Lần đầu tiên sau gần 4 năm, giá dầu thô Brent toàn cầu đã vượt mốc 110 USD/thùng, thậm chí vọt lên mốc 116 USD/thùng ngay trong những ngày đầu tháng 3 do xung đột địa chính trị leo thang.
Dù bạn không mua bán “vàng đen”, sự bứt phá này không đơn thuần là những con số nhấp nháy trên bảng điện tử. Nó đang âm thầm thiết lập một mặt bằng chi phí sinh hoạt mới đắt đỏ hơn, bòn rút trực tiếp thu nhập của người tiêu dùng và nhà đầu tư qua 5 con đường dưới đây.
Giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ năm 2022, khi xung đột leo thang tại Iran tiếp tục khiến thị trường toàn cầu chao đảo và làm dấy lên lo ngại về triển vọng kinh tế (Ảnh: Reuters).
Giá xăng và chi phí đi lại tăng
Tác động trực diện và dễ thấy nhất khi dầu thô WTI và Brent tăng hơn 50% kể từ khi xung đột bùng nổ chính là bảng giá tại các trạm xăng. Theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng tại quốc gia này đã tăng 16% trong một thời gian ngắn, trong khi dầu diesel tăng vọt 22%.
Tại các quốc gia nhập khẩu dầu như Việt Nam, dù có độ trễ do các chính sách bình ổn, việc giá nhiên liệu nhích lên ở các kỳ điều hành là điều khó tránh khỏi.
Tuy nhiên, chi phí đi lại không chỉ dừng ở việc đổ đầy bình xăng xe máy hay ô tô cá nhân. Giá dầu mỏ chi phối trực tiếp chi phí nhiên liệu hàng không, buộc các hãng bay phải đẩy phần phụ trội này sang giá vé của hành khách.
Ngay cả khi bạn chỉ di chuyển bằng xe công nghệ, các ứng dụng gọi xe cũng thường kích hoạt “phụ phí nhiên liệu” để bù đắp cho tài xế.
Bên cạnh đó, các chi phí bảo dưỡng xe như thay phụ tùng hay lốp xe (vốn sử dụng nhiều nguyên liệu hóa dầu) cũng sẽ rục rịch thiết lập mặt bằng giá mới cao hơn.
Giá vận chuyển hàng hóa leo thang
Xăng dầu là “máu” của ngành logistics. Khi chi phí nhiên liệu đắt đỏ hơn, toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa từ đường bộ, đường biển đến đường hàng không đều chịu áp lực khổng lồ.
Theo The New York Times, sự tê liệt tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch chiếm tới 1/5 lượng dầu toàn cầu – không chỉ gây lo ngại về thiếu hụt nguồn cung mà còn đẩy cước vận tải biển lên cao.
Khi các công ty vận tải và logistics phải chi trả số tiền lớn hơn để duy trì đội xe và đội tàu, họ không có cách nào khác ngoài việc cộng khoản phí này vào giá thành dịch vụ. Kết quả là, từ một món đồ gia dụng bạn đặt mua trên sàn thương mại điện tử đến các mặt hàng thiết yếu tại chợ truyền thống, tất cả đều phải gánh thêm chi phí vận chuyển.
Người tiêu dùng cuối cùng sẽ phải trả tiền cho sự chênh lệch này thông qua các mức phí giao hàng cao hơn và giá niêm yết bán lẻ đắt đỏ hơn.
Thực phẩm và nhu yếu phẩm đắt đỏ hơn
Có một sự thật ít người để ý: Dầu mỏ đang hiện diện trong từng bữa ăn của bạn. Giá dầu gián tiếp đẩy chi phí thực phẩm lên cao thông qua toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp.
Dầu không chỉ dùng để chạy máy cày, máy gặt hay hệ thống chế biến tại nhà máy, mà còn là nguyên liệu cốt lõi để sản xuất nhiều loại phân bón và thuốc trừ sâu.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tại các nền kinh tế phát triển, chi phí năng lượng (bao gồm dầu và khí đốt) có thể chiếm tới 50% tổng chi phí biến đổi trong sản xuất thực phẩm. Điều này chắc chắn sẽ đẩy giá lương thực tăng vọt.
Bên cạnh đó, hãy nhìn vào giỏ hàng siêu thị như dầu gội, nước tẩy rửa, đồ vệ sinh cá nhân. Hầu hết chúng đều được đựng trong bao bì nhựa – một chế phẩm trực tiếp từ dầu.
Khi giá dầu mỏ leo thang, chi phí sản xuất nhựa và bao bì tăng theo, khiến hóa đơn đi chợ hàng tuần của gia đình bạn âm thầm phình to.
Hóa đơn điện, năng lượng và sản xuất tăng
Không chỉ dừng lại ở nhà bếp hay gara, giá dầu bám rễ vào từng vật dụng trong ngôi nhà của bạn. Các chế phẩm từ dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào thiết yếu để sản xuất hàng loạt đồ dùng sinh hoạt.
Theo Yahoo Finance, ngành dệt may phụ thuộc rất lớn vào các loại sợi tổng hợp như polyester hay spandex. Khi dầu thô đắt lên, giá thành sản xuất quần áo cũng rục rịch tăng theo.
Đồ gia dụng bằng nhựa như đồ chơi trẻ em, hộp đựng thực phẩm, thùng chứa hay đồ trang trí trong nhà cũng không nằm ngoài vòng xoáy này vì phần lớn lấy dầu mỏ làm cốt lõi sản xuất.
Thêm vào đó, tại bình diện vĩ mô, giá dầu và khí tự nhiên toàn cầu tăng vọt thường kéo theo sự đắt đỏ của chi phí đầu vào ngành điện. Áp lực lan tỏa này khiến chi phí vận hành từ hộ gia đình đến các xưởng sản xuất đều bị độn lên đáng kể.
Lạm phát và thị trường tài chính biến động
Nếu bạn là một nhà đầu tư cá nhân, cú sốc năng lượng này có thể khiến danh mục tài sản của bạn chìm trong sắc đỏ. Phản ứng trước mốc dầu 100 USD, thị trường tài chính toàn cầu đã ngay lập tức chao đảo.
Hợp đồng tương lai của các chỉ số chứng khoán quan trọng như S&P 500, Nasdaq-100 và Dow Jones đều đồng loạt giảm khoảng 1,5% đến 1,6% khi giới đầu tư tháo chạy khỏi tài sản rủi ro.
Đà tăng mạnh của giá dầu không chỉ bóp nghẹt biên lợi nhuận của các doanh nghiệp mà còn đẩy đồng USD mạnh lên. Đồng USD đắt đỏ sẽ tạo áp lực lên tỷ giá hối đoái của các thị trường mới nổi.
Hơn thế nữa, giới đầu tư lo sợ sự bứt phá của giá năng lượng sẽ tạo ra một “cú sốc lạm phát” trên diện rộng. Áp lực lạm phát này sẽ bào mòn lợi suất đầu tư và buộc các ngân hàng Trung ương phải cân nhắc lại lộ trình lãi suất, gây sức ép lớn lên thị trường cổ phiếu lẫn trái phiếu.
Giá dầu leo thang có thể kéo theo những biến động mạnh trên thị trường tài chính, chứng khoán (Ảnh: MarketWatch).
Dù Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã lên tiếng trấn an rằng đà tăng hiện tại phần lớn mang yếu tố “phí rủi ro tâm lý” và thế giới hiện không thực sự thiếu hụt dầu thô, những hệ lụy kinh tế vẫn là một gánh nặng hiện hữu.
Giá dầu không chỉ là một chỉ báo vĩ mô xa vời mà là một “thứ thuế vô hình” đánh lên mọi khía cạnh đời sống.
Để giảm thiểu cú sốc từ năng lượng, các chuyên gia tài chính khuyến nghị người tiêu dùng nên chủ động rà soát lại ngân sách gia đình, hạn chế những chuyến đi không cần thiết, chuyển sang dùng phương tiện công cộng và cân nhắc mua dự trữ số lượng lớn các mặt hàng nhu yếu phẩm trước khi mặt bằng giá mới bị thiết lập.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/dau-vuot-110-usdthung-5-cach-vi-tien-cua-ban-bi-bon-rut-20260309082900885.htm
