phạt, không phải thuộc về người dân.

Do đó, trong trường hợp cơ quan chức năng chưa có căn cứ xác định rõ ràng rằng 42 cây mai nói trên có nguồn gốc từ rừng và thuộc đối tượng lâm sản theo quy định của pháp luật, thì việc áp dụng các quy định của pháp luật về lâm nghiệp để xử phạt và tịch thu tang vật cần được đánh giá lại một cách toàn diện, nhằm bảo đảm tính hợp pháp, khách quan và thuyết phục của Quyết định hành chính.

Sẽ có phương án xử lý tang vật

Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, hiện số cây mai đang được tạm chăm sóc tại Vườn quốc gia. Sau đó đơn vị sẽ tiến hành các thủ tục theo quy định và đưa ra phương án xử lý tiếp theo.

Thông tin thêm, Hạt kiểm lâm cho biết tại trụ sở cũ nêu trên, ngày 19-6-2025, Hạt Kiểm lâm Côn Đảo (thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Côn Đảo (cũ) phát hiện, lập biên bản vi phạm hành chính về lĩnh vực lâm nghiệp đối với ông NVY (sinh năm 1993, cư trú tại Khu dân cư số 3) vì hành vi tàng trữ 23 gốc cây mai.

Hạt Kiểm lâm Côn Đảo thời điểm đó đã xử phạt ông Y số tiền 3 triệu đồng và tịch thu toàn bộ 23 gốc cây mai. Về xử lý tang vật là 23 cây mai trong vụ việc này do đơn vị cũ thực hiện, đơn vị không trực tiếp nắm hồ sơ.

Chiều 9-4, PV cũng đã liên hệ với lãnh đạo đơn vị có trụ sở – nơi đặt các cây mai và bị xử phạt hành chính đến 2 lần đề nghị trao đổi, làm rõ một số thông tin liên quan. Bước đầu lãnh đạo đơn vị xác nhận có vụ việc nhưng chưa trao đổi cụ thể hơn.

Trao đổi với người bị phạt hành chính – ông ĐVT cho biết ông chưa đóng phạt và sẽ khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính của Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo. Ông cũng không thể thông tin nhiều hơn do yêu cầu công tác, quy chế của đơn vị.

Bước đầu, ông chỉ cho biết số cây mai đó ông mua, sưu tập dần trong thời gian dài và không có giấy tờ. Có nhiều cây được chuyển từ đơn vị công tác cũ của ông trong đất liền ra đơn vị hiện nay…