Chỉ còn non một tuần nữa là kết thúc năm Ất Tỵ. Thị trường Tết đang trong những ngày sôi động nhất. Tôi dạo một vòng siêu thị, tạp hóa và chợ dân sinh nơi tôi đang sống, một không khí nô nức, hối hả khác hẳn ngày thường.
Tôi lựa ít bánh kẹo Tết và một số nguyên liệu nấu các món cổ truyền, loanh quanh một lúc đã tiêu tốn tiền triệu. Một vài người vào mua rồi rời đi rất nhanh, lại có những người nâng lên đặt xuống, “cân đo đong đếm” giá cả từng món một. Cận Tết, có lẽ là dịp mua sắm lớn nhất năm, trong khi người bán nhập về muôn hình vạn trạng, đủ mọi mẫu mã để người mua lựa chọn thì đa số người nội trợ đều phải lên sẵn kế hoạch chi tiêu vì nhu cầu dịp Tết vọt lên đáng kể so với ngày thường.
Trên mạng xã hội xuất hiện rất nhiều thảo luận quanh chủ đề “tiền tiêu Tết”. Các khoản chi tiêu thường gồm: tiền vé về quê, tiền mua sắm Tết (trang hoàng nhà cửa, thức ăn ngày Tết, cỗ cúng), tiền biếu nội ngoại, tiền lì xì mừng tuổi cho trẻ nhỏ, tiền quần áo, giày dép mới,… Xem ra khoản nào cũng cần thiết, không thể bỏ nhưng cộng lại lên tới hàng chục triệu đồng.
Với người lao động có thu nhập tốt và được thưởng Tết, áp lực từ các khoản chi tiêu sẽ nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, với những ai đang khó khăn về tài chính, những lao động có thu nhập thấp, Tết thường trở thành mốc thời gian nặng nề với nhiều bài toán về cơm áo. Đâu chỉ có tiêu Tết, họ còn phải trang trải những khoản chi phí hàng ngày, như tiền nhà, tiền học hành cho con cái.
Cảnh mua sắm tại một siêu thị lớn ở Hà Nội mùa giáp Tết (Ảnh: Minh Huyền).
Mấy hôm trước, trên Dân trí có câu chuyện về cặp vợ chồng gửi con cho ông bà ở Quảng Ngãi vào TPHCM làm công nhân, thế nhưng đành ngậm ngùi đón Tết xa quê vì chi phí đi về đắt đỏ, lại gặp khó khăn sau ca phẫu thuật tim chưa đầy 4 tháng. “Ngoài khoản chi phí đi lại, tiền chi cho ăn uống, quà cáp Tết cộng lại bằng mấy tháng lương. Vợ chồng tôi đành ở lại thành phố, xin tạm một công việc thời vụ làm xuyên Tết, vừa kiếm thêm tiền, vừa để nguôi ngoai nỗi nhớ nhà”. Tôi nghĩ, lựa chọn này không chỉ của riêng họ mà còn của nhiều người lao động khác tại các thành phố lớn, các “thủ phủ” công nghiệp, nơi dang vòng tay bao dung để đón lấy những cuộc đời bươn chải, cũng chứng kiến những khu trọ le lói ánh đèn ngày Tết chờ người tăng ca trở về.
Kỳ nghỉ Tết chính thức chỉ kéo dài 5 ngày và như ông bà ta xưa thì cũng chỉ có “3 ngày Tết”. Nhưng kỳ thực, việc lo Tết và những ngày giáp Tết mới là câu chuyện dài, với nhiều nỗi niềm, mỗi nhà mỗi cảnh. Thế nên, chỉ bản thân mỗi người, mỗi gia đình mới hiểu rõ nhất về tình hình tài chính và hoàn cảnh cá nhân để có cách ứng xử, chi tiêu phù hợp trong mỗi dịp Tết đến xuân về.
Đối với những người gặp xáo trộn trong công việc, thậm chí mất việc do nhiều lý do khác nhau, việc chi tiêu cho mùa Tết năm nay cũng không thể giữ mức như năm cũ. Tương tự với những người kinh doanh buôn bán, nếu công việc chẳng may gặp bất lợi, thu nhập sụt giảm thì việc đón Tết sẽ khó mà “hoành tráng” như trước. Một số người thì chia sẻ với tôi việc cắt giảm chi tiêu không vì thiếu tài sản mà thiếu dòng tiền lưu động, trong bối cảnh giá các loại tài sản tăng mạnh, người ta chỉ gom góp đi mua chứ không ai lại bán bớt đất bớt vàng để chi tiêu cả. Thành ra, “thiếu tiền” ở đây cũng có nhiều hình thái, nguyên nhân.
Một tiểu thương bán đào Tết ở chợ hoa Tây Hồ ngồi bấm điện thoại cả buổi vì chẳng có vị khách nào ghé mua (Ảnh: Trần Thành Công).
Ở thời điểm hiện tại, khi nhìn vào thị trường Tết có thể thấy, người mua thường tập trung vào mua sắm đồ thiết yếu như thực phẩm, đồ gia dụng. La liệt trên các vỉa hè, các địa điểm bán hoa và cây cảnh, lan, đào, mai, quất… được bày san sát nhưng vắng người lui tới. Đâu đó có thể là tâm lý chờ rẻ mới mua, nhưng một phần do nhu cầu trang hoàng nhà cửa đã được giản tiện đi nhiều. Thay vì những dòng hoa đắt tiền, người ta có thể chọn những chậu cây cảnh với giá chỉ vài trăm nghìn đồng, vừa kinh tế lại vừa đủ sắc xuân. Thay vì những gốc đào lớn, họ chọn những cành vừa phải để chưng phòng khách, để trên bàn.
Không khí mua sắm Tết sôi động, tấp nập người mua kẻ bán, đó là điều mà ai cũng đều mong muốn. Tuy nhiên, thay đổi trong hành vi mua sắm cũng cho thấy những sự dịch chuyển về tư duy, lối sống của con người hiện đại, nghiêng về đón Tết giản đơn và ưu tiên nhu cầu cá nhân trong khi vẫn cố gắng níu giữ phong tục.
Trước đây, tôi nhớ mỗi dịp cận Tết, mẹ tôi lại tất bật chuẩn bị đồ ăn thức uống, để rồi mỗi khi có khách đến nhà lại dọn ra mâm cao cỗ đầy. Tuy nhiên, vài năm nay mẹ cũng dần thay đổi, chỉ tiếp trà bánh đơn giản, ưu tiên tiếp đón bằng những cuộc trò chuyện, thăm hỏi chất lượng thay vì hình thức mâm bàn. Với những gia đình trẻ như chúng tôi, dịp Tết cũng thường ưu tiên cho việc đi thăm hỏi họ hàng, vãn cảnh xuân, vì vậy càng không quá nặng nề vấn đề tích trữ thực phẩm, lo toan bếp núc.
Ngay cả vấn đề mừng tuổi, lì xì cũng đang được nhiều người điều chỉnh lại. Thực tế, việc quà biếu nội ngoại, sắm sanh cho cha mẹ hay mừng tuổi cho trẻ nhỏ là tốt đẹp và nên làm, tuy nhiên không nên so sánh giữa người này người kia để rồi tạo nên tâm lý lo lắng, tự ti, ngại về quê, ngại gặp họ hàng và mất đi ý nghĩa sum vầy ngày Tết. Tiền biếu Tết trước hết là thể hiện tấm lòng, không nên coi là “bài kiểm tra tài chính”. Khi dư dả có thể biếu bố mẹ những món quà lớn, nhưng khi khó khăn, sự có mặt đã là một món quà đoàn viên – và dù là món quà nào cũng đều quý giá. Tiền lì xì vốn là đồng tiền may mắn, chỉ mang tính chất tượng trưng, nếu quá nặng nề về số tiền bên trong thì bản chất của phong tục cũng đã bị bóp méo đi rồi.
Tôi cũng như nhiều người trưởng thành khác, khi nhìn về ngày Tết trước mắt, xen lẫn trong sự háo hức, mừng vui là cả những lo toan, những vất vả khó tránh. Vừa muốn giữ nếp nhà, lưu lại những phong tục truyền thống tốt đẹp, muốn bố mẹ con cái cùng vào bếp để chuẩn bị mâm cúng ngày tiễn Ông Công Ông Táo hay đêm Giao thừa, cùng quây quần dọn dẹp, trang trí cửa nhà, lại cũng muốn có những ngày thực sự được nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng. Và trong những ngày giáp Tết với hương trầm bay thoang thoảng, với mùi dưa hành, mùi bánh chưng xanh, tôi chợt nhận ra, những mong muốn đó không có gì là mâu thuẫn, khi ta chọn trở về với gia đình là điểm tựa tinh thần, chọn sự đơn giản để thực hành lễ nghi, chọn đoàn viên là sự tận hưởng chứ không phải là trách nhiệm.
Tết đang đến rất gần. Chúng ta sẽ kết thúc một năm với những buồn vui, thành công, thất bại để bắt đầu một năm mới tốt đẹp hơn. Dù trong ví, trong tài khoản có bao nhiêu con số, đích đến của mỗi con người, mỗi gia đình cũng đều là niềm vui đoàn tụ. Sự ứng xử với Tết của người lớn chúng ta hôm nay sẽ dệt nên ký ức về Tết cho con cái mình, như những ký ức giản đơn, đẹp đẽ mà mỗi người vẫn đang lưu giữ về những cái Tết xưa.
Tác giả: Bích Diệp tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế Đối ngoại trường Đại học Ngoại thương; là phóng viên báo Dân Trí từ năm 2012. Chị chuyên đưa tin về kinh tế, hoạt động doanh nghiệp, thị trường chứng khoán…, và gắn bó với mục Blog – Tâm điểm từ năm 2016.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!
Nguồn: https://dantri.com.vn/tam-diem/bon-be-nhung-noi-niem-mua-tieu-tet-20260211170643510.htm
