Bát nháo thị trường thực phẩm chức năng ‘thần dược’ online, ai cũng là ‘thần y’

Thuốc và thực phẩm chức năng đang bị quảng cáo tràn lan trên mạng, thổi phồng công dụng, núp bóng các buổi “thuyết giảng sức khỏe” để dụ dỗ người mua hàng không rõ nguồn gốc. Người dân liên tục sập bẫy.

Các cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Nghe thuyết giảng, mất 40 triệu đồng mua thảo dược không nguồn gốc

Theo tìm hiểu của PV Tuổi Trẻ trong nhiều tháng, nhiều người dùng Zalo nhận được tin nhắn từ tài khoản có tên “trợ giảng tiểu nhi”, tự xưng là người hỗ trợ lớp học sức khỏe do “bác sĩ Đ.T.N.T.” giảng dạy.

Nhóm này quảng cáo đây là khóa học online giúp người lớn tuổi “chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh mãn tính” như đau khớp, đái tháo đường, huyết áp… với lời mời gọi nhẹ nhàng, xưng hô lễ phép để tạo lòng tin.

Thực chất, sau vài buổi “thuyết giảng” miễn phí, người nghe được dẫn dụ mua các sản phẩm gắn mác “thảo dược đông y”, “hỗ trợ dưỡng thận, trị đau khớp, lưu thông máu”, được giới thiệu là “bí quyết giúp khỏe mạnh cả đời”.

Những lời giới thiệu như “Mỗi ngày một giờ – hưởng lợi cả đời” hay “Trí tuệ đông y về việc ngâm chân dưỡng thận” chỉ là chiêu trò mồi nhử. Các “trợ giảng” luôn nói chuyện nhỏ nhẹ, xưng con – gọi cô hay chú để chiếm cảm tình, khiến nhiều người cao tuổi tin rằng đây là chương trình sức khỏe uy tín.

Anh Q. (ngụ TP.HCM) phản ánh với Tuổi Trẻ rằng cha vợ của anh là ông Đ. có tiền sử bệnh lý về tụy nặng, phải nhập viện nhiều lần, trải qua cuộc phẫu thuật. 

Thời gian gần đây, ông lướt các nền tảng mạng xã hội, nghe các bài thuyết giảng và bị thu hút bởi sản phẩm nêu trên. Ông Đ. được mời tham gia các buổi “nghe thuyết giảng online” về chăm sóc sức khỏe do nhóm này tổ chức qua Zalo.

Ban đầu ông chỉ nghe cho biết, sau đó tin thật, ngày nào cũng mở nghe. Gia đình khuyên ngăn nhiều lần nhưng ông nói họ dạy hay, giúp dưỡng sinh, ngâm chân, trị bệnh… rồi tự đặt mua hàng. 

Ông Đ. đã tin tưởng mua đến 90 hộp thuốc T.I.H., nặng gần 20kg, với tổng số tiền hơn 37,7 triệu đồng từ nhóm mạo danh “trợ giảng tiểu nhi”.

Theo anh Q., nhóm này thường xuyên nhắn tin, gọi điện thuyết phục người nghe mua sản phẩm “thảo dược đông y” với lời quảng cáo có thể hỗ trợ chữa các bệnh mãn tính ở người lớn tuổi.

Anh Q. cho biết thêm mình đã mang sản phẩm đi kiểm tra tại nhiều cơ quan như Sở Y tế TP.HCM, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, nhưng đều không thể xác định được đây là thuốc hay thực phẩm chức năng do thiếu thông tin rõ ràng trên nhãn mác, đặc biệt là thông tin về đơn vị nhập khẩu và thành phần.

Tại buổi làm việc với Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cơ quan này đề nghị người khiếu nại trình báo sự việc đến lực lượng quản lý thị trường, bởi sản phẩm có dấu hiệu là “hàng nhập lậu” vì không tuân thủ quy định về ghi nhãn hàng hóa, không xác định đơn vị nhập khẩu… 

Khi đó, Quản lý thị trường sẽ thụ lý, điều tra và xử lý theo thẩm quyền. Trường hợp cần thiết, hồ sơ có thể được chuyển tiếp sang Cơ quan cảnh sát điều tra về kinh tế (PC03) để làm rõ.

Hút 8-10 bao thuốc lá mỗi ngày cũng không sao, chỉ cần dùng sản phẩm này?

Trên mạng cũng đang quảng cáo về một lọ “xịt sạch phổi Nhật Bản 4”, với nội dung nói rằng người hút thuốc không còn phải sợ phổi đen nữa. Quảng cáo khẳng định chỉ cần dùng sản phẩm này thì dù hút mỗi ngày 4-5 bao thuốc, thậm chí 8-10 bao, phổi vẫn sạch như thời còn trẻ và không phải lo mắc các bệnh về đường hô hấp.

Đoạn quảng cáo này còn đưa hình ảnh bệnh nhân đã hút thuốc mấy chục năm nhưng chỉ cần “xịt một cái” là thở thoải mái, giọng hết khàn. “Xịt thông phổi Nhật Bản – giải quyết mọi tình trạng khó thở, hen suyễn, thở khò khè. Dù hút mỗi ngày mười bao thuốc cũng không cần sợ”.

Quảng cáo gọi sản phẩm này là “cứu tinh của cánh mày râu”, không phải là “lọ xịt thông thường”. Một người còn nói đã bị đau ngực, khó thở nhiều năm và thắc mắc liệu sản phẩm này có thật sự hiệu quả hay không. Một bác sĩ mặc áo blouse cam kết: “Tôi bảo đảm sẽ khỏi bệnh”. Gần đây, kiểu quảng cáo như vậy xuất hiện ngày càng nhiều.

Bác sĩ Đặng Huy Quốc Thịnh, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, nhấn mạnh rằng hoàn toàn không có loại thuốc hay sản phẩm nào có tác dụng như nội dung quảng cáo nêu trên. Việc tin tưởng vào những quảng cáo sai lệch và từ đó hút thuốc một cách thoải mái là vô cùng nguy hiểm cho người sử dụng.

Các quảng cáo thuốc, cũng như thực phẩm chức năng trên mạng xã hội hiện nay ngày càng tràn lan, khó kiểm soát. Nhiều nội dung được thổi phồng công dụng, gắn mác “thần dược”, “chữa khỏi mọi bệnh” nhằm thu hút người tiêu dùng, trong khi phần lớn chưa được cơ quan chuyên môn kiểm chứng. 

Do môi trường trực tuyến mở, người bán có thể dễ dàng lập tài khoản ảo, thay đổi thông tin hoặc chạy quảng cáo nhắm đúng đối tượng, khiến việc quản lý càng thêm thách thức. Điều này không chỉ gây hiểu lầm cho người xem mà còn tiềm ẩn nguy cơ sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, TS Thịnh nhận xét.

Nguy hiểm cho sức khỏe

Bệnh viện Quân y 175 từng tiếp nhận chị T. (40 tuổi, phường Hạnh Thông) nhập viện với sốt cao kéo dài, mệt mỏi, nổi ban đỏ toàn thân và tổn thương da nặng sau một tháng sử dụng các sản phẩm “giảm mỡ bụng” và “collagen làm đẹp” không rõ nguồn gốc. 

Kết quả xét nghiệm cho thấy rối loạn sinh hóa, suy thận và phản ứng viêm mạnh. Bệnh nhân được chẩn đoán hồng ban đa dạng do dị ứng thuốc và hồi phục sau gần hai tuần điều trị tích cực.

Trước đó, một phụ nữ 66 tuổi ở Phú Thọ cũng nhập viện nguy kịch, nghi đột quỵ và viêm màng não, sau thời gian dài tự ý dùng hơn 10 loại thuốc không nhãn mác mỗi ngày. 

Các bác sĩ cảnh báo việc sử dụng thuốc, sản phẩm trôi nổi dễ gây tương tác, ngộ độc và làm nặng bệnh nền, đặc biệt ở người cao tuổi, đồng thời khuyến cáo người dân không tự mua, tự dùng thuốc theo quảng cáo thiếu kiểm chứng trên mạng.

Nhiều bác sĩ cảnh báo tình trạng quảng cáo thực phẩm chức năng quá mức, thổi phồng công dụng như thuốc chữa bệnh đang gây hệ lụy nghiêm trọng cho điều trị và sức khỏe cộng đồng.

Về mặt chuyên môn, nguy cơ lớn nhất là người bệnh tin vào “thần dược”, tự ý bỏ thuốc hoặc trì hoãn đi khám, đặc biệt với các bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp. Việc bỏ lỡ “thời gian vàng” khiến bệnh tiến triển nặng, điều trị khó khăn hơn, tốn kém hơn và tiên lượng xấu hơn. 

Bên cạnh đó, nhiều thực phẩm chức năng kém chất lượng, không rõ nguồn gốc có thể chứa chất cấm, kim loại nặng hoặc hormone, gây độc tính cho gan, thận và tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị.

Đánh tráo khái niệm thuốc và thực phẩm chức năng

Ở góc độ cộng đồng, quảng cáo sai sự thật làm đánh tráo khái niệm giữa thuốc và thực phẩm chức năng, tạo tâm lý “thần dược hóa”, bào mòn niềm tin vào y học chính thống. Khi người bệnh tin rằng chỉ cần dùng thực phẩm chức năng là có thể chữa khỏi bệnh, họ sẽ không tuân thủ phác đồ điều trị, làm giảm hiệu quả chăm sóc sức khỏe chung và gia tăng gánh nặng chi phí cho hệ thống y tế.

Quảng cáo thực phẩm chức năng như thuốc chữa bệnh không chỉ là vi phạm quảng cáo, mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng cấp bách, trực tiếp đe dọa an toàn người bệnh và gây tổn hại lâu dài cho xã hội.

————————-

Kỳ sau: Bít lỗ hổng quản lý thực phẩm chức năng, thuốc không rõ nguồn gốc