Đề xuất có lộ trình giảm giờ làm việc, vá ‘khoảng trống’ khi shipper, thợ xây tự do mất việc

Tại hội thảo, GS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật an toàn – vệ sinh lao động, cho hay Bộ luật Lao động 2019 đã nêu rõ thời gian làm việc bình thường không quá 8 giờ/ngày và 48 giờ/tuần. Đồng thời Nhà nước khuyến khích 40 giờ làm việc/tuần.

Giảm giờ làm việc theo lộ trình

Thực tế một số doanh nghiệp may mặc quy mô lớn, thông qua thương lượng tập thể với công đoàn, giờ làm việc đã giảm còn 44 giờ/tuần.

Người lao động được nghỉ bù kịp thời sau các đợt cao điểm sản xuất song 48 giờ làm việc/tuần vẫn còn phổ biến, đặc biệt trong các ngành sử dụng nhiều lao động.

Hay trong các đợt cao điểm đơn hàng xuất khẩu, có doanh nghiệp bố trí làm thêm giờ liên tục trong nhiều tuần, khiến người lao động mệt mỏi kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động và tranh chấp lao động tập thể.

Chuyên gia cũng dẫn nghiên cứu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), người lao động làm việc trên 48 giờ/tuần có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động cao hơn từ 20-30% so với nhóm làm việc tiêu chuẩn.

Đặc biệt, khi thời gian làm việc vượt quá 55 giờ/tuần, nguy cơ tai nạn lao động nghiêm trọng (tai nạn gây thương tích nặng hoặc tử vong) tăng lên tới 35-40%, chủ yếu do suy giảm khả năng tập trung, phản xạ chậm và mệt mỏi tích lũy kéo dài.

Do đó GS Lê Vân Trình cho rằng cần quy định rõ lộ trình trong luật, thay vì khuyến khích như hiện nay. Cơ quan chức năng cần rà soát toàn diện việc tăng trần làm thêm để hài hòa sản xuất và sức khỏe người lao động song song với xử phạt nặng doanh nghiệp vi phạm.

“Giờ làm việc, nghỉ ngơi là quyền lợi của lao động chứ không phải phúc lợi, tương tự cánh đồng được nghỉ ngơi đầy đủ sẽ cho thu hoạch dồi dào”, GS Lê Vân Trình khẳng định.

Doanh nghiệp “lách luật” thế nào?

Còn TS Nhạc Phan Linh – Phó viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu khoa học – cho hay giai đoạn 2020-2025, số lao động tự do luôn ở mức cao, khoảng 33-35 triệu người.

Riêng quý 4-2025, số này đạt 33,1 triệu người, tương đương 62,4% lực lượng lao động. Như vậy sau 5 năm thực thi Bộ luật Lao động 2019, xu hướng “phi chính thức hóa” vẫn chưa được đảo ngược.

Qua phân tích, lao động tự do chủ yếu làm trong khu vực dịch vụ (40,8%), tiếp đến là công nghiệp – xây dựng (33,5%).

Năm 2025, do tồn kho ngành chế biến – chế tạo tăng cao, trên 81%, cùng làn sóng trên 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường đã đẩy nhiều lao động chính thức sang khu vực phi chính thức.

TS Nhạc Phan Linh đánh giá Bộ luật Lao động 2019 có nhiều đột phá song nhận diện việc chứng minh có “sự quản lý, điều hành, giám sát” với lao động phi chính thức rất khó khăn.

Ví dụ, doanh nghiệp “lách luật” qua khái niệm “đối tác”, “hợp đồng hợp tác kinh doanh” hoặc “hợp đồng dịch vụ”, khiến người lao động mất đi quyền lợi.

Bộ luật Lao động 2019, theo ông, chưa có cơ chế kiểm soát “giờ làm việc tối đa” đối với nhóm không có hợp đồng lao động.

“Việc này dẫn đến sự tự bào mòn sức lao động của các đối tượng như shipper, thợ xây tự do khi họ thường làm việc 10-12 tiếng/ngày để bù đắp thu nhập thấp”, ông Linh bày tỏ.

Về an toàn vệ sinh lao động, ông chỉ rõ chưa có quy định về trách nhiệm các bên trung gian như ứng dụng (app) đặt xe, chủ thầu phụ trong trang bị bảo hộ và huấn luyện an toàn.

“Khi xảy ra tai nạn lao động, lao động phi chính thức thường phải tự chi trả chi phí điều trị”, ông Linh bày tỏ.

Kết luận hội thảo, ông Ngọ Duy Hiểu – Phó chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam – cho biết tổ chức sẽ tổng hợp các nội dung được nhiều chuyên gia, cán bộ công đoàn, người lao động quan tâm. Trong đó, có nhiều vấn đề như tiền lương, thời giờ làm việc – thời giờ nghỉ ngơi, bảo vệ lao động nữ…