Bót Catinat – “địa ngục trần gian” ở Sài Gòn xưa
Sáng một ngày giữa tháng 3.2026, phóng viên Báo Thanh Niên có mặt tại một tòa nhà cổ hơn 145 năm tuổi nằm giữa “khu đất vàng” sầm uất bậc nhất TP.HCM – nơi tập trung hàng loạt công trình biểu tượng như nhà thờ Đức Bà, Bưu điện TP.HCM… Đó là Bót Catinat trên đường Đồng Khởi (phường Sài Gòn, quận 1 cũ).
Bót Catinat nằm ở vị trí đắc địa, gần nhà thờ Đức Bà, Dinh Thượng Thơ, trụ sở UBND TP.HCM và Bưu điện TP.HCM
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Ít ai biết rằng, phía sau vẻ ngoài trầm mặc với tường vàng và mái ngói cổ điển ấy từng là nơi giam giữ, tra khảo nhiều chiến sĩ cách mạng Việt Nam, bị người dân gọi bằng những cái tên ám ảnh như “địa ngục trần gian”.
Bót Catinat là một trong những địa điểm lịch sử gây ám ảnh ở Sài Gòn xưa
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Hiện nay, tòa nhà là trụ sở của Sở Văn hóa – Thể thao TP.HCM, tọa lạc trên khuôn viên rộng khoảng 3.500 m2.
Bót Catinat nổi bật với kiến trúc Pháp cổ và tường vàng be và mái ngói đỏ cam
“Bót” là từ Việt hóa của “Poste” (đồn cảnh sát) trong tiếng Pháp. Vì nằm trên đường Catinat nên người dân gọi là Bót Catinat.
Lý giải về tên đường Catinat, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư cho biết: “Ngày 1.2.1865, thống soái Nam kỳ ban hành nghị định đầu tiên về việc đặt tên đường trong thành phố Sài Gòn, trong đó đường số 16 là đường Catinat”.
Công trình được xây dựng vào năm 1881, ban đầu là Sở Thu thuế của chính quyền Pháp. Tuy nhiên, đến năm 1917, nơi đây được chuyển đổi thành trụ sở cơ quan Mật thám Nam kỳ.
Trải qua hơn 1 thế kỷ, Bót Catinat vẫn giữ được dáng vẻ kiến trúc đặc trưng
Nơi giam giữ, tra khảo các tù nhân chính trị
Trong giai đoạn từ năm 1917 – 1954, Bót Catinat là nơi giam giữ và thẩm vấn tù nhân chính trị. Theo các tài liệu lịch sử, hệ thống hầm giam tại đây được thiết kế kín, thiếu ánh sáng tự nhiên, với nhiều xà lim lớn nhỏ, tạo nên không gian ngột ngạt từng ám ảnh nhiều chiến sĩ cách mạng từng bị tra khảo.
Nơi đây từng ghi dấu sự hiện diện của nhiều nhân vật lịch sử như Tôn Đức Thắng, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Trung Nguyệt… cùng nhiều chiến sĩ yêu nước khác.
Bót Catinat được trùng tu từ năm 1933, vẫn giữ nét nguyên bản
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Sau năm 1954, công trình tiếp tục được sử dụng làm trụ sở Bộ Nội vụ của chính quyền Sài Gòn. Đến sau khi đất nước thống nhất, nơi đây trở thành Sở Văn hóa – Thông tin TP.HCM và hiện nay là Sở Văn hóa – Thể thao TP.HCM.
Bót Catinat nhìn từ phía nhà thờ Đức Bà
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Kiến trúc Pháp cổ còn sót lại giữa trung tâm TP.HCM
Bên cạnh giá trị lịch sử đặc biệt, Bót Catinat còn mang dấu ấn kiến trúc Pháp cổ điển với tường sơn vàng be, mái ngói âm dương và kết cấu kiên cố. Công trình từng được trùng tu vào năm 1933 và đến nay vẫn giữ được nhiều nét nguyên bản.
Bót Catinat từng bị gọi là “địa ngục trần gian” giữa Sài Gòn xưa
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Tại hội thảo khoa học di tích lịch sử Bót Catinat vào tháng 9.2025 do Sở Văn hóa – Thể thao TP.HCM tổ chức, các nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng Bót Catinat cần được bảo tồn như một di tích đặc biệt, cả về giá trị lịch sử cách mạng lẫn giá trị đô thị.
Một số đề xuất đáng chú ý bao gồm việc hình thành khu di tích ngay trong khuôn viên, với các hạng mục phục dựng như phòng giam, khu tra khảo và không gian làm việc của lực lượng mật thám – cảnh sát trước đây.
Toàn cảnh công trình hơn 145 năm giữa trung tâm TP.HCM chụp từ trên cao
ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG
Hơn 1 thế kỷ trôi qua, tòa nhà từng là Bót Catinat vẫn hiện diện giữa trung tâm TP.HCM như một “chứng nhân” của lịch sử. Việc bảo tồn và phát huy giá trị công trình giúp gìn giữ ký ức đô thị và nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử không thể lãng quên.
Nguồn: https://thanhnien.vn/bot-catinat-khet-tieng-tung-la-noi-tra-khao-tu-nhan-xay-145-nam-truoc-o-tphcm-185260318163819916.htm
