Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nêu công thức cho tăng trưởng nhanh

Sinh ra ngành mới, thể chế cho phép thử nghiệm nhanh cái mới, Nhà nước xây dựng nền tảng số quốc gia để toàn dân khởi nghiệp là một phần công thức tăng trưởng nhanh, theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vừa được công bố, đề ra mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến 2045 thành nước phát triển, thu nhập cao. Nhân dịp này, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ về tăng trưởng nhanh và các công thức cho mục tiêu này với động lực từ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Quốc gia tăng trưởng nhanh và bền vững không phải vì có nhiều tài nguyên hơn, mà vì có khả năng thiết kế hệ sinh thái liên tục sinh ra động lực tăng trưởng mới. Tăng trưởng cao là sản phẩm của năng lực thiết kế thể chế, chứ không chỉ là kết quả của tích lũy vốn hay lao động.

Tạo ra các động lực tăng trưởng mới là quyết định cho tăng trưởng nhanh. Thí dụ, từ một động lực khoa học – công nghệ thì thiết kế thêm hai động lực nữa là đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Công thức cho tăng trưởng nhanh là: Sinh ra các ngành mới; Nhà nước đầu tư vào nơi nào tạo ra hệ số nhân, hệ số lan tỏa cao; Nhà nước là kiến trúc sư trưởng của hệ sinh thái tăng trưởng nhanh; Nhà nước xây dựng các nền tảng số quốc gia để toàn dân khởi nghiệp; Thể chế cho phép thử nghiệm nhanh cái mới.

Thay vì chỉ tập trung vào tối ưu các ngành hiện có thì sinh ra các ngành mới. Quốc gia phải có năng lực sản xuất ra các ngành mới, không chỉ là năng lực sản xuất hàng hóa. Ngành mới là “biển xanh”, giá trị cao, ít cạnh tranh. Ngành mới thì do thể chế quyết được, tức là cho làm. Trước đây thường chọn một vài ngành mũi nhọn rồi đổ nguồn lực vào đó. Cách mới là xây dựng năng lực quốc gia để liên tục sinh ra ngành mới. Sinh ra ngành mới thì nên có các khu đặc biệt để thử cái mới mà không cần xin phép.

Nhà nước không chỉ chạy theo GDP, mà tập trung thiết kế các hệ số nhân tăng trưởng. Nhà nước, doanh nghiệp hạ tầng đầu tư vào những cái có tính lan tỏa, có hệ số nhân cao. Một đồng đầu tư phải tạo ra nhiều đồng giá trị lan tỏa. Ví dụ: Đầu tư hạ tầng số thì ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế; đầu tư dữ liệu thì sinh ra hàng trăm ứng dụng; đầu tư khoa học công nghệ thì sinh ra 10 đồng doanh thu; đầu tư tăng gấp đôi tốc độ di động thì GDP tăng 1-1,5%. Muốn tăng trưởng nhanh thì đầu tư vào những thứ có hệ số nhân, hệ số lan tỏa cao nhất.

Nhà nước không chỉ là người quản lý, mà còn là kiến trúc sư trưởng của hệ sinh thái tăng trưởng. Cách cũ là tập trung ban hành quy định, cấp phép, kiểm tra. Cách mới là thiết kế sân chơi, đặt chuẩn, tạo thị trường (đầu ra) cho doanh nghiệp. Nhà nước mà thiết kế thị trường, tạo ra thị trường mới, tạo đầu ra mới, tức là thiết kế ra việc có giá trị cao, thì doanh nghiệp sẽ nhảy vào và tạo ra tăng trưởng. Trước đây, nhà nước chỉ giám sát thị trường cũ, nay còn tạo ra thị trường mới.

Nhà nước xây dựng các nền tảng số quốc gia để giúp toàn dân khởi nghiệp. Ví dụ, nền tảng cloud quốc gia, nền tảng dữ liệu quốc gia, nền tảng AI quốc gia. Trên đó, hàng triệu doanh nghiệp nhỏ có thể sáng tạo. Tăng trưởng nhanh đến từ số lượng lớn người cùng tạo ra giá trị, khởi nghiệp toàn dân, không chỉ là một số ít tập đoàn lớn.

Nhà nước thay vì tạo ra tăng trưởng thì thiết kế động lực tạo ra tăng trưởng. Thể chế không trực tiếp tạo ra tăng trưởng mà tạo ra động lực cho tăng trưởng. Luật cho phép thử nhanh, chính sách cho phép sai nhanh, thị trường cho phép thay thế nhanh. Quốc gia nào thử nghiệm nhanh hơn, quốc gia đó sẽ tăng trưởng nhanh hơn. Cạnh tranh tăng trưởng giữa các quốc gia ngày nay, về bản chất, là cạnh tranh về tốc độ thử nghiệm.

Biến vấn đề thành thị trường. Cách cũ coi vấn đề là gánh nặng. Cách mới coi vấn đề là cơ hội kinh doanh. Ví dụ: Ô nhiễm tạo ra thị trường công nghệ môi trường; già hóa dân số tạo ra thị trường công nghệ y tế; ùn tắc giao thông tạo ra thị trường giao thông thông minh. Tức là biến áp lực thành ngành công nghiệp mới. Tăng trưởng cao đến từ khả năng thương mại hóa các vấn đề.

Biến khu vực công thành khách hàng công nghệ lớn nhất của quốc gia. Nhà nước tiêu mỗi năm hàng trăm tỷ USD, là hộ tiêu dùng lớn nhất của quốc gia. Đây có thể là thị trường công nghệ nếu nhà nước chuyển các chi tiêu của mình theo hướng mua các sản phẩm công nghệ. Nhiều nước tăng tốc bằng cách nhà nước mua công nghệ quy mô lớn để tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp công nghệ. Nhà nước Việt Nam đang chi nhiều nhưng chưa chuyển các khoản chi này thành sử dụng công nghệ. Ngân sách nhà nước phải đóng vai bà đỡ cho thị trường công nghệ trong nước.

Tăng trưởng nhanh còn là hiệu ứng tâm lý xã hội, không chỉ là kinh tế. Khi xã hội tin rằng, làm giàu là chính đáng, khởi nghiệp là đáng trân trọng, thử sai là bình thường thì hàng triệu người sẽ khởi nghiệp. Đây là đòn bẩy vô hình. Niềm tin xã hội là hạ tầng mềm của tăng trưởng. Việt Nam cần kể được một câu chuyện lớn về làm giàu bằng tri thức. Hiện xã hội vẫn còn tâm lý an toàn, ngại rủi ro. Nhà nước phải dẫn dắt câu chuyện: Làm giàu bằng công nghệ là chính đáng và đáng tự hào. Đây là động lực tinh thần rất mạnh. Là câu chuyện của truyền thông.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng