Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân: Chờ những tin vui?

Các dự thảo văn bản liên quan đến thuế thu nhập cá nhân (TNCN) luôn thu hút sự quan tâm rộng rãi của người đóng thuế. Mới đây, Bộ Tài chính đã công bố lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7.

Với chúng tôi, những người làm việc trong lĩnh vực tư vấn thuế, các nội dung của dự thảo được tìm hiểu và bàn luận sôi nổi, dù ở thời điểm này ai cũng đều đang rất bận rộn vì thời hạn quyết toán thuế đang đến gần.

Cần nhấn mạnh rằng đây là dự thảo nghị định hướng dẫn và quy định chi tiết một số điều tại Luật Thuế TNCN đã được Quốc hội ban hành trong năm 2025, do vậy không thể mong chờ thay đổi lớn hay đột phá. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy có rất nhiều tín hiệu vui khi nghiên cứu kỹ tác động của từng nhóm vấn đề cụ thể.

Trước tiên, điều mà nhiều người làm công ăn lương như tôi mong đợi là quy định về giảm trừ chi phí y tế và giáo dục vào thu nhập khi tính thuế.

Cụ thể, theo Điều 47 của dự thảo Nghị định, người nộp thuế là cá nhân cư trú được giảm trừ vào thu nhập tính thuế phần thu nhập từ tiền lương, tiền công các khoản chi cho y tế, giáo dục của người nộp thuế và người phụ thuộc theo hai phương án: phương án 1 giảm trừ không quá 20 triệu đồng/năm cho y tế và 21 triệu đồng/năm cho giáo dục; phương án 2 giảm trừ không quá 23 triệu đồng/năm cho y tế và 24 triệu đồng/năm cho giáo dục.

Những người làm công ăn lương mong đợi quy định về giảm trừ chi phí y tế và giáo dục vào thu nhập khi tính thuế (Ảnh minh họa: DT)

Điều kiện để được giảm trừ là có hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật; các hóa đơn đó phải thể hiện thông tin của người nộp thuế hoặc người phụ thuộc và các khoản chi này không được chi trả từ các nguồn khác như nguồn tài trợ, nguồn ngân sách hay quỹ bảo hiểm. Đối với chi khám, chữa bệnh thì cần được sử dụng tại các cơ sở khám, chữa bệnh theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Mức chi nêu trên được đánh giá là hợp lý so với thống kê về mức chi tiêu bình quân hằng năm cho y tế và giáo dục của người Việt.

Tất nhiên sẽ có những băn khoăn về việc tại sao mức khống chế lại bằng nhau cho một cá nhân, dù họ không có hoặc có nhiều người phụ thuộc. Việc thu thập và nộp hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật cũng có thể là gánh nặng thêm với bộ phận nhân sự hoặc bộ phận kế toán vào thời điểm cuối năm, đặc biệt ở các công ty có nhiều lao động.

Tiếp theo là các đề xuất về việc không tính vào thu nhập chịu thuế các khoản trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm. Trường hợp doanh nghiệp có quy định cụ thể tại nội quy, quy chế, thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động về mức trợ cấp thôi việc, mất việc làm cao hơn quy định của Bộ luật Lao động thì phần vượt này cũng không tính vào thu nhập chịu thuế của cá nhân.

Theo tôi, đề xuất này là hết sức tích cực, thể hiện sự quan tâm và chia sẻ của Nhà nước với người lao động khi họ thôi việc hay mất việc làm; mặt khác, cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp mạnh dạn có những cơ chế tốt hơn khi không còn nghĩa vụ phải giữ lại và nộp khoản thuế lớn thay cho người lao động thôi việc, mất việc.

Đề xuất nâng mức miễn trừ với tiền ăn ca lên 1,2 triệu đồng/người/tháng hay mức đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung, hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ lên 3 triệu đồng/người/tháng cũng hợp lý và phù hợp do tình hình giá cả đều tăng so với thời điểm trước đây.

Quy định về tỷ giá quy đổi khi người lao động nhận được thu nhập bằng ngoại tệ cũng khiến người lao động nước ngoài cảm thấy yên tâm hơn. Hiện tại, theo thông tư mới về chế độ kế toán (được dẫn chiếu áp dụng khi tính thuế) ban hành có hiệu lực từ 1/1, tỷ giá được xác định theo “tỷ giá trung bình mua vào – bán ra” của ngân hàng thương mại. Điều này khiến người lao động và kế toán thắc mắc khi phải quy đổi thu nhập bằng ngoại tệ do khác biệt với quy định trước đây (tính theo “tỷ giá mua vào”). Tuy nhiên, dự thảo Nghị định đã nêu rõ đề xuất: tỷ giá được xác định theo “tỷ giá mua vào” của ngân hàng thương mại nơi cá nhân mở tài khoản giao dịch.

Dự thảo nghị định cũng nâng mức miễn thuế với hàng loạt thu nhập như thu nhập từ trúng thưởng, thu nhập từ thừa kế, quà tặng, thu nhập từ tiền bản quyền… lên mức 20 triệu đồng (hiện là 10 triệu đồng).

Riêng đối với thu nhập từ quà tặng, theo cách hiểu về quy định trước đây thì chỉ một số trường hợp nhất định phải nộp thuế như quà tặng là phần vốn góp, chứng khoán, bất động sản hay tài sản phải đăng ký như ô tô, xe máy. Tuy nhiên, Luật và dự thảo nghị định đã không còn giới hạn ở loại quà tặng chịu thuế, nên có thể hiểu là mọi quà tặng vượt mức quy định sẽ thuộc trường hợp phải nộp thuế.

Ngoài ra, còn một loạt hướng dẫn chi tiết mở rộng đối tượng hay thu nhập được miễn thuế. Chẳng hạn như quy định miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công từ thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hay là miễn thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng lần đầu kết quả giảm phát thải khí nhà kính của cá nhân được công nhận kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon của cá nhân được cấp tín chỉ carbon; thu nhập từ tiền lãi trái phiếu xanh…

Phạm vi miễn, giảm thuế cũng được mở rộng thêm nhiều nhóm thu nhập và đối tượng được miễn, giảm. Cụ thể, miễn thuế thu nhập chuyển nhượng chứng chỉ quỹ mở; giảm thuế 50% thu nhập được chia từ quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ đầu tư bất động sản thành lập theo Luật Chứng khoán. Tuy nhiên, tác động có lẽ không quá lớn đối với phần đông người dân.

Đối với cá nhân là chủ sở hữu doanh nghiệp, việc chuyển nhượng phần vốn tại các công ty cổ phần sẽ không còn được áp dụng mức 0,1% trên giá chuyển nhượng mà sẽ tính theo thuế suất 20% trên thu nhập tính thuế (bằng giá chuyển nhượng trừ giá mua, trừ chi phí) hoặc 2% trên giá chuyển nhượng nếu không xác định được giá mua và chi phí. Mức thuế suất 0,1% chỉ áp dụng với chuyển nhượng chứng khoán nên các chủ sở hữu doanh nghiệp cần lưu ý để có thể nộp đúng và đủ thuế khi chuyển nhượng vốn góp trong thời gian tới.

Mặc dù vẫn cần thêm hướng dẫn của Bộ Tài chính về mức thu nhập bình quân tháng trong năm là bao nhiêu để xác định cá nhân đủ điều kiện được tính là người phụ thuộc, nhưng nhìn chung, các điều khoản tại dự thảo Nghị định theo quan sát của tôi là khá tích cực; nếu được ban hành chính thức sẽ đem lại tin vui cho những người nộp thuế.

Tất nhiên, để dự thảo Nghị định được hoàn thiện trước khi ban hành, cũng phải có thêm các ý kiến góp ý, rà soát và hiệu đính các điểm nghẽn (nếu có) mà dự thảo nghị định có thể gây ra khi áp dụng thực tiễn, đặc biệt là quy định về điều kiện và hồ sơ chứng từ với các khoản thu nhập được giảm trừ, hay miễn, giảm thuế.

Với vai trò ngày càng quan trọng và tỷ lệ đóng góp ngày càng lớn từ thuế thu nhập cá nhân, theo tôi, bên cạnh các chế tài xử phạt nghiêm minh, nên chăng có thêm các cơ chế động viên, khen thưởng như ưu tiên làm thủ tục hành chính, ưu tiên làm thủ tục xuất nhập cảnh hoặc thưởng điểm giấy phép lái xe… cho những cá nhân, người lao động có mức nộp thuế lớn, thường xuyên, đầy đủ và không nợ đọng thuế hằng năm.

Từ đó, cá nhân, người lao động cũng sẽ có thêm động lực để làm việc, kinh doanh, tạo thêm thu nhập và lại đóng góp nhiều hơn vào ngân sách nhà nước.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!