Đội ngũ cán bộ Đại hội XIV phải hội đủ ‘Đức – Sức – Tài’

LTS: Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc để thực hiện khát vọng trở thành nước phát triển vào năm 2045. Trong hành trình lịch sử ấy, cán bộ là “cái gốc của mọi công việc”, là nhân tố quyết định sự hưng thịnh của quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn nhiệm kỳ qua với không ít cán bộ cấp chiến lược bị kỷ luật đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc “gạn đục khơi trong”.

Hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, loạt bài “Xây dựng đội ngũ cán bộ Đại hội XIV xứng tầm trong kỷ nguyên mới” không chỉ phác họa chân dung những nhà lãnh đạo “Đức – Sức – Tài” với “5 điểm cộng” đột phá, mà còn đi tìm lời giải cho những điểm nghẽn về cơ chế bảo vệ cán bộ, ứng dụng công nghệ số và tư duy quản trị hiện đại. Đây là diễn đàn của những tâm huyết, kỳ vọng về một thế hệ lãnh đạo đủ tầm vóc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phồn vinh.

*****

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ diễn ra từ ngày 19 đến 25-1. Đại hội diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Chính vì vậy công tác nhân sự, đặc biệt là việc lựa chọn đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước bằng những kết quả cụ thể.

Xung quanh những yêu cầu đặt ra đối với công tác nhân sự Đại hội XIV, báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đức Hà , nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng, Ban Tổ chức Trung ương, người có nhiều năm trực tiếp tham gia công tác xây dựng Đảng và phục vụ nhiều kỳ Đại hội Đảng toàn quốc.

Đại hội XIV mở đầu cho kỷ nguyên mới

. Phóng viên: Thưa ông, công tác nhân sự tại Đại hội XIV của Đảng có vai trò và ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

+ Ông Nguyễn Đức Hà: Với mỗi kỳ Đại hội Đảng, bên cạnh việc thông qua phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp thực hiện trong nhiệm kỳ tới (nói cách khác là Đảng đề ra chủ trương, đường lối) thì việc bầu ra Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng. Đây là đội ngũ cán bộ cấp chiến lược có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện để đưa chủ trương, đường lối của Đảng đã được đại hội thông qua vào cuộc sống, biến nghị quyết thành hành động và kết quả cụ thể.

Do đó, việc lựa chọn Ban Chấp hành Trung ương ở mỗi kỳ đại hội luôn là công việc hệ trọng với những quy trình rất chặt chẽ theo nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng. Tại các Hội nghị Trung ương vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu rất rõ, rất kỹ về những yêu cầu đặt ra trong công tác lựa chọn nhân sự cấp chiến lược cho Đại hội XIV.

Đại hội XIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là đại hội mở đầu cho một kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kỷ nguyên phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, đưa nước ta trở thành nước XHCN phát triển, có thu nhập cao trong vòng 20 năm tới. Đây là mục tiêu mà Cương lĩnh 1991, được bổ sung phát triển năm 2011 và Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã đề ra mà dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định.

Chính vì thế, việc lựa chọn nhân sự tham gia Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước nhiệm kỳ tới đòi hỏi những yêu cầu cao hơn. Bởi lẽ chỉ trong khoảng 20 năm nữa, đất nước ta phải phát triển nhanh và bền vững để đạt được mục tiêu cương lĩnh đề ra. Tôi cho rằng đây là một đòi hỏi rất lớn.

Với ý nghĩa và yêu cầu quan trọng đó, Hội nghị Trung ương 14, 15 vừa qua đã lựa chọn, giới thiệu với Đại hội XIV nguồn nhân sự tham gia Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước nhiệm kỳ 2026-2031.

. Là đại hội mở đầu cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ cấp chiến lược càng cao, thưa ông?

+ Đúng vậy. Muốn đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới thì ngoài chủ trương, đường lối đúng đắn mà Đại hội XIV đề ra, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cấp chiến lược, những người được coi là “bộ tham mưu chiến đấu”, là “hạt nhân của Đảng”, phải bảo đảm yêu cầu và tầm vóc rất cao cả về phẩm chất, bản lĩnh, trí tuệ, năng lực hành động, uy tín và sức khỏe.

Thực tiễn cũng cho thấy qua 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử nhưng phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, thử thách đan xen. Không ít những vấn đề thực tiễn đặt ra cần tập trung giải quyết, trong đó có cả những hạn chế, yếu kém của chính chúng ta. Điều này đòi hỏi phải có sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy và hành động của cả hệ thống chính trị, trước hết là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt ở các cấp.

Trước những vấn đề mới đặt ra, thời cơ và thách thức đan xen, đội ngũ cán bộ cấp chiến lược phải biết tận dụng, khai thác và tranh thủ tối đa những thời cơ, thuận lợi; đồng thời, phải kiên quyết vượt qua mọi khó khăn, thử thách và khắc phục những hạn chế, yếu kém của mình để vươn lên, ngang tầm với yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Hình hài mới của “Đức và Tài”

. Vậy thưa ông, đâu là những tiêu chuẩn cốt lõi để lựa chọn được đội ngũ cán bộ cấp chiến lược cho Đảng trong nhiệm kỳ tới?

+ Nói về tiêu chuẩn của cán bộ nói chung, cán bộ cấp chiến lược nói riêng, từ xưa đến nay, Đảng ta luôn quán triệt và thực hiện theo tư tưởng Hồ Chí Minh là cán bộ phải có “Đức” và “Tài”, trong đó “Đức” là gốc.

Tuy nhiên, trong từng thời kỳ, việc cụ thể hóa “Đức và Tài” có những cách diễn đạt khác nhau. Có giai đoạn Đảng ta xác định phải xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa Hồng vừa Chuyên” hay “Hồng thắm, Chuyên sâu”; trong đó “Hồng” là đạo đức, còn “Chuyên” là tài năng.

Cũng có thời kỳ Đảng ta phát triển thêm và xác định yêu cầu đối với cán bộ phải có “phẩm chất, năng lực và uy tín”. Phẩm chất chính là “Đức”, năng lực chính là “Tài” (bao gồm cả năng lực chuyên môn, năng lực lãnh đạo điều hành, năng lực cụ thể hóa và tổ chức thực hiện đường lối). Còn uy tín là sự tổng hòa của cả “Đức và Tài”, cả “phẩm chất và năng lực”; bởi chỉ khi có uy tín, người cán bộ đó mới quy tụ, thu phục được nhân tâm và huy động được sức mạnh của quần chúng nhân dân, tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc.

Gần đây, Đảng ta tiếp tục bổ sung thêm hai yêu cầu là “tuổi và sức khỏe”. Việc quy định độ tuổi trong đội ngũ cán bộ cấp chiến lược là để bảo đảm sự kế thừa, chuyển tiếp liên tục vững vàng giữa các thế hệ cán bộ lãnh đạo. Yêu cầu về sức khỏe là do khối lượng công việc rất nhiều, áp lực rất lớn, nếu cán bộ không đủ sức khỏe thì không thể gánh vác, chịu đựng được áp lực và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Vì thế, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đúc kết: Cán bộ cấp chiến lược phải có “Đức, Sức, Tài”. Chữ “Sức” ở đây không chỉ là sức khỏe thể chất, mà còn là sức chiến đấu, sức dẻo dai, sức chịu được áp lực công việc rất nặng nề.

Tại Hội nghị Trung ương 14 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra “5 điểm cộng” về tiêu chuẩn đối với cán bộ cấp chiến lược. Đây chính là hình hài mới của “Đức và Tài”, nhằm tiếp tục cụ thể hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ cán bộ cho sát hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu hiện nay.

Đừng “thấy đỏ tưởng là chín”

. Thưa ông, là người có nhiều năm công tác tại Ban Tổ chức Trung ương và trực tiếp phục vụ nhiều kỳ Đại hội Đảng toàn quốc, việc số lượng không nhỏ cán bộ cấp cao bị xử lý kỷ luật trong nhiệm kỳ qua đã để lại trong ông những suy nghĩ và trăn trở gì?

+ Đúng là tôi có mấy chục năm công tác ở Ban Tổ chức Trung ương nhưng quả thực chưa có nhiệm kỳ nào chúng ta lại mất nhiều ủy viên Trung ương như nhiệm kỳ Đại hội XIII. Chúng ta biết rằng Đại hội XIII bầu ra 200 ủy viên Trung ương (gồm 180 chính thức và 20 dự khuyết) nhưng đến nay, con số đó đã giảm đi hơn 30 đồng chí. Đây là điều khiến tôi thực sự phải suy nghĩ và cũng là một nỗi đau, sự mất mát đáng tiếc của Đảng. Tuy nhiên, chúng ta phải thấy rằng cái đau này không phải là sự ốm yếu, già nua, mà ngược lại, nó chứng minh cơ thể của Đảng đang khỏe mới đủ sức đấu tranh, loại bỏ được những “vi trùng” gây hại đó.

. Vậy câu hỏi đặt ra là phải chăng quá trình chuẩn bị nhân sự cho Đại hội XIII làm chưa tốt?

+ Tôi có thể khẳng định là không phải như vậy. Ở kỳ đại hội nào cũng vậy và ngay cả Đại hội XIV sắp tới, Đảng ta luôn đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc “phải lựa chọn đúng người, bố trí đúng việc; chọn người có đủ phẩm chất, năng lực, sức khỏe, uy tín”. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là kiên quyết không để lọt những người cơ hội, tham vọng quyền lực, chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vào Ban Chấp hành Trung ương – cơ quan được ví như bộ tham mưu chiến đấu, là hạt nhân lãnh đạo của toàn Đảng.

Tư tưởng chỉ đạo của Đảng là phải “gạn đục khơi trong”, lựa chọn, sàng lọc thật chặt chẽ, kỹ lưỡng để lựa chọn được những cán bộ gương mẫu, tiêu biểu nhất trong những người tiêu biểu vào các cơ quan lãnh đạo của Đảng ở Trung ương. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng lúc sinh thời đã nhiều lần nhắc nhở chúng tôi tại các hội nghị của Ban Tổ chức Trung ương rằng làm công tác tổ chức phải có “con mắt tinh đời”, đừng để “nhìn gà hóa cuốc”, đừng “thấy đỏ tưởng là chín”.

Quyết tâm và mong muốn là vậy nhưng cái khó nhất vẫn là khâu đánh giá cán bộ, bởi làm sao biết được trong đầu, trong bụng người ta nghĩ gì và định làm gì? Chúng ta cũng khó biết tường tận mọi vấn đề diễn ra từ năm năm, 10 năm trước, thậm chí có trường hợp phải mất mấy chục năm sau mới bị phát hiện là vi phạm về lịch sử chính trị.

Vì vậy, dù đã rất nỗ lực, quyết tâm rất cao nhưng thực tế vẫn chưa đạt được trọn vẹn yêu cầu đề ra, vẫn còn để lọt vào bộ máy của Đảng, Nhà nước những cán bộ chưa thực sự chuẩn mực. Đó là điều chúng ta phải nhìn nhận thẳng thắn và nghiêm túc rút kinh nghiệm.

Không gì có thể che mắt được Nhân dân

. Từ những thực tiễn đó, theo ông, đâu là những bài học cần được rút ra để công tác nhân sự nhiệm kỳ tới được chặt chẽ, hiệu quả hơn?

+ Chính từ thực tiễn thời gian qua, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trước đây, Tổng Bí thư Tô Lâm hiện nay đã nhiều lần nhấn mạnh và đặt ra yêu cầu rất cao về tiêu chuẩn của cán bộ cấp chiến lược. Đó là sự tổng hòa của cả “Đức và Tài”, của phẩm chất, năng lực, uy tín, sức khỏe và khả năng chịu đựng áp lực công việc… Để hiện thực hóa điều này, trong nhiệm kỳ tới, chúng ta cần rút ra mấy kinh nghiệm.

Thứ nhất, phải thực hiện quy trình lựa chọn, giới thiệu cán bộ một cách chặt chẽ, nghiêm ngặt các khâu của công tác cán bộ, đặc biệt việc đánh giá cán bộ phải toàn diện, liên tục cả quá trình công tác để soi chiếu kỹ cả quá khứ, hiện tại và khả năng phát triển của cán bộ.

Thứ hai, chúng ta không chỉ đánh giá bản thân cán bộ mà còn phải thẩm tra, xem xét kỹ lưỡng cả gia đình, người thân và các mối quan hệ xã hội thân tín của họ.

Thứ ba, cũng là điều tôi trăn trở nhất, đó là: Đảng ta luôn quán triệt quan điểm “dân là gốc” và “dựa vào dân để xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và xây dựng đội ngũ cán bộ”. Vậy làm thế nào để thực sự phát huy được vai trò, trách nhiệm của Nhân dân trong giám sát và phát hiện sai phạm của cán bộ?

Tôi cứ nghĩ mãi, làm thế nào để người dân có thể làm tai mắt cho Đảng, giúp Đảng phát hiện những sai phạm của cán bộ? Nếu làm được điều này thì rất tốt. Bởi lẽ có nhiều việc làm của cán bộ mà Đảng chưa biết, tổ chức chưa phát hiện nhưng người dân thì biết cả đấy. Anh có thể che mắt được cán bộ, che mắt được đảng viên, thậm chí che mắt được cấp trên nhưng dứt khoát không thể che mắt được người dân. Như vậy, quan trọng nhất vẫn là đánh giá cán bộ phải thường xuyên, liên tục, toàn diện cả quá trình và bằng sản phẩm, kết quả công việc cụ thể, có thể cân đong đo đếm được.

. Xin cảm ơn ông.

*****

Ý KIẾN

PGS-TS LÊ VĂN CƯỜNG, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh:

Cần bộ lọc để cán bộ 4 không”

Dù không mong muốn nhưng nhiệm kỳ qua đã có nhiều cán bộ chiến lược bị xử lý kỷ luật. Nhìn lại chặng đường này, Đảng ta cần có một bộ lọc, cơ chế, chính sách tốt hơn để xây dựng được đội ngũ cán bộ “4 không”: Không thể tham nhũng, không dám tham nhũng, không muốn tham nhũng và không cần tham nhũng.

Tôi cho rằng đầu tiên chúng ta phải tiếp tục phát huy phương châm dựa vào dân để xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, phát huy tinh thần dân chủ trong xã hội để người dân cùng tham gia giám sát, kiểm tra với Đảng.

Thứ hai, phải lựa chọn cán bộ cho đúng, cho trúng. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng nói “đừng thấy đỏ mà tưởng chín”. Vì vậy, công tác đánh giá cán bộ phải thực chất. Quy trình đúng nhưng lọt những người không trong sáng vào sẽ khiến quy trình bị bóp méo.

Thứ ba, có những địa phương có cách làm rất hay là dùng việc khó để thử thách cán bộ, để họ chứng minh năng lực, bản lĩnh qua thực tế. Chẳng hạn, điều động cán bộ về các địa bàn đang khó khăn, thử thách cán bộ để làm thay da đổi thịt vùng đất đó.

Thứ tư, để tránh được tình trạng cục bộ địa phương, lần đầu tiên Đảng ta bố trí 100% bí thư, chủ tịch UBND tỉnh không phải là người địa phương, tránh tình trạng họ hàng, vây cánh, bị chi phối bởi những tác động trong quan hệ xã hội, nhất là quan hệ dòng tộc, họ hàng, làng xã.

Đó là những bài học kinh nghiệm mà Đảng ta rút ra, vận dụng ngay vào trong thực tế của công tác cán bộ. Không phải vì tự mãn, cho rằng quy trình là đúng rồi thì cứ thế dùng mà phải không ngừng sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện quy trình đánh giá cho sát với thực tế hơn và dĩ nhiên là hợp lòng dân hơn.

—–

Ông NGUYỄN HỮU CHÂU, cử tri TP.HCM:

Cán bộ cấp cao xuống dân không chỉ để “vỗ tay”

Bước vào kỷ nguyên vươn mình, nước ta hướng tới mục tiêu kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng, tiếp tục kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, phấn đấu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao, có vị thế so sánh được với các quốc gia trên thế giới.

Với những mục tiêu lớn lao đó, Đại hội XIV phải lựa chọn được đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài. “Tài” không phải tài năng chung chung mà phải được thể hiện bằng hiệu quả, sản phẩm cụ thể, thiết thực vì Nhân dân. Đồng thời, cần kiên quyết sàng lọc, không để những người dễ sa ngã trước tiền tài, danh vọng đứng ở vị trí then chốt.

Một kinh nghiệm quan trọng là cán bộ Trung ương phải sát dân, gần cơ sở, lắng nghe và chia sẻ với Nhân dân. Xuống cơ sở không chỉ để họp hành, phát biểu, vỗ tay mà phải ở lâu, theo sát thực tiễn, tạo ra chuyển biến cụ thể.

Trên thực tế, nhiều lãnh đạo cấp cao vẫn thường xuyên đi cơ sở để nắm bắt tình hình đời sống, để cùng thấu hiểu những khó khăn của người dân. Đây là điều mà tôi cho rằng cần được phát huy trong thời gian tới để thực hiện thắng lợi những mục tiêu đã đề ra.

LÊ THOA ghi