Động lực thúc đẩy Mỹ tính nới lỏng trừng phạt dầu mỏ Nga

Các giàn bơm dầu tại một mỏ dầu gần Almetyevsk, Tatarstan, Nga (Ảnh: Bloomberg).

Phát biểu trên kênh Fox Business ngày 6/3, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hé lộ rằng Washington có thể dỡ bỏ trừng phạt thêm các lô dầu Nga, đặc biệt là những thùng dầu đang bị “kẹt” trên biển do các biện pháp hạn chế trước đó. Động thái này không chỉ nhằm tăng nguồn cung dầu mà còn phản ánh những toan tính sâu xa hơn về kinh tế và địa chính trị của Mỹ.

Với giá dầu thô Brent chạm mức trên 90 USD/thùng và giá xăng tại Mỹ tăng vọt, câu hỏi đặt ra là: Liệu đây có phải là một bước đi chiến lược để hạ nhiệt lạm phát nội địa hay là sự thỏa hiệp tạm thời với Nga giữa lúc cuộc chiến với Iran đang làm rung chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu?

Phát ngôn đáng chú ý

Bối cảnh hiện tại xuất phát từ cuộc xung đột Mỹ – Iran, vốn đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong gần 2 năm. Eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển chiến lược nơi 20% lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua – đang bị phong tỏa do các hành động quân sự của Iran.

Theo báo cáo của CNBC, giá dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ đã tăng hơn 35% chỉ trong tuần qua, đánh dấu mức tăng hàng tuần lớn nhất kể từ năm 1983 – thời điểm thị trường hợp đồng tương lai dầu mỏ được thiết lập. Tổng thống Donald Trump, trong phát biểu tại Nhà Trắng ngày 5/3, thừa nhận cuộc chiến này đang gây ra “áp lực rất lớn” lên giá năng lượng toàn cầu, nhưng ông cam kết sẽ có “những bước đi khẩn trương” để sớm ổn định thị trường, bao gồm việc cung cấp bảo hiểm rủi ro chính trị cho các tàu chở dầu và có thể điều động hải quân hộ tống nếu cần thiết.

Tuy nhiên, động thái đáng chú ý nhất là sự chuyển hướng sang Nga – đối thủ địa chính trị lâu năm của Mỹ. Chỉ một ngày trước phát biểu của ông Bessent, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép tạm thời 30 ngày cho Ấn Độ (đồng minh chiến lược của Mỹ) để mua dầu Nga đang bị “mắc kẹt” trên biển.

Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh: “Có hàng trăm triệu thùng dầu thô Nga đang bị ảnh hưởng bởi trừng phạt và nằm trên biển. Bằng cách dỡ bỏ một số hạn chế, chúng ta có thể tạo ra nguồn cung bổ sung”. Điều này không chỉ giúp New Delhi, vốn đã ngừng mua dầu Nga theo yêu cầu của Mỹ vào mùa thu 2025, mà còn góp phần giảm thiểu tình trạng thiếu hụt toàn cầu. Nhưng tại sao Mỹ lại chọn Nga làm “lá bài” trong lúc này?

Lý do kinh tế: Ổn định giá dầu và giảm lạm phát nội địa

Yếu tố kinh tế là động lực rõ ràng nhất thúc đẩy quyết định của Mỹ. Cuộc xung đột với Iran làm gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, đẩy giá dầu lên cao và đe dọa lạm phát toàn cầu. Theo Bộ Năng lượng Mỹ (DOE), sản lượng dầu từ Vùng Vịnh, bao gồm Ả Rập Xê Út, Iraq và UAE, đã giảm 15% kể từ khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến châu Âu và châu Á mà còn trực tiếp tác động đến người tiêu dùng Mỹ, nơi giá xăng trung bình đã tăng từ 3,25 USD/gallon lên hơn 4 USD/gallon chỉ trong vài ngày, theo dữ liệu từ AAA.

Nới lỏng trừng phạt dầu Nga có thể mang lại nguồn cung bổ sung khẩn cấp. Nga là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 9,1 triệu thùng/ngày dù đang chịu các lệnh trừng phạt từ Mỹ và phương Tây do cuộc chiến tại Ukraine. Bộ trưởng Bessent ước tính, việc “dỡ bỏ trừng phạt” các lô dầu đang trôi nổi có thể giải phóng hàng trăm triệu thùng, đủ để bù đắp phần nào khoảng trống từ Trung Đông.

Reuters dẫn lời ông Bessent cho biết: “Bằng cách dỡ bỏ trừng phạt, Bộ Tài chính có thể tạo ra nguồn cung và chúng ta đang xem xét điều đó”. Điều này sẽ giúp hạ nhiệt giá dầu, duy trì ở mức ổn định dài hạn dưới 80 USD/thùng, theo phân tích từ Bloomberg.

Theo giới chuyên gia, quyết định này cũng phù hợp với cam kết “thống trị năng lượng” của Tổng thống Trump. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông thúc đẩy sản xuất dầu nội địa lên mức kỷ lục 13,5 triệu thùng/ngày, nhưng nguồn cung Mỹ chủ yếu là dầu nhẹ, trong khi thị trường toàn cầu đang thiếu dầu nặng từ Iran và Venezuela.

Nga, với trữ lượng dầu nặng dồi dào, có thể lấp đầy khoảng trống này mà không cần Mỹ phải khai thác thêm từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) – một lựa chọn đang được cân nhắc nhưng chưa quyết định, theo Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum. Việc giải phóng dầu từ SPR có thể phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhưng nới lỏng với Nga mang tính linh hoạt hơn, tránh làm cạn kiệt nguồn dự trữ quốc gia.

Hơn nữa, giá dầu cao đang đe dọa phục hồi kinh tế Mỹ sau đại dịch Covid-19. Lạm phát năng lượng có thể đẩy chỉ số CPI lên 4-5%, ảnh hưởng đến cử tri trước bầu cử giữa nhiệm kỳ (11/2026). Tổng thống Trump, trong cuộc phỏng vấn với Reuters, khẳng định: “Giá sẽ giảm nhanh chóng khi cuộc chiến kết thúc, nhưng điều này quan trọng hơn việc giá xăng tăng một chút”. Tuy nhiên, các nhà phân tích từ WSJ cho rằng nới lỏng với Nga là cách nhanh chóng để “mua thời gian”, giúp ông Trump duy trì hình ảnh “người bảo vệ người tiêu dùng” mà không phải hy sinh lợi ích dài hạn.

Từ phía Nga, động thái này được đón nhận tích cực. Theo Sputnik, Bộ trưởng Năng lượng Nga Nikolai Shulginov cho biết Nga sẵn sàng tăng xuất khẩu nếu các lệnh trừng phạt được nới lỏng, đồng thời nhấn mạnh rằng “đây là cơ hội để ổn định thị trường mà không làm tổn hại đến an ninh năng lượng của bất kỳ bên nào”. Tuy nhiên, các chuyên gia từ hãng thông tấn TASS cảnh báo rằng, Nga sẽ không chấp nhận điều kiện ràng buộc như giảm hỗ trợ cho Iran – một đồng minh chiến lược.