Giải mã bí ẩn: Tại sao chúng ta thường chỉ thở bằng một lỗ mũi?

Đừng vội lo lắng rằng mình đang bị cảm lạnh hay lệch vách ngăn. Thực tế cơ thể chúng ta đang thực hiện một quá trình sinh học hoàn toàn bình thường mang tên chu kỳ mũi. 

Nhiều lần trong ngày, hai lỗ mũi sẽ tự động luân phiên thay đổi vai trò “chủ đạo” để đảm bảo hệ hô hấp hoạt động tối ưu nhất.

Trong một bài báo trên The Conversation, tiến sĩ Adam Taylor từ Đại học Lancaster (Anh) giải thích rằng trung bình cứ khoảng hai giờ một lần, khi chúng ta thức, vùng dưới đồi trong não sẽ điều khiển sự chuyển đổi này một cách âm thầm. 

Khi một bên lỗ mũi thông thoáng để dẫn khí, bên còn lại sẽ bước vào giai đoạn “nghẹt” tạm thời. Quá trình này diễn ra ít thường xuyên hơn khi chúng ta ngủ do nhịp thở chậm lại, nhưng nó là chìa khóa để bảo vệ “tuyến phòng thủ đầu tiên” của cơ thể.

Lý do quan trọng nhất của chu kỳ này là để ngăn ngừa tình trạng khô rát và tổn thương niêm mạc. Với khoảng 12.000 lít không khí đi qua mũi mỗi ngày, việc một lỗ mũi phải hoạt động liên tục sẽ khiến nó bị mệt mỏi, khô khốc và dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công. 

Giai đoạn “nghẹt” thực chất là lúc cơ thể tăng lưu lượng máu đến các mạch máu ở mũi, giúp làm ẩm, làm ấm và phục hồi các mô niêm mạc.

Thú vị hơn, các nghiên cứu còn chỉ ra mối liên hệ giữa lỗ mũi chủ đạo và trạng thái tinh thần. Khi lỗ mũi phải chiếm ưu thế, cơ thể thường ở trong trạng thái tỉnh táo hoặc căng thẳng hơn. 

Ngược lại, khi lỗ mũi trái đảm nhiệm vai trò chính, chúng ta có xu hướng thư giãn và điềm tĩnh hơn. Đặc biệt, ở những người thuận tay phải, lỗ mũi trái thường có xu hướng chiếm ưu thế trong phần lớn thời gian.

Tuy nhiên, có rất nhiều yếu tố có thể làm xáo trộn chu trình tự nhiên này. Phổ biến nhất là các bệnh đường hô hấp như cảm lạnh, cúm hoặc dị ứng thời tiết gây viêm mô và tăng tiết chất nhầy.

Việc lạm dụng thuốc thông mũi quá 5 ngày cũng có thể phản tác dụng, gây ra tình trạng “viêm mũi do thuốc” và làm sưng đột ngột các mô. Ngoài ra, các vấn đề về cấu trúc như vẹo vách ngăn hay polyp mũi có thể khiến một bên mũi luôn có cảm giác tắc nghẽn, gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và hô hấp.

Ngay cả tư thế nằm cũng tác động đến hơi thở của bạn. Trọng lực khiến máu và dịch xoang dồn về phía lỗ mũi gần gối nhất, đó là lý do bạn thường cảm thấy nghẹt một bên mũi khi nằm nghiêng.

Thông thường, tình trạng nghẹt mũi do cảm lạnh sẽ tự hết sau khoảng hai tuần. Tuy nhiên, nếu bạn nhận thấy một bên mũi bị tắc nghẽn liên tục kéo dài hơn 14 ngày, kèm theo dịch nhầy bất thường, đó là lúc cần tìm đến sự tư vấn của chuyên gia y tế để đảm bảo hệ hô hấp luôn trong trạng thái tốt nhất.