Rắc rối hoàn hàng trăm tỷ USD tiền thuế nhập khẩu của ông Trump

Hôm 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế nhập khẩu dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), dẫn đến khả năng hàng trăm tỷ USD tiền thuế nhập khẩu phải được hoàn trả, chủ yếu cho doanh nghiệp Mỹ.

Theo nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) chi nhánh New York, người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ đã gánh gần 90% mức tăng thuế quan năm ngoái. Giới phân tích ước tính chính quyền Tổng thống Trump đã thu được 115-175 tỷ USD tiền thuế quan liên quan IEEPA vào thời điểm phán quyết của tòa án.

“Phán quyết rõ ràng mở ra cánh cửa cho việc yêu cầu hoàn trả số tiền đó”, Kent Smetters – Giám đốc hãng nghiên cứu Penn-Wharton Budget Model (PWBM, Đại học Pennsylvania) nói.

Trước cơ hội này, nhiều chủ doanh nghiệp tỏ ra hy vọng nhưng cũng đầy bối rối về quy trình. Rick Woldenberg, CEO một công ty kinh doanh đồ chơi giáo dục, khởi kiện và tin tưởng rằng ông và các doanh nghiệp khác được hoàn trả số thuế đã nộp. “Tòa án nói rằng thuế quan là bất hợp pháp. Vì vậy, tôi hy vọng lấy lại được tiền kèm lãi suất trong thời gian tới, bởi vì chính phủ không có quyền lấy nó”, ông nêu.

Beth Benike, chủ sở hữu của Busy Baby, nhà bán lẻ sản phẩm dành cho trẻ em nhập khẩu từ Trung Quốc tại Minnesota, “cảm thấy nhẹ nhõm nhưng cũng hơi bối rối”. “Giờ thì sao? Làm thế nào để tôi lấy lại tiền thuế? Tôi có thể lập kế hoạch kinh doanh một cách chắc chắn được chưa?”, bà đặt vấn đề.

Theo các nhà quản lý và chuyên gia, việc hoàn thuế cho doanh nghiệp có thể không đơn giản. Wall Street Journal nhận định phán quyết của Tòa án Tối cao đã đẩy hệ thống thương mại toàn cầu vào nguy cơ bất ổn mới, khi các quốc gia, doanh nghiệp và người tiêu dùng cố tìm cách hoàn tiền thuế.

Các nhà nhập khẩu có thể sẽ phải xin hoàn tiền từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) và tiến hành hành động pháp lý tiếp theo. Việc tính toán xem doanh nghiệp lấy lại phần thuế đã nộp như thế nào được dự báo rất phức tạp, tốn thời gian.

Phán quyết của Tòa án Tối cao không đề cập đến cơ chế hoàn trả tiền thuế nhập khẩu, và hiện chưa bên nào đưa ra hướng dẫn về việc này. “Chưa rõ liệu CBP có làm theo tiền lệ lịch sử, quy trình hiện có, hay cần một quy trình mới để xử lý quy mô và khối lượng khổng lồ tiền hoàn thuế liên quan IEEPA”, Alexis Early, luật sư thương mại tại BCLP, cho biết.

Trong các thảo luận trước đó, Thẩm phán Brett Kavanaugh cho biết các bên cũng thừa nhận công việc có thể “rất rắc rối”. “Việc hoàn trả hàng tỷ USD sẽ gây ra những hệ quả đáng kể với Bộ Tài chính”, ông nói thêm.

Theo Reuters, vụ việc giờ được chuyển trở lại Tòa án Thương mại Quốc tế để giải quyết. Hơn 1.000 vụ kiện yêu cầu hoàn tiền đã được các nhà nhập khẩu đệ trình trước đó, gồm cả doanh nghiệp lớn như Costco. Sau phán quyết, khả năng hàng loạt vụ kiện mới được khởi xướng.

CNN cho rằng “cuộc chiến chỉ mới bắt đầu với 300.000 doanh nghiệp” đã nộp thuế liên quan đến IEEPA. Các chuyên gia pháp lý cho biết mỗi nhà nhập khẩu có thể phải tự khởi kiện và chưa rõ liệu có thể hình thành vụ kiện tập thể hay không. Theo Luật Thương mại Mỹ, các nhà nhập khẩu có hai năm để khởi kiện.

Tại họp báo chiều 20/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đổ lỗi cho các thẩm phán Tòa án Tối cao vì đã không đưa ra phương án giải quyết và cảnh báo “Mỹ có thể phải đối diện với các vụ kiện trong 5 năm tới”.

Nói với Reuters tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho hay cơ quan này có đủ tiền mặt để hoàn trả cho các nhà nhập khẩu, nhưng quá trình có thể kéo dài hơn một năm. “Không thành vấn đề nếu chúng tôi phải làm vậy, nhưng nếu điều đó xảy ra, đây là trò lãng phí tiền của doanh nghiệp”, ông nhận định.

Marc L. Busch, Giáo sư thương mại quốc tế và ngoại giao kinh doanh tại Đại học Georgetown, dự báo sẽ có “rất nhiều hỗn loạn”. Ông cho rằng cách chắc chắn và nhanh nhất để các công ty thu hồi tiền là Quốc hội can thiệp và tuyên bố hoàn tiền tự động. “Nếu không, việc này sẽ mất nhiều năm”, ông nói.

Ngay cả khi thắng kiện, một số công ty vẫn có thể không nhận được tiền vì không phải bên nhập khẩu chính thức. Việc ai được nhận lại tiền phụ thuộc vào hợp đồng giữa công ty đã nộp thuế và đơn vị đứng tên nhập khẩu – điều dễ châm ngòi cho các tranh chấp pháp lý khác. Các hiệp hội ngành nghề cảnh báo quá trình này có thể kéo dài nhiều năm.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ chọn cách chờ đợi và quan sát. Họ cũng có thể tham gia nhưng chẳng kỳ vọng nhận lại gì. Bà Benike tại Busy Baby là ví dụ. “Tôi không mong chờ được hoàn thuế, nhưng có thể sẽ tham gia một vụ kiện tập thể với các chủ doanh nghiệp nhỏ khác để lấy lại tiền nếu có thể”, bà nói.

Benike thừa nhận không biết quy trình xin hoàn thuế ra sao. Việc duy nhất bà có thể làm sau phán quyết của tòa án là tạo tài khoản trên website của Hải quan Mỹ để nộp đơn. “Tôi không biết liệu có áp dụng nguyên tắc ai đến trước được phục vụ trước, hay hải quan có đủ nhân lực để xử lý các yêu cầu hay không”, bà nói.

Phiên An (theo Reuters, WSJ, CNN)