Đề xuất giải pháp đột phá đưa nguồn nước về vùng ngọt hóa Gò Công

Nghịch lý vùng đầu nguồn vẫn… “khát”

Ngày 9-4, tại tỉnh Đồng Tháp, hội thảo “Nâng cao giải pháp tích trữ nước và bổ cấp nguồn nước ngọt thích ứng biến đổi khí hậu” đã trở thành diễn đàn để các chuyên gia đầu ngành vạch lộ trình cứu vãn an ninh nguồn nước cho vùng đất đang chuyển từ trạng thái “ổn định” sang “bất định”.

Mở đầu hội thảo, ông Lê Hà Luân – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp – thẳng thắn nhìn nhận: Dù tỉnh Đồng Tháp có lợi thế đầu nguồn sông Mekong, nhưng tiếp cận nguồn nước đang trở nên bất bình đẳng cục bộ. 

Trong khi phía bắc tỉnh thừa nước mùa lũ, thì các khu vực phía đông như vùng ngọt hóa Gò Công (hơn 54.000 héc ta) và các cù lao lại đang chịu áp lực hạn mặn khốc liệt.

Dưới góc độ chuyên môn, ông Trần Văn Hưng – Phó giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Nam Bộ – đưa ra những con số đáng báo động: Quy luật thủy văn đã hoàn toàn thay đổi. 

“Xâm nhập mặn giai đoạn từ năm 2013 đến nay đến sớm và đạt đỉnh sớm hơn từ 1 đến 1,5 tháng so với trước đây. Dự báo năm 2026, đỉnh mặn sẽ rơi vào cuối tháng 3, đe dọa trực tiếp đến sản xuất và sinh hoạt của hàng triệu dân”, ông Hưng nói.

Liên quan mật thiết đến vấn đề nguồn nước, sự sinh tồn của hàng chục ngàn héc ta cây ăn trái đặc sản trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp cũng được đưa ra tìm giải pháp. Đại diện Viện Cây ăn quả miền Nam đưa ra cảnh báo rằng sầu riêng là loại cây mẫn cảm nhất, chỉ cần độ mặn vượt ngưỡng 1‰ là đã có nguy cơ “xóa sổ”.

Viện Cây ăn quả miền Nam đồng thời cũng đưa ra khuyến cáo nhà vườn bên cạnh trữ nước trong túi ni lông, ao bạt hộ gia đình, cần chuyển sang sử dụng các giống gốc ghép có khả năng chịu mặn tốt.

Cụ thể, các nghiên cứu của viện đã tuyển chọn được gốc ghép xoài chịu mặn đến 13‰, hay gốc ghép cây có múi chịu mặn 8‰. Đồng thời việc ứng dụng IoT (Internet vạn vật) với các cảm biến đo độ mặn, pH thời gian thực qua điện thoại thông minh sẽ giúp nông dân tránh được những cú “sốc mặn” chết người cho cây trồng.

Đồng Tháp giữ vai trò điều tiết nước cho toàn vùng

Tại hội thảo, các chuyên gia từ Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam đã đưa ra một bước ngoặt tư duy: Đồng Tháp không còn là tỉnh đầu nguồn đơn thuần, mà phải giữ vai trò là “trạm điều tiết chiến lược” cho toàn vùng.

Để giải bài toán Gò Công bị chia cắt bởi kênh Chợ Gạo, đại diện Viện Khoa học thủy lợi miền Nam đề xuất giải pháp công trình đột phá: Xây dựng hệ thống si phông (syphon) khổng lồ dẫn nước ngọt băng qua đáy kênh Chợ Gạo, hoặc nâng cấp trạm bơm Xuân Hòa thành trạm bơm điện công suất lớn (15m³/s) để chủ động lấy nước ngay cả khi mực nước sông Tiền xuống thấp.

Tuy nhiên mọi giải pháp công trình sẽ kém hiệu quả nếu thiếu sự liên kết. Các chuyên gia nhấn mạnh ĐBSCL phải được vận hành như “một thể thủy văn thống nhất”. Những công trình lớn như cống Hàm Luông hay cống Vàm Cỏ (dự kiến sau năm 2031) sẽ là những “bộ van điều tiết” quyết định khả năng giữ nước ngọt cho cả vùng.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, tiến sĩ Nguyễn Phước Thiện – Phó chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp – nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi tư duy từ “kiểm soát mặn” sang “chủ động quản trị nguồn nước”.

Ông Thiện yêu cầu ngành nông nghiệp phải hoàn thiện ngay các kịch bản ứng phó sát thực tế, ưu tiên hỗ trợ thiết bị trữ nước cho dân vùng sâu, vùng cù lao. 

“Mục tiêu tối thượng là không để bất kỳ hộ dân nào thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô hạn. Đồng Tháp sẵn sàng liên kết, chia sẻ nguồn nước để phát triển kinh tế xanh bền vững cho cả khu vực”, ông Thiện nói.