Một phụ nữ nhìn ra từ căn hộ bị phá hủy của mình ở Tehran, thủ đô Iran (Ảnh: Getty).
Kênh truyền hình nhà nước Iran Press TV hôm 25/3 dẫn lời một quan chức an ninh chính trị cấp cao cho biết Tehran đã xem xét và bác bỏ đề xuất chấm dứt xung đột do Washington công bố.
Quan chức này tuyên bố bất kỳ quyết định ngừng bắn nào cũng chỉ được đưa ra theo các điều kiện và thời gian biểu của Iran, đồng thời nói thêm rằng nước này sẽ không cho phép Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định khi nào cuộc xung đột sẽ kết thúc.
“Iran sẽ chấm dứt xung đột khi nào Iran quyết định như vậy và khi các điều kiện của Iran được đáp ứng”, quan chức cấp cao Iran tuyên bố, đồng thời cho biết Tehran coi đề xuất của Mỹ là “quá mức”.
Hai quan chức Pakistan ngày 25/3 cho hay Iran đã nhận được đề xuất 15 điểm từ Mỹ nhằm đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong cuộc xung đột.
Dù nhiều khó khăn, các chuyên gia kỳ cựu về Trung Đông cho rằng vẫn có con đường dẫn đến thỏa thuận nếu hai bên thực sự muốn tham gia đàm phán.
Hiện tại, các bên trung gian hòa giải từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Pakistan đang thúc đẩy một cuộc đàm phán trực tiếp giữa Iran và Mỹ, có thể diễn ra tại Pakistan ngay trong tuần này. Tổng thống Trump và các đồng minh chính trị của ông đã bày tỏ sự quan tâm đến các cuộc đàm phán như vậy.
Trong khi Ngoại trưởng Abbas Araghchi hôm 25/3 tuyên bố Iran không có ý định đàm phán, các nhà trung gian hòa giải Ả rập cho biết Tehran đã cởi mở hơn trong các cuộc đàm phán riêng và đang lắng nghe khi cố gắng đưa ra các điều khoản ít nhất cho phép hai bên gặp nhau.
Và theo các chuyên gia, bất kỳ cuộc đàm phán nào cũng có khả năng gặp nhiều khó khăn.
Để thấy rõ những khó khăn đó, các quan chức Mỹ cho biết Washington và Tel Aviv đã loại bỏ hai cái tên là Ngoại trưởng Araghchi và Chủ tịch quốc hội Mohamma Ghalibaf của Iran, khỏi danh sách ám sát trong vòng 4-5 ngày để họ có thể tham gia nếu diễn ra các cuộc đàm phán.
Vấn đề là cả hai bên đều đang đưa ra những yêu cầu vượt xa những gì đã được đưa ra trước xung đột.
Theo PressTV, quan chức Iran đã vạch ra các điều kiện mà Tehran sẽ đồng ý chấm dứt xung đột. Trong số này có những điều khoản được đánh giá là “bất khả thi” như đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ ở khu vực và bồi thường thiệt hại do xung đột gây ra.
Trong khi đó Mỹ muốn Iran từ bỏ việc làm giàu uranium, điều mà Tehran luôn bác bỏ. Iran muốn khôi phục quyền tự do vận chuyển hàng hóa qua eo biển, cũng như hạn chế các chương trình tên lửa của Tehran và sự hỗ trợ của nước này cho các nhóm dân quân trong khu vực, những vấn đề mà Iran trước đây đã từ chối đàm phán với Washington.
Nguy cơ leo thang cũng đang hiện hữu. Tổng thống Trump đã ra lệnh điều quân đội Mỹ đến khu vực. Trong khi đó, ông Ghalibaf hôm 25/3 cảnh báo rằng Iran đã phát hiện ra kế hoạch về việc tấn công một trong những hòn đảo của nước này và đe dọa sẽ phá hủy cơ sở hạ tầng quan trọng của bất kỳ quốc gia Ả rập nào giúp đỡ Mỹ thực hiện chiến dịch.
Vẫn còn “con đường hẹp”
Tuy nhiên, bất chấp tất cả những khó khăn đó, vẫn còn một con đường hẹp dẫn đến một thỏa thuận hòa bình, các nhà phân tích và cựu quan chức nhận định.
Nếu Mỹ và Iran quyết định không thể gánh nổi chi phí và ảnh hưởng rộng lớn của cuộc chiến, cả hai có thể đạt được một thỏa thuận ngừng bắn trong khi trì hoãn các quyết định về những vấn đề khó khăn nhất.
“Có thể Mỹ sẽ tiếp tục nhấn mạnh rằng họ phải đạt được tất cả các mục tiêu của mình nhưng cũng có thể một lệnh ngừng bắn tối thiểu trước khi có một cuộc đàm phán tiếp theo giải quyết toàn bộ chương trình nghị sự đó”, ông Michael Singh, cựu Giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ phụ trách Trung Đông hiện đang làm việc tại Viện Washington, cho biết.
Còn có một hướng đi khác để đạt được thỏa thuận ngừng bắn là quay trở lại một số nội dung yêu cầu mà hai bên đã đưa ra trong các cuộc đàm phán hồi tháng 2. Những nội dung đó bao gồm việc tạm dừng làm giàu uranium của Iran trong vài năm và ký kết một hiệp ước không tấn công Trung Đông để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, có thể được thực hiện theo từng giai đoạn khi Iran mở cửa eo biển Hormuz.
Điều đó sẽ làm bùng lên những vấn đề lớn chưa được giải quyết. Mỹ cho biết kho dự trữ uranium gần cấp độ vũ khí của Iran cần được xử lý như một phần của thỏa thuận ngừng bắn, nhưng Tehran có thể muốn giữ lại số vật liệu này để làm đòn bẩy. Vấn đề thanh tra, quyền làm giàu uranium trong tương lai của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt còn lại đều cần được xử lý ở giai đoạn sau.
“Rất khó để xác định lập trường của giới lãnh đạo Iran hiện tại”, ông Raz Zimmt, Giám đốc chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, nói. “Điều rõ ràng là Iran quan tâm đến một thỏa thuận ngừng bắn, nhưng không phải bằng mọi giá”.
Ông cho rằng ít nhất Tehran cần được Mỹ đảm bảo rằng sẽ không có thêm các cuộc tấn công nào như hiện nay nữa.
“Tuy nhiên, cuối cùng thì mọi chuyện chủ yếu phụ thuộc vào Tổng thống Trump và liệu ông có sẵn lòng ngừng bắn để đổi lấy một thỏa thuận về việc mở lại eo biển hay không”, chuyên gia Zimmt nói.
Washington và Tehran từng ngồi lại đàm phán bất chấp những yêu cầu dường như “không thể đạt được” bằng cách lặng lẽ gác lại một số điểm gây tranh cãi nhất.
Thỏa thuận hạt nhân năm 2015, được đàm phán dưới thời chính quyền Tổng thống lúc bấy giờ Barack Obama, đạt được nhờ nội dung: hạn chế khả năng làm giàu uranium của Iran trong 15 năm và áp đặt giới hạn 25 năm đối với các hạn chế khác.
Điều đó cho phép Tehran tiếp tục làm giàu uranium, vấn đề mà Washington đã kịch liệt phản đối trong nhiều năm.
Trong nhiều năm, Iran đòi Mỹ bồi thường cho quyết định của Tổng thống Trump về việc từ bỏ thỏa thuận năm 2015 khi ông nắm quyền ở nhiệm kỳ đầu tiên. Tehran sau đó gác lại yêu cầu này sau khi chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden mở các cuộc đàm phán vào năm 2021 để khôi phục thỏa thuận. Trong các cuộc đàm phán, Tehran cũng không nêu ra yêu cầu lâu nay của mình là ông Trump phải bị trả giá ra lệnh giết ông Qassem Soleimani, quan chức quân sự quyền lực nhất của Iran.
Các cuộc đàm phán cuối cùng đã thất bại, mặc dù việc tạm gác lại những yêu cầu không khả thi đó đã mở đường đi đến các cuộc đàm phán như vậy.
Ông Daniel Shapiro, cựu đại sứ Mỹ tại Israel và là học giả danh dự tại Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết Mỹ đang phải đối mặt với áp lực đáng kể từ Ả rập Xê út và Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) trong việc hoàn thành mục tiêu triệt hạ hoàn toàn “mối đe dọa từ Iran”.
“Nhưng sau nhiều tuần chiến tranh Washington có thể cần phải chấp nhận thực tế họ không thể buộc Tehran đầu hàng”, chuyên gia này nói thêm.
Theo ông, chiến tranh thường kết thúc một cách hỗn độn. “Nếu nỗi đau đủ lớn đến mức bạn chỉ muốn kết thúc nó, bạn có thể đánh dấu chấm hết bằng một thỏa thuận, dù có nhiều điều vẫn chưa rõ ràng”, chuyên gia trên nói.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/gap-ghenh-duong-den-thoa-thuan-ngung-chien-my-iran-20260326160701443.htm
