Giải 5km thị trấn nhỏ trở thành đường chạy nhanh nhất thế giới

Thành phố Armagh không được chú ý toàn cầu như New York, Paris hay London, cũng chẳng phải điểm đến du lịch trong danh sách mơ ước. Nhưng trong một buổi tối duy nhất mỗi năm, mọi ánh nhìn của làng chạy bộ thế giới lại đổ dồn về vùng đất nhỏ thuộc Bắc Ireland này – nơi thường xuyên chứng kiến hơn 125 VĐV chạy 5km dưới 15 phút.

Sự trỗi dậy của Armagh International 5K không đến từ những chiến dịch quảng bá rầm rộ hay tiền thưởng khổng lồ. Giải đấu là kết tinh của truyền thống lâu đời và tinh thần cộng đồng bền bỉ, biến một cuộc đua quy mô thị trấn thành một trong những đường chạy tốc độ nhất hành tinh.

Giải ra đời năm 1975 do Brian Vallely sáng lập, ban đầu là một phần của Tuần lễ Thể thao và Văn hóa Quốc tế Ireland. Mục tiêu của Vallely khi ấy không phải săn thành tích, mà là đưa các VĐV điền kinh quốc tế đến Ireland để quảng bá âm nhạc và nghệ thuật địa phương. Ông dùng cuộc đua làm nền tảng cho Armagh Pipers Club và giới thiệu các tác phẩm hội họa, âm nhạc của mình. Cuối thập niên 1980, khi không thành phố Ireland nào khác muốn đăng cai, ông chuyển giải về Armagh vĩnh viễn – và từ đó, cái tên Armagh International 5K trở thành biểu tượng.

Với nhiều VĐV, sức hút của Armagh nằm ở cơ hội cải thiện thành tích cá nhân tốt nhất (PB). Nhà vô địch năm 2026 Nick Griggs cho rằng đây là nơi lý tưởng để chinh phục những cột mốc tham vọng.

“Khi có hơn 100 người chạy dưới 15 phút, bạn sẽ không tìm thấy điều đó ở bất kỳ đâu khác”, Griggs nói. “Armagh nổi tiếng là nơi VĐV có thể đạt được mục tiêu thời gian của mình”.

Bình luận viên và HLV điền kinh Geoff Wightman, người nhiều năm làm xướng ngôn trực tiếp tại giải, nhận xét sự kiện này đã tạo nên “một cộng đồng gần như cuồng nhiệt”. Theo ông, nhiều VĐV quay lại thi đấu hằng năm vì biết rằng nếu được nhận, họ có cơ hội lớn phá PB.

Chuyên môn cao của Armagh không phải ngẫu nhiên. Khác với các giải chạy đại chúng, Armagh không mở đăng ký tự do, không bốc thăm, không suất mời doanh nghiệp hay chiến dịch quảng bá qua người nổi tiếng. Cách duy nhất để có mặt ở vạch xuất phát là gửi email cho ban tổ chức vào mùa thu – đông và cung cấp bằng chứng từng chạy 5km dưới 16 phút trong hai năm gần nhất.

Vallely thừa nhận giải từng bị chỉ trích là “tinh hoa chủ nghĩa”. Nhưng theo ông, đây không phải một giải chạy vui. Đường chạy gồm năm vòng, mỗi vòng 1,08 km quanh công viên lịch sử ở trung tâm thị trấn. Nhóm dẫn đầu duy trì pace gần 2 phút 40 giây mỗi km, trong khi nhóm cuối khoảng 3 phút 20 giây. Với gần 300 VĐV nam, mặt đường hai làn vốn đã chật chội, khó phù hợp với người chạy trên 20 phút.

Đổi lại, Armagh sở hữu bầu không khí khó sao chép. Cả thị trấn chung tay tổ chức: chính quyền, phòng thương mại, ban du lịch, doanh nghiệp địa phương. Tất cả tạo nên một lễ hội đúng nghĩa của cộng đồng. Trong cái lạnh tháng Hai ở Bắc Ireland – nơi nhiệt độ thường chỉ nhỉnh hơn 0 độ C và mưa xuất hiện ở ba trong bốn kỳ gần nhất – khán giả vẫn đứng kín hai bên đường cổ vũ.

Thiết kế 5 vòng khép kín, được che gió tốt, cùng tiêu chuẩn đầu vào nghiêm ngặt giúp các VĐV luôn chạy giữa những đối thủ đồng trình độ. Ngay từ tiếng súng xuất phát, cả đoàn cuốn vào nhịp độ cao. Hàng chục người từng đạt dưới 14 phút kéo theo hàng chục người khác lập kỷ lục cá nhân mới. Triết lý của Vallely rất rõ ràng: đến Armagh là để chạy nhanh.

Armagh không trả phí xuất hiện, cũng không cố trở thành “Boston Marathon tiếp theo”. Thành công của họ đến từ việc hiểu rõ bản sắc và bảo vệ nó suốt hơn 50 năm. Và trong một đêm mưa lạnh mỗi năm, hàng trăm VĐV tinh nhuệ sải bước quanh khu đất từng là điểm tập kết quân sự, nay là sân cricket giữa tiếng reo hò cuồng nhiệt – minh chứng rằng điều kỳ diệu đôi khi nảy sinh từ những nơi ít ai ngờ tới.

Hồng Duy (theo Canadian Running Magazine)