Những ngày mưa lũ tại miền Trung năm 2025, nhiều khu vực ở Khánh Hòa, Phú Yên… bị cô lập hoàn toàn do ngập sâu và địa hình hiểm trở, khiến lực lượng cứu hộ truyền thống khó tiếp cận. Trước tình thế khẩn cấp, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đã chủ động kết nối và tìm đến giải pháp sử dụng drone (máy bay không người lái) để tiếp cận hiện trường, hỗ trợ tìm kiếm người gặp nạn và vận chuyển hàng cứu trợ đến những khu vực bị chia cắt nhiều ngày.
Ví dụ này là minh chứng cho vai trò của công nghệ hàng không, vũ trụ… trong nền kinh tế hiện nay.
Giới chuyên gia nhận định, Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để bước vào lĩnh vực này, mở ra một ngành kinh tế hoàn toàn mới dựa trên công nghệ hàng không, vũ trụ và UAV. Đây là ngành công nghiệp mới hình thành trong quá trình hiện thực hóa Nghị quyết 57 về đột phá khoa học – công nghệ và Quyết định 1131 của Thủ tướng Chính phủ.
Việt Nam đủ điều kiện bứt phá trong ngành hàng không tầm thấp
Nền kinh tế tầm thấp được hiểu là các hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 1.000m, có thể mở rộng đến dưới 5.000m tùy theo nhu cầu thực tế của từng quốc gia. Các hoạt động này sử dụng công nghệ bay có và không người lái như UAV, thiết bị bay thẳng đứng, cùng hạ tầng, hệ thống quản lý, áp dụng cho các lĩnh vực như nông nghiệp, logistics, giám sát môi trường, giao thông, truyền thông và giải trí.
Tại Việt Nam, các công nghệ về thiết bị bay không người lái được xếp vào nhóm công nghệ hàng không, vũ trụ, là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược mà Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ.
Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch kiêm CEO Mạng lưới Hàng không, Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam, nhận định kinh tế tầm thấp đang trở thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu. “Quy mô thị trường hàng không tầm thấp dự kiến đạt tới 700 tỷ USD vào năm 2035 cho thấy tốc độ mở rộng mạnh mẽ và tiềm năng tạo ra những ngành công nghiệp hoàn toàn mới”, ông nói.
Cận cảnh drone xuyên tâm lũ Bắc Ninh tiếp tế đường không cho thôn cô lập hồi tháng 10 (Ảnh: Mạnh Quân).
Hiện tại, Trung Quốc hiện là quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong lĩnh vực này, đạt quy mô khoảng 71 tỷ USD năm 2023 và có thể tăng lên 93 tỷ USD năm 2025, tạo thêm hơn một triệu việc làm.
Mỹ và UAE cũng đang chạy đua rất quyết liệt, khi Mỹ dẫn đầu về eVTOL (phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng sử dụng động cơ điện). Các doanh nghiệp lớn tại Mỹ, như Amazon, đặt mục tiêu triển khai hàng triệu chuyến giao hàng mỗi năm vào 2030, còn UAE dự kiến đầu tư thêm 100 tỷ USD đến trước 2030.
Với vị trí địa – chính trị thuận lợi, hạ tầng AI – bán dẫn đang hình thành và nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng chất lượng, theo ông Tuấn, Việt Nam có khả năng bắt nhịp cuộc chơi này. Ông dự báo thị trường hàng không tầm thấp Việt Nam có thể vượt 10 tỷ USD vào năm 2035, đưa nước ta vào nhóm những quốc gia dẫn đầu khu vực trong lĩnh vực mới nổi này.
Hệ sinh thái UAV trong nước đang phát triển nhanh với hơn 100 thành viên, trong đó trên 12 doanh nghiệp nội địa đã làm chủ công nghệ lõi UAV, mở ra nền tảng vững chắc để phát triển công nghiệp hàng không tầm thấp. Việc ứng dụng UAV đã lan rộng ở nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, giám sát công trình, logistics… giúp tăng năng suất, giảm chi phí tới 50% và nâng cao độ chính xác trong quá trình vận hành.
Theo ông Tuấn, TPHCM là nơi thí điểm lý tưởng cho phát triển kinh tế tầm thấp. Hầu hết doanh nghiệp công nghệ tập trung tại đây. TPHCM hội tụ đủ điều kiện để trở thành trung tâm thử nghiệm, khai thác và triển khai thương mại các mô hình dịch vụ dựa trên UAV và eVTOL trong tương lai gần.
Về tiềm năng của lĩnh vực này, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT, cho rằng bầu trời Việt Nam đang mở ra một không gian phát triển chưa từng có tiền lệ, đặc biệt khi Đồng bằng sông Cửu Long trở thành vùng ứng dụng UAV lớn nhất cả nước, đồng thời là địa bàn thử nghiệm của nhiều tập đoàn quốc tế.
Phân tích về dư địa phát triển của ngành kinh tế tầm thấp, ông Vũ Anh Tú chỉ ra rằng, kinh tế tầm thấp mở ra cơ hội hình thành một ngành nghề hoàn toàn mới tại Việt Nam – không chỉ sản xuất UAV, mà còn bao gồm thiết bị, chip, cảm biến, xây dựng nền tảng quản lý bay và bản đồ số 3D, phát triển dịch vụ vận hành, bảo hiểm, đào tạo, cùng ứng dụng trong nông nghiệp và các lĩnh vực khác.
Một drone đang được điều khiển hỗ trợ tiếp tế đường hàng không (Ảnh: Mạnh Quân).
Theo ông Tú, kinh tế tầm thấp mở động lực tăng trưởng mới – nơi Việt Nam có thể cất cánh bằng trí tuệ, công nghệ và sự hợp tác đa chiều giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường viện và người dân. Nắm bắt cơ hội, Việt Nam đang thúc đẩy 3 trụ cột của thời đại mới: Kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức – đồng thời đánh thức tiềm năng sáng tạo của đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học Việt Nam, mang lại dịch vụ tốt hơn cho người dân vùng sâu, vùng xa, hải đảo và khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Theo ông Vũ Anh Tú, những tín hiệu tích cực đầu tiên của kinh tế tầm thấp tại Việt Nam đã xuất hiện rõ ràng ở nhiều lĩnh vực và có thể giúp tăng năng suất theo cấp số nhân.
Trong nông nghiệp, ngành đóng góp 12-14% GDP và sử dụng 40% lực lượng lao động, UAV đang trở thành giải pháp then chốt cho tự động hóa phun/bón, giám sát sâu bệnh và đánh giá sinh trưởng. Ứng dụng UAV có thể tạo ra bước nhảy vọt về tự động hóa khi một UAV phun thuốc có thể xử lý 67 ha/ngày, trong khi lao động thủ công chỉ đạt khoảng 1 ha.
Trong logistics, nơi thương mại điện tử Việt Nam dự báo đạt 63 tỷ USD vào 2030, UAV đã được thử nghiệm giao hàng cứu trợ tại Thái Nguyên, Tuyên Quang, Bắc Ninh và giao hàng tự động tại khu logistics Lạng Sơn, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và khắc phục hạn chế địa hình.
Trong đô thị thông minh, UAV đang hỗ trợ giám sát giao thông, hạ tầng kỹ thuật, đường dây truyền tải và trật tự đô thị tại TP Thủ Đức và Hà Nội. UAV được kỳ vọng trở thành công cụ đắc lực trong giám sát hạ tầng, quản lý giao thông và nâng cao khả năng ứng phó khẩn cấp.
“Khai thác không gian kinh tế tầm thấp không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn trực tiếp liên quan đến an toàn, an ninh và năng lực phản ứng của quốc gia”, vị này nêu.
Đề xuất biến TPHCM thành “thủ phủ drone” giai đoạn 2026-2035
Theo ông Trần Anh Tuấn, khu vực tư nhân đang đóng vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy chiến lược phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam. Nhận thấy quy mô thị trường toàn cầu ngày càng lớn và tốc độ đổi mới diễn ra rất nhanh, Liên minh Kinh tế tầm thấp (LAEP) đã đề xuất một khuôn khổ hành động toàn diện để đồng hành với Chính phủ, qua đó tạo bước đột phá cho ngành công nghiệp mới này.
Một trong những định hướng trọng tâm là xây dựng kế hoạch đưa TPHCM trở thành “Drone Capital” của khu vực trong giai đoạn 2026-2035. Liên minh này sẽ tham gia tư vấn chính sách, thúc đẩy hoạt động R&D, hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp nội địa trong sản xuất, xuất khẩu và triển khai các ứng dụng kinh tế tầm thấp vào đời sống đô thị. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một trung tâm công nghệ – đổi mới sáng tạo về UAV tại TPHCM, có khả năng cạnh tranh trên toàn cầu.
Drone bay trên bầu trời (Ảnh: Mạnh Quân).
Liên minh cũng tập trung vào việc đóng góp xây dựng chính sách thông thoáng cho thành phố, tạo ra các ưu đãi phù hợp cho doanh nghiệp kinh tế tầm thấp. TPHCM sẽ là nơi thí điểm khai thác UAV trong giao hàng, y tế, giám sát đô thị… thông qua mô hình quản lý bay UTM (hệ thống quản lý giao thông dành cho máy bay không người lái), từ đó hình thành chuẩn mực vận hành trước khi nhân rộng trên toàn quốc.
Về mặt dài hạn, Liên minh này đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái về kinh tế tầm thấp hoàn chỉnh, nơi khu vực tư nhân được khuyến khích đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm và chuyển dịch sang sản xuất công nghệ lõi. Ông Tuấn cho biết mô hình này sẽ tạo ra mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp – viện nghiên cứu – trường đại học, kết nối trong nước và quốc tế, góp phần hoàn thiện năng lực ngành kinh tế tầm thấp của Việt Nam để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
“TPHCM hoàn toàn có thể trở thành điểm đến thu hút đầu tư, trung tâm thử nghiệm và nơi đầu tiên đưa các ứng dụng vào phục vụ đời sống hàng ngày”, ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh.
Kinh tế tầm thấp không còn là một khái niệm mang tính thử nghiệm hay câu chuyện của tương lai.
Từ logistics, nông nghiệp, du lịch, đô thị thông minh đến công nghiệp phụ trợ, kinh tế tầm thấp đang từng bước hiện diện trong đời sống kinh tế – xã hội, mở ra một không gian phát triển mới nhưng cũng đặt ra không ít câu hỏi về thể chế, hạ tầng và quản trị.
Triển khai kinh tế tầm thấp tại Việt Nam là lối mở chiến lược cho mục tiêu GDP cao và hướng tới việc Việt Nam đạt Net-Zero như cam kết tại COP26.
Tuyến bài “Giải mã kinh tế tầm thấp” nhằm làm rõ kinh tế tầm thấp là gì, đang được nhìn nhận và triển khai ra sao tại Việt Nam; đâu là cơ hội thực chất cho doanh nghiệp; những rào cản chính sách, pháp lý nào cần được tháo gỡ để lĩnh vực này phát triển bài bản, bền vững?
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/bau-troi-1000-5000m-o-viet-nam-dang-tao-co-hoi-hai-ra-tien-chua-tung-co-20251212133702973.htm
