Các nước thận trọng trước loạt diễn biến thuế quan mới tại Mỹ

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết bác bỏ thuế quan của Tổng thống Donald Trump dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Động thái giúp hạ mức thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ gần một nửa, từ 15,4% xuống còn 8,3%, theo ước tính của Global Trade Alert.

Với các quốc gia chịu thuế cao như Trung Quốc, Brazil và Ấn Độ, mức giảm có thể đến hai chữ số. Tuy nhiên, một số nền kinh tế tỏ ra hoan nghênh trong thận trọng, thậm chí có phần bất an, theo Reuters.

Tại châu Á, các đối tác thương mại của Mỹ bắt đầu lo nguy cơ xuất hiện những bất ổn mới, sau khi Tổng thống Trump đáp trả phán quyết bằng việc ban hành thuế quan mới 10%, thay cho các mức thuế viện dẫn theo IEEPA vừa bị vô hiệu hóa.

Người phát ngôn chính phủ Nhật Bản cho biết Tokyo “sẽ xem xét kỹ lưỡng nội dung của phán quyết từ tòa án và phản ứng của chính quyền Trump” để đưa ra phản hồi một cách thích đáng.

Sắp đón tiếp ông Trump vào cuối tháng 3, Trung Quốc vẫn chưa chính thức bình luận vì đang trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026. Tuy nhiên, một quan chức tài chính cấp cao tại Hong Kong mô tả tình hình ở Mỹ là “thảm họa”.

Chính quyền Đài Loan (Trung Quốc) cho biết cũng theo dõi sát tình hình, lưu ý rằng chính phủ Mỹ vẫn chưa xác định cách thức thực hiện đầy đủ các thỏa thuận thương mại với nhiều quốc gia. Đài Loan đã ký hai thỏa thuận gần đây với Mỹ, gồm cam kết đầu tư 250 tỷ USD và giảm thuế nhập khẩu.

Một số nền kinh tế lạc quan hơn. Ông Nantapong Chiralerspong, người đứng đầu Văn phòng Chính sách và Chiến lược Thương mại Thái Lan, nhận định phán quyết thậm chí mang đến lợi ích cho xuất khẩu. Bởi những bất ổn này có thể kích hoạt làn sóng đẩy mạnh nhập hàng trước (front-loading) tương tự năm ngoái, do doanh nghiệp lo sợ thuế quan tiếp tục tăng.

Còn theo Phó tổng thống Brazil Geraldo Alckmin, phán quyết rất quan trọng đối với nền kinh tế Nam Mỹ, nhất là trước cuộc gặp dự kiến vào tháng 3 giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva. Ông cho biết Brazil “chờ đợi một cách thận trọng” bước tiếp theo và cuộc gặp sắp tới giữa hai lãnh đạo có thể củng cố thêm các cuộc đàm phán. Trước đó, nước này phải chịu mức thuế bổ sung đến 40% vì vụ xét xử chống lại cựu Tổng thống Jair Bolsonaro.

Giới quan sát nhận định, hàng chục quốc gia đang đàm phán thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ giờ cũng cân nhắc liệu phán quyết của Tòa án Tối cao có tạo lợi thế để họ thương lượng lại hay không.

Nghị viện châu Âu ban đầu dự kiến phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ sớm nhất đầu tuần sau. Nhưng sau phán quyết, Chủ tịch Ủy ban thương mại Nghị viện châu Âu Bernd Lange cho biết sẽ xem xét lại việc này. “Kỷ nguyên của thuế quan tùy tiện, không giới hạn giờ có thể sắp kết thúc. Chúng ta phải đánh giá cẩn thận phán quyết và hậu quả của nó”, ông nói.

Không loại trừ khả năng EU muốn điều chỉnh thỏa thuận. Niclas Poitiers, nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu kinh tế Bruegel, lưu ý rằng châu Âu đã nhượng bộ và chịu thiệt thòi trong thỏa thuận thương mại với Mỹ. “Khả năng có những trường hợp khiến thỏa thuận này đổ vỡ”, ông nhận định.

Trong khi đó, người phát ngôn của chính phủ Anh cho biết nước này sẽ tiếp tục làm việc với Nhà Trắng để hiểu phán quyết ảnh hưởng như thế nào. “Đây là vấn đề mà Mỹ cần quyết định, nhưng chúng tôi vẫn hỗ trợ doanh nghiệp Anh khi các chi tiết tiếp theo được công bố”, người phát ngôn cho biết.

Hồi tháng 5/2025, Anh ký thỏa thuận thương mại toàn diện với Mỹ, hưởng mức thuế nhập khẩu 10% với nhiều mặt hàng, nhưng cũng gồm một số ngoại lệ với thép, nhôm, ôtô và dược phẩm. “Anh được hưởng mức thuế đối ứng thấp nhất trên toàn cầu. Và trong bất kỳ kịch bản nào, chúng tôi kỳ vọng vị thế thương mại ưu đãi của mình với Mỹ tiếp tục duy trì”, người phát ngôn nói thêm.

Theo báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York, nhiều quốc gia đã dần thích nghi với các chính sách thuế của ông Trump. Thực tế, phần lớn gánh nặng này lại đang do người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ chịu.

Trung Quốc còn ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục gần 1.200 tỷ USD trong năm 2025, nhờ xuất khẩu bùng nổ sang các thị trường ngoài Mỹ. Trong báo cáo cập nhật mới nhất, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng toàn cầu năm nay đạt mức “kiên cường” là 3,3%.

Vì vậy, ông Varg Lukas Folkman, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách châu Âu (EPC), cho rằng một số nền kinh tế có thể sẽ tiếp tục đàm phán thỏa thuận song phương với ông Trump, thay vì “tự đẩy bản thân vào sự bất định như mùa xuân năm 2025”.

Phiên An (theo Reuters, AP, CNBC)