“Biến số” Houthi tham chiến cùng Iran, hậu quả thảm khốc chực chờ

Việc lực lượng Houthi ở Iran chính thức nhập cuộc với Iran có ý nghĩa then chốt, nhưng tất cả còn tùy thuộc vào toan tính của họ.

Giới phân tích không rõ liệu Houthi sẽ phóng tên lửa và máy bay không người lái về phía Israel, hay sẽ tận dụng vị trí đắc địa sát eo biển Bab al-Mandab để phong tỏa biển Đỏ, tương tự cách Iran siết chặt eo biển Hormuz – theo tờ The Guardian. Nếu giao thông thương mại ở cả hai tuyến đường thủy huyết mạch bị tắc nghẽn, kinh tế thế giới sẽ hứng chịu hậu quả tàn khốc.

Lực lượng Houthi – theo trường phái Shiite của đạo Hồi, đối đầu sâu sắc với Israel – kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, bao gồm cả thủ đô Sana’a, từ năm 2014. Phong trào này được đánh giá là có sức chống chịu kiên cường. 

Hồi tháng 8-2025, Israel đã tiêu diệt các nhân vật được gọi là “thủ tướng”, “tổng tham mưu trưởng” cùng nhiều “bộ trưởng” khác trong một chiến dịch tấn công. Tuy nhiên, Israel chưa bao giờ tìm thấy Abdul Malik Al-Houthi, thủ lĩnh của phong trào này.

Trước đó, thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ thông qua trung gian hòa giải của Oman có hiệu lực từ tháng 5-2025, chấm dứt các đợt tấn công vào tàu thuyền Mỹ qua eo biển Bab al-Mandab. 

Một trong những động cơ dẫn tới thỏa thuận ngừng bắn là nhằm đáp ứng mong muốn của Iran, khi Tehran muốn tạo đà chính trị trước các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ – Iran vào mùa xuân năm 2025. 

Lực lượng Houthi mở rộng thỏa thuận sang Israel vào tháng 10-2025 khi Israel đồng ý ngừng bắn với Hamas ở Dải Gaza. Ngay cả sau chiến dịch 12 ngày chống Iran của Mỹ và Israel hồi tháng 6-2025, lực lượng Houthi phần lớn vẫn kiềm chế.

Tuy nhiên, các hãng vận tải lớn như Maersk chỉ bắt đầu cho tàu quay lại tuyến biển Đỏ một cách dè dặt. Họ buộc phải cân nhắc để tránh lộ trình thay thế qua mũi Hảo Vọng, vốn tốn kém hơn nhiều và kéo dài thời gian di chuyển đáng kể. Cửa ngõ Bab al-Mandab, nằm giữa Yemen và vùng Sừng châu Phi, luôn là điểm yếu dễ bị tổn thương trước máy bay không người lái, tên lửa và thuyền nhỏ của Houthi.

Ông Farea Al-Muslimi – chuyên gia về Trung Đông tại Viện nghiên cứu Chatham House ở London – cảnh báo mọi gián đoạn kéo dài cũng đẩy chi phí vận chuyển lên cao, giá dầu tăng và gây thêm áp lực lên nền kinh tế toàn cầu vốn mong manh do tình hình ở eo biển Hormuz.

Houthi có thể sẽ hành động thận trọng, một phần vì họ đang tìm kiếm lợi ích tài chính từ Ả Rập Saudi. Tại miền Nam Yemen, Ả Rập Saudi tạm thời dập tắt được phong trào ly khai của Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC). 

Sau khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) – bên từng hậu thuẫn STC – rút khỏi Yemen dưới áp lực từ Riyadh, Ả Rập Saudi giờ đây trở thành nhân tố chính nắm quyền kiểm soát tương lai của Yemen. Đây là trọng trách nặng nề, buộc Riyadh phải đạt được các thỏa thuận không chỉ với nhóm từng ủng hộ STC mà còn với cả lực lượng Houthi.

STC đã chính thức giải tán nhưng thực chất vẫn tồn tại, chờ đợi ngày “phục thù”. Riyadh không thể gánh vác quá nhiều nhiệm vụ trên nhiều mặt trận, vì vậy nếu cần thiết, họ sẽ tìm cách thỏa thuận ngầm với Houthi và giảm thiểu nguy cơ bị tấn công ở biển Đỏ.

Hiện tại, Ả Rập Saudi đổ tiền vào phe chính phủ ở miền Nam Yemen. Houthi ở miền Bắc có lẽ cũng muốn dòng tài chính này, đổi lại họ sẽ không khơi mào các cuộc giao tranh với miền Nam hay gây rối loạn trên biển Đỏ.

Tuy nhiên, xét cho cùng, quyền lực thực sự của Houthi nằm ở khả năng chặn đánh các tàu hàng, không phải ở việc phóng tên lửa về phía Israel. Trong vòng xoáy đó, Yemen có nguy cơ càng rời xa viễn cảnh hòa bình sau hơn một thập kỷ nội chiến dai dẳng.

“Tình hình leo thang đe dọa kéo Yemen vào cuộc chiến khu vực, khiến việc giải quyết xung đột khó khăn hơn, làm trầm trọng thêm các hậu quả kinh tế và kéo dài nỗi đau của dân thường” – Hans Grundberg, Đặc phái viên Liên hợp quốc về Yemen, cảnh báo.