Những ngôi nhà phủ đầy tuyết ở Nuuk, Greenland (Ảnh: Getty).
Trong những tháng đầu tiên sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố ông muốn giành quyền kiểm soát và sáp nhập Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới và là vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, đồng thời không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để đạt được mục tiêu này.
Greenland nằm ở vị trí chiến lược, án ngữ giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Trữ lượng khổng lồ các khoáng sản thiết yếu và nhiên liệu hóa thạch của khu vực này đang được Mỹ cùng các đối thủ chiến lược là Trung Quốc và Nga mong muốn tiếp cận.
Greenland cũng sở hữu các khoáng sản đất hiếm chưa được khai thác và có thể trở thành một nhân tố chiến lược khi băng ở vùng cực tan chảy, mở ra những tuyến hàng hải mới.
Nguồn khoáng sản dồi dào của Greenland
Đất hiếm
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Đan Mạch và Greenland (GEUS), trữ lượng đất hiếm của Greenland được ước tính khoảng 36,1 tỷ tấn.
Nhu cầu đối với 17 kim loại đất hiếm – những vật liệu thiết yếu cho ngành công nghệ – được dự báo sẽ tăng mạnh trong tương lai. Chúng cũng cần thiết cho việc sản xuất máy bay không người lái, tua-bin gió, ổ cứng, xe điện, thấu kính kính thiên văn và máy bay chiến đấu.
Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), trữ lượng đất hiếm của Greenland – tức phần có thể khai thác được về mặt kinh tế và kỹ thuật – chỉ vào khoảng 1,5 triệu tấn.
Con số này khá khiêm tốn so với trữ lượng của Trung Quốc (44 triệu tấn) hay Brazil (21 triệu tấn), nhưng vẫn đủ để thu hút các nhà sản xuất đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Lithium, graphite, uranium
Theo GEUS, lãnh thổ Greenland còn chứa graphite, lithium và đồng, 3 khoáng sản được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xác định là then chốt cho quá trình chuyển đổi năng lượng.
Cơ quan khảo sát địa chất ước tính tài nguyên graphite của Greenland vào khoảng 6 triệu tấn, tương đương 0,75% tổng trữ lượng toàn cầu do USGS tính toán.
Theo báo cáo của IEA công bố vào tháng 5/2024, Trung Quốc “thống trị toàn bộ chuỗi sản xuất” của khoáng sản này, vốn được sử dụng trong cả pin và ngành công nghiệp hạt nhân.
Đối với lithium – cũng là thành phần của pin và có nhu cầu mà IEA dự báo có thể tăng gấp 8 lần vào năm 2040 – nguồn tài nguyên này của Greenland được ước tính khoảng 235.000 tấn, tương đương 0,20% tổng trữ lượng toàn cầu.
Trong khi đó, tài nguyên đồng của Greenland không đáng kể trên quy mô thế giới, nhưng trữ lượng uranium – một loại nhiên liệu hạt nhân được săn đón – có thể mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn. Tuy nhiên, việc khai thác uranium trên hòn đảo này đã bị cấm từ năm 2021.
Hai mỏ đang hoạt động
Một mỏ anorthosite ở bờ tây của Greenland do công ty Lumina Sustainable Materials vận hành đã đi vào hoạt động từ năm 2019.
Công ty cho biết sản lượng đã tăng đều trong quá trình phát triển và dự báo đạt 200.000 tấn vào năm 2025.
Mỏ vàng Nalunaq ở phía nam hòn đảo, thuộc sở hữu của công ty Canada Amaroq Minerals, đang trong giai đoạn tái khởi động. Công ty thông báo đã cho ra mẻ vàng đầu tiên và sẽ tăng dần công suất.
“Một số dự án khác đang được phát triển, trong đó có những dự án đã tiến tới giai đoạn nghiên cứu khả thi và được cấp giấy phép khai thác”, ông Jakob Klove Keiding, chuyên gia tư vấn cao cấp của GEUS, cho biết.
Tuy nhiên, ông cho biết thêm, các dự án này “vẫn cần những khoản đầu tư bổ sung đáng kể và các phê duyệt cuối cùng trước khi có thể đi vào sản xuất”.
Liên minh châu Âu, vốn xác định 25 trong số 34 khoáng sản nằm trong danh sách nguyên liệu thô quan trọng chính thức của khối có mặt tại Greenland, đã ký một biên bản ghi nhớ với chính quyền Greenland vào năm 2023 nhằm hỗ trợ phát triển tài nguyên khoáng sản của hòn đảo.
Quan hệ đối tác chiến lược này có thể mở ra những triển vọng mới trong vận tải biển và thăm dò tài nguyên, trong bối cảnh Bắc Cực đang ấm lên nhanh chóng so với phần còn lại của thế giới.
Hydrocarbon
Theo ước tính của GEUS, Công ty Dầu khí Greenland (Nunaoil) và Cơ quan Tài nguyên Khoáng sản Greenland, hòn đảo này cũng có thể sở hữu trữ lượng hydrocarbon tương đương khoảng 28,43 tỷ thùng dầu.
Mặc dù con số này có vẻ rất lớn, Greenland hiện chưa có hoạt động khoan dầu hoặc khí đốt quy mô công nghiệp, dù có 3 giấy phép thăm dò dầu đang còn hiệu lực ở phía đông lãnh thổ.
Vị trí Greenland (Ảnh: CNA).
Băng tan để lộ “kho báu” của Greenland
Greenland, hòn đảo rộng lớn nhưng dân cư thưa thớt nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương, đã bị biến đổi mạnh mẽ bởi cuộc khủng hoảng khí hậu trong những thập niên gần đây.
Một phân tích lớn dựa trên các hình ảnh vệ tinh lịch sử, được các nhà nghiên cứu tại Đại học Leeds (Anh) công bố, cho thấy vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch này đang ngày càng “xanh hóa” do hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Sự thay đổi môi trường đã khiến một số tảng băng và các sông băng ở Greenland bị thay thế bởi đất ngập nước, các vùng cây bụi và đá trơ trọi.
Các nhà khoa học nhiều lần lên tiếng cảnh báo về tình trạng tuyết và băng tan trên đảo, cho rằng việc mất khối lượng băng có nguy cơ làm gia tăng phát thải khí nhà kính và khiến mực nước biển dâng cao.
Tuy nhiên, việc mất đi một lượng băng lớn ở Greenland đang làm lộ ra “kho báu” tài nguyên quý giá của hòn đảo này, vô tình khiến một số trữ lượng khoáng sản chiến lược chưa được khai thác lớn nhất thế giới trở nên dễ tiếp cận hơn.
Đối với các công ty khai khoáng, việc băng tan ở Greenland có thể tạo điều kiện cho sự khởi đầu của một “cơn sốt” săn lùng khoáng sản.
“Những gì đang xảy ra hiện nay rất đáng chú ý, khi các vùng băng quanh Greenland tan ra sớm hơn và đóng băng muộn hơn mỗi năm. Khả năng tiếp cận những khu vực xa xôi này giờ đây dễ dàng hơn rất nhiều so với 20, 30, 40 hay thậm chí 70 năm trước”, ông Roderick McIllree, giám đốc điều hành của công ty khai khoáng 80 Mile (Anh), nhận định.
“Hiện nay, băng có lẽ chỉ thực sự hình thành trong khoảng 3 hoặc 4 tháng ở các vĩ độ rất cao phía bắc, trong khi phần còn lại (của Greenland) đang chứng kiến băng tan chảy, để lộ những tảng đá và các mỏ khoáng sản tiềm năng mà chưa từng được nhìn thấy trước đây”, ông nói thêm.
80 Mile đang tích cực phát triển 3 dự án tại Greenland, bao gồm dự án khai thác dầu mỏ lớn ở bờ biển phía đông hòn đảo, một dự án titan gần Căn cứ Không gian Pituffik của Mỹ ở phía tây bắc, và dự án Disko-Nuussuaq ở phía tây nam.
Nhấn mạnh tiềm năng chiến lược của Greenland như một trung tâm khai khoáng quan trọng trên toàn cầu, ông McIllree cho biết dự án Disko của công ty có thể là một trong những khu vực có trữ lượng niken và đồng lớn nhất hành tinh.
Ông Tony Sage, giám đốc điều hành của Critical Metals Corporation – công ty đang phát triển một trong những dự án đất hiếm lớn nhất thế giới tại Greenland – cho biết, băng tan trên hòn đảo đã mang lại cho công ty “những lợi ích to lớn” về mặt hậu cần.
Ông Sage nói rằng công ty đã có thể đưa các tàu lớn đi thẳng từ Bắc Đại Tây Dương “đến sát rìa mỏ quặng” tại Tanbreez ở miền nam Greenland. Ông cho biết thêm, việc hình thành các vịnh hẹp sâu tới 80m cho phép sử dụng cầu cảng nổi thay vì phải xây dựng một cảng cố định.
“Bạn có thể hình dung, giờ đây việc thực hiện những điều này trở nên dễ dàng hơn. Ví dụ, nếu bạn đến Nga, ở Siberia, nơi có rất nhiều băng vĩnh cửu và băng tuyết, họ vẫn khai thác được nhiều khoáng sản, cũng như dầu khí. Vì vậy, sẽ có một cơn sốt khoáng sản quy mô nhỏ đổ vào Greenland”, ông Sage dự đoán.
Những tảng băng tan chảy tại vịnh băng Ilulissat, Greenland (Ảnh: AFP).
Thách thức khi khai thác khoáng sản
Bên cạnh khí hậu khắc nghiệt, địa hình xa xôi và dân số ít ỏi của Greenland, ông Sage nhấn mạnh rằng sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng là một rào cản lớn mà các công ty khai khoáng phải vượt qua nếu muốn tiếp cận nguồn tài nguyên trên hòn đảo.
“Đơn giản là vấn đề hậu cần. Đan Mạch không xây dựng bất kỳ tuyến đường sắt hay đường bộ nào ở đây”, ông Sage nói.
“Một khi đã rời khỏi các thị trấn nhỏ và thành phố này, sẽ không còn tuyến đường nào. Vì vậy, nếu muốn đi, chẳng hạn từ Qaqortoq đến Nuuk, thì phải đi bằng trực thăng. Đó chính là vấn đề đặt ra cho cơn sốt khoáng sản”, ông nói thêm.
Ông Jakob Klove Keiding, chuyên gia tư vấn cao cấp tại GEUS, cho biết một cuộc khảo sát năm 2023 về tiềm năng tài nguyên của Greenland đã đánh giá tổng cộng 38 loại nguyên liệu thô trên đảo, trong đó phần lớn có tiềm năng tương đối cao hoặc trung bình.
Các vật liệu này bao gồm các kim loại đất hiếm như graphite, niobi, các kim loại nhóm bạch kim, molypden, tantali và titan. Greenland cũng được biết đến là có trữ lượng đáng kể lithium, hafni, uranium và vàng.
Khoáng sản quan trọng là một nhóm vật liệu được coi là thiết yếu cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Các ứng dụng cuối của những vật liệu này rất đa dạng, bao gồm pin xe điện, công nghệ lưu trữ năng lượng và các ứng dụng liên quan đến an ninh quốc gia.
“Tiềm năng (ở Greenland) rất lớn, nhưng hiện tại không có nhiều hoạt động khai thác”, ông Keiding cho biết.
Theo ông Keiding, Greenland là khu vực thăm dò mới và đang trong giai đoạn đầu của quá trình thăm dò. Do vậy, nhiều mỏ khoáng sản chưa có nhiều dữ liệu.
Về triển vọng của một cơn sốt khoáng sản, ông cho rằng dù băng rút ở Greenland có thể loại bỏ một số trở ngại về hậu cần, nhưng tiến triển trong việc khai thác khoáng sản trên thực tế có thể sẽ mất “khá nhiều thời gian”.
Mặc dù được đánh giá là khu vực sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản lớn, nhưng Greenland không mấy mặn mà với việc khai thác tiềm năng tài nguyên khổng lồ của mình để trở thành một khu vực khai khoáng hàng đầu. Đây cũng là một rào cản đối với việc khai thác triệt để tiềm năng của hòn đảo này.
Bà Naaja Nathanielsen, Bộ trưởng phụ trách kinh doanh và tài nguyên khoáng sản của Greenland, nói rằng việc khai thác một số khoáng sản rất giá trị của lãnh thổ này là “hoàn toàn có thể và khả thi”, đồng thời cho biết một số dự án khai khoáng đã và đang được triển khai.
“Chúng tôi có những dự án đang được tiến hành mà tôi cho là rất triển vọng: graphite, vàng, đồng, niken, molypden… Cả đất hiếm nữa. Nhưng đối với Greenland, chúng tôi không nhất thiết muốn trở thành một nơi khai khoáng thật sự lớn. Chúng tôi chỉ thực sự muốn có khoảng 5-10 mỏ đang hoạt động tại bất kỳ thời điểm nào”, bà Nathanielsen tuyên bố.
“Chúng tôi có dân số rất ít, vì vậy chúng tôi không cần toàn bộ hòn đảo bị bao phủ bởi các mỏ khai thác. Chúng tôi hài lòng với việc quản lý một vài mỏ và tôi nghĩ điều đó là khả thi”, quan chức Greenland nói thêm.
Bà Nathanielsen cho biết Greenland có các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) “rất cao”, một phần do những vấn đề ô nhiễm từng xảy ra trong quá khứ liên quan đến khai khoáng.
“Tôi nghĩ người dân Greenland thực sự ủng hộ ngành khai khoáng, điều này khá hiếm khi nhìn sang các khu vực khác. Nhưng họ ủng hộ vì tin tưởng chúng tôi duy trì các tiêu chuẩn môi trường cao và chăm lo cho cộng đồng địa phương”, bà Nathanielsen cho biết.
“Nếu chúng tôi bắt đầu buông lỏng các tiêu chuẩn đó, chúng tôi cũng sẽ đánh mất sự ủng hộ của người dân đối với ngành này. Với chúng tôi, điều đó thực sự rất quan trọng. Vì vậy, tôi nghĩ chúng tôi đã rút ra bài học từ quá khứ”, quan chức Greenland nhấn mạnh.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/con-sot-san-lung-kho-bau-chien-luoc-thoi-thuc-my-sap-nhap-greenland-20260107184427485.htm
