Hải Phòng – Động Kính Chủ thuộc phường Phạm Sư Mạnh, lưu giữ hệ thống bia ma nhai khắc trực tiếp vào vách đá, ghi lại nhiều sự kiện xuyên suốt hơn 7 thế kỷ.
Động Kính Chủ là hang động đá vôi tự nhiên ở Dương Nham, Hải Phòng được vua Lê Thánh Tông (1442 – 1497) phong là Nam Thiên đệ lục động.
Năm 1962, động Kính Chủ trở thành Di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1966 – 1975), động Kính Chủ là căn cứ quân sự. Công ty Xăng dầu Hải Phòng đã đặt kho xăng dầu sơ tán tại đây và đã nhiều lần bị máy bay địch bắn phá.
Động nằm ở sườn phía nam, từ chân núi phải qua 71 bậc đá để đến cửa.
Cửa động hướng nam rộng 18,6 m, cao 7,9 m, sâu 7 m, chia làm hai lối vào dẫn tới ba hang. Hang bên trái có chiều rộng 6,47 m, cao 5,5 m, sâu 24,1 m và sở hữu một ngách nhỏ về phía trái sâu 3,5 m.
Hang giữa rộng 4,6 m với cửa xây theo lối kiến trúc “tam quan”, lòng hang nơi rộng nhất đạt 10,3 m. Từ hang giữa đi sâu vào hơn 4 m sẽ gặp ngách thứ ba rộng 2 m, nối thông với ngách của hang bên trái.
Về bài trí thờ tự, phía ngoài bên trái là ban thờ Tứ trụ Triều đình, quan lớn Tuần Tranh và Đức Thánh Cả, khu vực chính giữa là nơi thờ Phật. Phía phải động đặt bệ thờ vua Lý Thần Tông, Lý Chiêu Hoàng, Đức Thánh Hiền và Ban Cô; phía trái thờ Thành Hoàng, Đức Ông. Sâu bên trong là tượng Đệ Tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang tôn giả. Hệ thống tượng Phật tại đây chủ yếu là tượng mới do nhiều pho tượng bằng đá cổ đã thất lạc.
Bên trong động, không gian mở rộng với những vòm đá cao, ánh sáng tự nhiên len qua các khe đá, soi rọi xuống dưới.
Văn bia cổ nhất do ông Phạm Sư Mạnh, danh sỹ thời nhà Trần khắc lên vách đá vào năm 1368.
Bia dựng trên lưng rùa, kích thước 124 x 90 cm, đỉnh vòm, trán và xung quanh trơn, khắc hai chữ “Dương Nham” kiểu chữ triện phía trên góc trái bia.
Bài thơ 131 chữ Hán ca ngợi vẻ đẹp của vùng đất Kinh Môn, hoài niệm về chiến thắng Bạch Đằng. Qua đó, tác giả khẳng định hào khí và tài thao lược của các bậc tiền nhân trong việc bảo vệ chủ quyền.
Trên các vách đá và trần hang còn có 47 bia ma nhai của các danh nhân văn hóa lớn của Việt Nam các thời kỳ, ca ngợi cảnh trí thiên nhiên của núi Dương Nham, động Kính Chủ.
Hệ thống bia ma nhai động Kính Chủ đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017.
Đáng chú ý, tấm bia trên nóc động có khắc thơ của vua Lê Thánh Tông.
Bia hình chữ nhật ngang, diềm xung quanh chạm long vân kẻ chỉ kép, kích thước 85 x 145 cm, khoảng 220 chữ. Lời tựa cho biết, nhân một cuộc hành quân, vua qua động, cảm khái trước cảnh kỳ thú mà viết bài thơ này, gồm 22 câu 7 chữ. Bia nay vẫn còn, nhưng cũng đã được Viễn Đông bác cổ in dập nguyên bản từ trước năm 1940.
Đây là một trong những bài thơ hay của Thiên Nam Động Chủ, bút danh của Lê Thánh Tông. Thơ được Ngự tiền học sĩ Hoàng Đàn viết chữ, Chánh chưởng thợ điêu khắc ở Bộ Công khắc chữ.
Một tấm bia khách, gồm 100 chữ, phía trên khắc thơ chữ Nôm, phía dưới khắc chữ quốc ngữ do Du sĩ hành sơn Trần Quốc Trinh đề.
Động Kính Chủ, một trong những thắng cảnh ở cửa ngõ miền Đông Bắc đất nước, liền kề miền châu thổ sông Hồng nên có danh nhân nhiều thời đại đã từng đến đây, để lại dòng suy nghĩ riêng tư, biểu hiện niềm ưu ái với đất nước và thời cuộc.
Những văn bản này còn cho biết các hoạt động tôn tạo, trùng tu, tạc tượng, mua đất cúng chùa.
Hồ nước trong khuôn viên động vốn là hố bom hình thành trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Thời kỳ cách mạng, động trở thành nơi trú chân của cán bộ về hoạt động trong vùng, chùa và sư ở đây đã có công nuôi giấu cán bộ. Năm 1950, giặc Pháp tràn về Kính Chủ, đóng quân trên động, phá hoại nhiều di vật quý, xây dựng hai lô cốt trên đỉnh núi.
Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, động được sử dụng vào mục đích quân sự. Đến năm 1967, Mỹ ném bom trước cửa động, phá hủy hoàn toàn các công trình kiến trúc.
Hiện động Kính Chủ nằm trong 12 điểm của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Hầm mộ Paris lưu giữ hài cốt của 7.000 người trong hệ thống hang động tối tăm nằm sâu hàng trăm mét dưới lòng thủ đô nước Pháp.
Nguồn: https://www.24h.com.vn/du-lich-24h/bia-ma-nhai-khac-tren-vach-da-bao-vat-quoc-gia-trong-dong-kinh-chu-c76a1727893.html
