Một tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz (Ảnh: Reuters).
Lầu Năm Góc đang xem xét các phương án để hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine cho biết hôm 10/3.
Tuyến đường biển chiến lược này là nơi khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua mỗi ngày. Tuy nhiên, Iran, quốc gia nằm ở bờ phía bắc của eo biển, trên thực tế đã khiến tuyến vận tải này tê liệt nhờ vị trí địa lý và hàng loạt vũ khí mà Tehran đang sở hữu.
Hệ lụy nghiêm trọng
Theo dữ liệu của Liên hợp quốc, lưu lượng tàu qua eo biển đã giảm tới 97% kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống Iran bắt đầu ngày 28/2.
Washington đang cố gắng trấn an thị trường năng lượng toàn cầu, nơi đang lo ngại rằng một cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông có thể gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.
Eo biển Hormuz là tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, đồng thời là lối ra biển duy nhất cho nhiều quốc gia sản xuất dầu khí lớn như Kuwait, Iraq, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất. Khi tuyến đường này bị gián đoạn, tác động có thể lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.
Giá dầu đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022 trong phiên giao dịch hôm 9/3, trước khi giảm xuống. Theo Liên hợp quốc, giá năng lượng tăng cao có thể gây ra một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt mới.
Vị trí eo biển Hormuz (Đồ họa: Sputnik).
Ngoài ra, thế “thắt nút cổ chai” tại Hormuz còn có thể gây ra cú sốc về phân bón, đe dọa an ninh lương thực toàn cầu. Công ty phân tích năng lượng Kpler cho biết khoảng 33% lượng phân bón trên thế giới, bao gồm lưu huỳnh và amoniac, được vận chuyển qua tuyến đường này. Nếu xung đột kéo dài, nhiều chuyên gia cảnh báo thế giới có thể đối mặt với nguy cơ khủng hoảng kinh tế tương tự các cú sốc dầu mỏ Trung Đông trong thập niên 1970.
Phía Iran đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn về việc kiểm soát eo biển. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố bất kỳ con tàu nào đi qua khu vực này đều có thể trở thành mục tiêu. Ít nhất 11 tàu đã bị tập kích kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu. Bên cạnh nguy cơ quân sự trực tiếp, hoạt động vận tải cũng bị đình trệ do các công ty bảo hiểm tăng phí bảo hiểm hàng hải lên tới 300%, khiến nhiều hãng tàu lựa chọn tạm dừng hành trình.
Trước tình hình này, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/3 tuyên bố Washington sẽ bảo vệ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Ông cũng cho biết đã chỉ đạo Tập đoàn Tài chính Phát triển Mỹ cung cấp bảo hiểm và các bảo đảm tài chính cho các công ty vận tải biển.
Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết một số quốc gia châu Âu, cùng với Ấn Độ và các nước châu Á khác, đang thảo luận về khả năng thành lập một nhiệm vụ chung để bảo vệ tàu thương mại. Tuy nhiên, ông cho rằng chiến dịch như vậy chỉ có thể triển khai sau khi xung đột hiện tại kết thúc.
Trong lúc đó, Pháp đã triển khai khoảng một chục tàu chiến, bao gồm cả nhóm tác chiến tàu sân bay, tới khu vực phía đông Địa Trung Hải, Biển Đỏ và có thể cả eo biển Hormuz. Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng đã trao đổi với lãnh đạo Đức và Italy về các phương án hỗ trợ tàu thương mại đi qua khu vực này. Tuy nhiên, Tướng Dan Caine chỉ cho biết Lầu Năm Góc đang xem xét nhiều lựa chọn khác nhau mà không tiết lộ chi tiết cụ thể.
Thách thức khổng lồ
Mỹ phá hủy 16 tàu rải thủy lôi của Iran gần eo biển Hormuz (Video: Quân đội Mỹ).
Các chuyên gia hàng hải cho rằng việc bảo vệ tuyến vận tải tại Hormuz là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Theo công ty môi giới vận tải biển SSY Global, các làn hàng hải trong eo biển chỉ rộng khoảng 3,7km và tàu thuyền phải chuyển hướng gần các đảo của Iran cũng như dọc theo bờ biển núi đá, nơi lực lượng Iran có thể ẩn nấp và triển khai tập kích
Mặc dù hải quân thông thường của Iran đã chịu nhiều tổn thất, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vẫn sở hữu nhiều loại vũ khí có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng, bao gồm tàu tấn công nhanh, xuồng không người lái (USV), xuồng cao tốc, tàu ngầm mini, thủy lôi và thậm chí cả mô tô nước gắn chất nổ.
Cựu chỉ huy Hải quân Hoàng gia Anh Tom Sharpe cho rằng việc hộ tống khoảng 3-4 tàu mỗi ngày qua eo biển là khả thi trong ngắn hạn nếu có từ 7-8 tàu khu trục cung cấp phòng không. Tuy nhiên, để duy trì hoạt động này trong nhiều tháng sẽ cần nguồn lực lớn hơn rất nhiều.
Theo tổ chức nghiên cứu Centre for Information Resilience, Iran có khả năng sản xuất khoảng 10.000 UAV mỗi tháng. Ngay cả khi năng lực triển khai tên lửa đạn đạo, UAV và thủy lôi của Iran bị phá hủy, các con tàu vẫn có thể đối mặt với nguy cơ tập kích, theo Adel Bakawan, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông và Bắc Phi châu Âu.
Một số chuyên gia tin rằng nếu chiến tranh kéo dài trong nhiều tuần, các quốc gia cuối cùng sẽ phải thiết lập một cơ chế hộ tống tàu thuyền qua eo biển.
Tình hình hiện tại cũng gợi nhớ đến những khó khăn tại các điểm nghẽn vận tải khác trong khu vực. Lực lượng Houthi ở Yemen, dù có kho vũ khí nhỏ hơn nhiều so với Iran, vẫn có thể làm tê liệt phần lớn lưu lượng tàu qua Biển Đỏ và Eo biển Bab al-Mandab trên tuyến đường tới Kênh đào Suez trong hơn 2 năm, bất chấp các chiến dịch bảo vệ do Mỹ và Liên minh châu Âu dẫn đầu.
Do rủi ro cao, nhiều công ty vận tải vẫn phải sử dụng tuyến đường vòng dài hơn qua mũi phía nam của châu Phi. Công ty vận tải biển Đan Mạch Maersk trước đó cho biết họ dự định quay lại tuyến Suez theo từng giai đoạn từ tháng 1.
Các nước vùng Vịnh cũng đã cố gắng tìm cách giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất và Ả rập Xê út đã xây dựng thêm các đường ống dẫn dầu nhằm tránh tuyến vận tải này. Tuy nhiên, nhiều dự án vẫn chưa đi vào hoạt động, và cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào một đường ống đông – tây của Ả rập Xê út năm 2019 cho thấy ngay cả những lựa chọn thay thế này cũng có thể trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/cach-iran-tao-the-that-nut-co-chai-o-eo-bien-hormuz-20260311104752388.htm
