Đơn hàng không giảm, vì sao shop online rơi rụng?

Chủ shop online đuối sức

Kể với PV Thanh Niên, chị Thân Thụy Đài Trang (39 tuổi, chủ một doanh nghiệp ở TP.HCM), có cửa hàng online chuyên bán đồ chơi trẻ em, cho biết chị kinh doanh trên cả 3 sàn Shopee, Lazada và TikTok từ năm 2021 đến nay; thế nhưng thời điểm này thực sự khó khăn vì chi phí tăng mạnh. Cụ thể, phí sàn thương mại điện tử (TMĐT) từ 1.7.2025 tăng từ 24% tăng lên gần 30%; theo quy định mới, sàn sẽ trừ tự động 1,5% tiền thuế thu nhập cá nhân của hộ kinh doanh. “Ngày trước thuế khoán một năm chỉ khoảng 2 triệu đồng, còn bây giờ phải đóng thuế trên từng đơn hàng nên chi phí tăng rõ rệt luôn. Tôi còn phải trả 1 năm 3 triệu đồng cho chi phí xuất hóa đơn được bán trên sàn”, chị nói.

Nhưng thuế, phí chỉ là một chuyện; giá đầu vào hàng hóa cũng tăng mạnh. Cả nguồn hàng từ Trung Quốc mà chị Trang nhập lẫn hàng trong nước đều tăng giá từ 15 – 30% do chi phí nguyên vật liệu và sản xuất tăng. “Nếu tăng giá bán thì khách không mua, còn giữ giá thì gần như chỉ đủ duy trì, rất khó để phát triển. Chưa kể nghề bán hàng online còn đối mặt với đủ áp lực. Ví dụ như chính sách xử lý đơn hoàn (bom hàng) cũng đang tạo thêm áp lực cho nhà bán hàng. “Có những đơn khách đặt nhưng không nhận, hàng bị trả về thì shop vẫn phải chịu phí sàn khoảng 28%. Một đơn 100.000 đồng có thể mất hơn 30.000 đồng tiền phí và đóng gói, coi như lỗ hoàn toàn dù không có doanh thu”, chị Trang nói và cho biết hiện tại nhiều nhà bán đang chuyển hướng sang các kênh riêng như website hoặc bán trực tiếp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sàn TMĐT.

Anh Luân Thành Võ (38 tuổi, ngụ Lâm Đồng), có 3 năm bán hàng trên TikTok Shop, thừa nhận phần lớn những người gặp khó khăn là nhóm kinh doanh theo hình thức mua đi bán lại, không có lợi thế về nguồn hàng nên khó duy trì khi chi phí tăng cao. “Chi phí vận hành trên sàn hiện đã lên tới hơn 26,5%, chưa kể thuế 10%, cao hơn nhiều so với thời điểm trước. Với mức phí này, nhiều người không thể trụ nổi”, anh nói. Lý do để anh trụ lại là bởi anh coi việc bán hàng trên sàn giống như thêm một kênh truyền thông hoặc kênh bổ trợ để khách tới cửa hàng trực tiếp trên Đà Lạt. “Tôi có quán cà phê, có cửa hàng ngoài đời và vùng nguyên liệu tự sản xuất nên vẫn trụ được trên sàn. Còn nhiều người nói nôm na là không có hệ sinh thái riêng, lại phụ thuộc vào việc nhập hàng nên dễ văng ra khỏi các sàn ở giai đoạn này”, anh nói.

Khảo sát trên các hội nhóm “Kinh nghiệm bán hàng nghìn đơn”, nhiều người than vãn về việc kinh doanh online khó khăn. Anh Trần Quốc Tuấn cho biết lượng đơn trên các sàn TMĐT đang sụt giảm rõ rệt. “Cảm giác sàn Lazada ngày càng đi xuống, có ngày chỉ 1 đơn, thậm chí không có đơn nào”, anh chia sẻ. Dưới bài đăng, nhiều chủ shop khác cũng để lại bình luận cho biết tình hình kinh doanh ngày càng ảm đạm, đơn hàng thưa thớt, có ngày không phát sinh đơn. Không ít người cho biết đang phải xả hàng tồn, đăng bài thanh lý hoặc tìm cách xoay xở để duy trì hoạt động.

Một số tài khoản bày tỏ tâm lý lo lắng, có thể tính đến việc rời sàn. “Sau 8 năm bán hàng, tôi thấy bán trên sàn sắp thua cả bán ngoài chợ”; hay “Mới đầu năm đã lỗ, chắc phải nghỉ sớm”…

Đơn hàng không giảm nhưng người bán giảm

Chiều 30.3, trao đổi với PV Thanh Niên, ông Trần Lâm, chuyên gia sàn TMĐT, phân tích khó khăn lớn nhất hiện nay đến từ việc chi phí bán hàng trên sàn tăng cao, bao gồm cả chi phí cố định lẫn chi phí phát sinh theo từng đơn hàng. Hiện nay, tổng các loại phí cơ bản như phí sàn, phí thanh toán, phí hạ tầng… đã chiếm khoảng 25% giá trị đơn hàng. Nếu cộng thêm chi phí quảng cáo, khuyến mãi, giảm giá để cạnh tranh thì tổng chi phí có thể lên tới 35 – 40%, đây là một tỷ lệ rất lớn. Chưa dừng lại ở đó, mỗi đơn hàng còn phát sinh thêm chi phí đóng gói, vận hành, logistics… khiến biên lợi nhuận ngày càng bị thu hẹp.

Ngoài yếu tố chi phí, theo ông Lâm, môi trường kinh doanh trên sàn cũng trở nên phức tạp hơn. Nếu như trước đây nhà bán hàng chỉ cần đăng sản phẩm và chạy quảng cáo là có thể ra đơn thì hiện nay phải làm nhiều thứ: từ tạo nội dung, livestream quảng cáo và cả tuân thủ đầy đủ các quy định quản lý ngày một chặt chẽ, tất cả tạo thành áp lực tổng hợp đối với người bán.

Ông Trần Công Hoan, đại diện SwiftHub, đơn vị cung cấp giải pháp hoàn thiện TMĐT tại VN, nói một trong những khoản phí “có vẻ vô lý” với nhiều người là chi phí đơn hoàn đều do nhà bán hàng chịu, sàn không chịu. Rủi ro từ các đơn hàng này đang trở thành gánh nặng lớn cho người bán. “Hiện nay, phần lớn chi phí phát sinh từ đơn hoàn như phí vận chuyển hai chiều, xử lý hàng hay hư hỏng sản phẩm đều do nhà bán hàng chịu. Nếu tỷ lệ hoàn cao, có thể bán 10 đơn chưa chắc giữ được lợi nhuận của 1 đơn”, ông Hoan nói.

Tuy nhiên, ở góc độ tiêu dùng, đại diện SwiftHub cho biết TMĐT là một ngành đặc thù và vẫn tăng trưởng đều, dù nhiều lĩnh vực khác người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Vì thế, thực tế lượng đơn hàng không giảm nhưng số lượng người bán thì có giảm, bởi các chương trình khuyến mãi, ưu đãi sâu từ sàn và nhà bán vẫn kích thích người tiêu dùng chi tiêu. “Người mua vẫn có xu hướng tận dụng các đợt giảm giá, nên nhu cầu không giảm. Thực tế, cái giảm là số lượng nhà bán, đặc biệt là nhóm nhỏ lẻ chứ không phải lượng đơn hàng”, ông Hoan nhấn mạnh.

Theo ông Hoan, trong khoảng 2 năm trở lại đây, thị trường đã thay đổi rất lớn so với trước. Nhiều người từng tham gia bán hàng trên sàn, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ hoặc người mới thử sức, đã phải rút lui vì không thể duy trì lợi nhuận. Những sản phẩm có biên lợi nhuận thấp sẽ chịu áp lực lớn nhất, đặc biệt là nhóm hàng điện tử, hàng phân phối lại hoặc các sản phẩm giá rẻ dưới 50.000 đồng đều dễ bị… văng khỏi sàn.

Trước câu hỏi làm sao để nhà bán hàng trụ lại khi TMĐT vẫn là xu hướng, ông Trần Lâm chia sẻ giải pháp là nhà bán hàng phải có sản phẩm đủ khác biệt để tạo giá trị riêng và duy trì biên lợi nhuận. Muốn vậy, chủ shop cần đầu tư nghiêm túc vào vận hành, tối ưu hiệu quả quảng cáo và nội dung. So với trước đây khi chi phí chỉ khoảng dưới 10%, mức phí hiện tại đã tăng mạnh khiến cuộc chơi không còn dễ dàng như trước.

Cuộc thanh lọc vẫn đang tiếp tục.