Cú hích từ đô thị khoa học

Sự kiện UBND TP HCM phối hợp với các sở, ban, ngành, Tập đoàn Becamex và VSIP tổ chức lễ công bố phát triển đô thị khoa học – công nghệ (KH-CN) Bắc TP HCM vào ngày 15-1 đã đánh dấu thêm một bước phát triển quan trọng của TP HCM sau khi hợp nhất.

“Bộ não” về khoa học – công nghệ

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Becamex (doanh nghiệp có vốn chi phối của UBND TP HCM), nhìn nhận tri thức và KH-CN không còn đóng vai trò hỗ trợ, mà đã trở thành động lực then chốt, quyết định sức mạnh nội sinh và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Quán triệt tinh thần đổi mới, đột phá của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, TP HCM đang quyết liệt triển khai lộ trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, lấy KH-CN và đổi mới sáng tạo làm trung tâm, hạt nhân cho phát triển bền vững.

Ông Hùng cho rằng việc hình thành đô thị KH-CN Bắc TP HCM không chỉ là đầu tư cơ sở hạ tầng, mà là quá trình kiến tạo một “vùng lõi” đổi mới sáng tạo. Đây là nơi hội tụ và tích hợp các nguồn lực chiến lược về con người, tri thức, công nghệ và vốn, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời khẳng định vị thế của TP HCM với vai trò là trung tâm tri thức và đổi mới sáng tạo hàng đầu của khu vực.

Đề án xác định đô thị KH-CN Bắc TP HCM đóng vai trò là “bộ não KH-CN” của vùng sản xuất công nghệ cao. Cấu trúc không gian tích hợp, bao gồm vùng lõi đổi mới sáng tạo (khoảng 103 ha tại phường Bình Dương) tập trung nghiên cứu, thử nghiệm và vành đai phát triển công nghệ cao gồm các khu công nghiệp thế hệ mới như VSIP III, Cây Trường, Lai Hưng.

Điểm khác biệt cốt lõi chính là đưa “bộ não” nghiên cứu vào ngay giữa vùng sản xuất quy mô lớn để rút ngắn chu trình từ R&D đến thương mại hóa. Đề án tận dụng hạ tầng sẵn có tại Thành phố mới Bình Dương, bao gồm việc chuyển đổi công năng Trung tâm Hành chính tỉnh Bình Dương (cũ) thành tòa nhà KH-CN để kích hoạt nhanh các hoạt động.

Cùng với đó là cơ chế sandbox – không gian thí điểm các chính sách đặc thù theo Nghị quyết 98/2023/QH15 và Nghị quyết 260/2025/QH15, cho phép thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ và mô hình quản trị mới.

Với đề án này, hệ sinh thái đối tác toàn cầu kết nối sâu rộng với các đơn vị như A*STAR (Singapore), Fraunhofer ENAS (Đức), Brainport Eindhoven (Hà Lan) và các tập đoàn dẫn đầu chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Đề án tạo động lực tăng trưởng mới dựa trên kinh tế tri thức, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và đào tạo nguồn nhân lực gắn với công nghệ 4.0. Đồng thời, đây là mô hình tiên phong phát triển xanh, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và nâng cao vị thế quốc tế của TP HCM.

Phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực

Ông Đặng Tấn Đức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và phát triển của Tập đoàn Becamex, cho biết đô thị KH-CN Bắc TP HCM là một hệ sinh thái được quy hoạch và tiếp tục nâng cấp từ các công trình đã được đầu tư hiện hữu, được tổ chức với trọng tâm là cụm công viên sinh thái và khoa học; Trung tâm khoa học TP HCM và tòa nhà đa chức năng KH-CN, dự kiến chuyển đổi từ Trung tâm Hành chính Bình Dương cũ; Trung tâm Văn hóa, Thương mại và Dịch vụ gắn với nhà ga metro, khu văn phòng dịch vụ WTC; cùng Trung tâm Triển lãm quốc tế WTC EXPO…

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP HCM, đánh giá cao những nỗ lực bền bỉ, dài hạn của Tập đoàn Becamex trong hơn 10 năm qua, cùng các đối tác trong và ngoài nước, đã chủ động đầu tư xây dựng nền tảng hạ tầng và hệ sinh thái KH-CN, đổi mới sáng tạo tại khu vực phía Bắc thành phố. Những nỗ lực này được đặt trên nền tảng 30 năm phát triển công nghiệp gắn với đô thị và dịch vụ – một mô hình phát triển hiệu quả, đã được kiểm chứng bằng thực tiễn và nhân rộng khắp cả nước.

Ông Thạnh cho rằng đây chính là tiền đề quan trọng để TP HCM mạnh dạn triển khai đề án đô thị KH-CN Bắc TP HCM mang tầm chiến lược. Khu vực này giữ vai trò cửa ngõ logistics và trung tâm cung ứng năng lượng sạch cho toàn vùng, với hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế, hạ tầng giao thông liên vùng và nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn. Trên nền tảng đó, khu vực phía Bắc TP HCM, với lợi thế là thủ phủ công nghiệp, có khả năng hấp thụ và chuyển hóa các nguồn lực logistics và năng lượng sạch thành năng lực KH-CN, đổi mới sáng tạo và sản xuất công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP HCM, việc hình thành đô thị KH-CN tại khu vực này không chỉ tạo ra một cực tăng trưởng mới mà còn mở ra dư địa chiến lược để tái phân bổ và dịch chuyển các chức năng đô thị, công nghiệp và logistics ra khỏi vùng lõi trung tâm. Đây là điều kiện quan trọng để TP HCM phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, giảm áp lực cho khu vực nội đô hiện hữu, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng không gian và hạ tầng.

Trong cấu trúc phát triển đó, vùng trung tâm TP HCM có điều kiện tái kiến thiết theo hướng trở thành trung tâm tài chính quốc tế, giữ vai trò thu hút, điều phối và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho toàn vùng. Đặc biệt, trung tâm thành phố sẽ là nơi hội tụ và dẫn dắt các dòng vốn phục vụ nghiên cứu phát triển, khởi nghiệp sáng tạo và thương mại hóa công nghệ theo các chuẩn mực quốc tế, tạo sự liên thông chặt chẽ giữa tài chính, KH-CN và sản xuất công nghệ cao.

Đô thị KH-CN Bắc TP HCM vì vậy giữ vai trò bổ trợ chiến lược, song hành với Trung tâm tài chính của TP HCM. Nếu khu vực trung tâm phát huy vai trò tài chính, dịch vụ cao cấp thì đô thị KH-CN sẽ đảm nhận vai trò hạt nhân nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo.

“Đề án được triển khai trong bối cảnh TP HCM đang được Trung ương trao những cơ chế, chính sách đặc thù quan trọng, trong đó cho phép thành phố chủ động hơn trong quản lý đầu tư, tài chính, phân cấp, phân quyền và thử nghiệm các mô hình phát triển mới. Đây là nền tảng thể chế quan trọng để thành phố triển khai đô thị KH-CN Bắc TP HCM theo tư duy đột phá, linh hoạt và tiệm cận với chuẩn mực quốc tế” – ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.