Greenland, “kho báu” ông Trump muốn thực tế chỉ sống nhờ trợ cấp, tôm?

Greenland: “Mỏ vàng” hay gánh nặng tài chính?

Hòn đảo lớn nhất thế giới từ lâu đã được Tổng thống Trump xem là “thương vụ bất động sản để đời”, nhờ vị trí chiến lược và tiềm năng khoáng sản khổng lồ nằm sâu dưới lớp băng dày. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nền kinh tế Greenland lại dựa vào những trụ cột hết sức giản dị là ngành đánh bắt cá và làn sóng đầu tư gần đây vào hạ tầng hàng không.

Các cuộc khảo sát cho thấy người dân Greenland quan tâm nhiều hơn đến tình trạng kinh tế và sinh kế hơn là khả năng hòn đảo bị Mỹ hay bất kỳ quốc gia nào khác thâu tóm. Trên thực tế, giới chức địa phương thừa nhận rằng, ít nhất trong ngắn hạn, việc “sở hữu” Greenland nhiều khả năng đồng nghĩa với gánh nặng tài chính hơn là một “mỏ vàng”.

Greenland hiện là một trong những mô hình phúc lợi xã hội lớn nhất thế giới tính theo đầu người. Trên vùng lãnh thổ rộng lớn với những ngôi làng phủ băng tuyết – nơi chỉ có thể tiếp cận bằng trực thăng hoặc máy bay cánh quạt – người dân vẫn được hưởng các đặc quyền phúc lợi đặc biệt từ y tế miễn phí đến hệ thống giáo dục chất lượng cao.

Việc chuyển đổi một nền kinh tế mà 98% kim ngạch xuất khẩu là hải sản thành trung tâm khai khoáng quy mô lớn có thể mất nhiều năm và tiêu tốn hàng tỷ USD.

“Nền kinh tế Greenland chưa được đa dạng hóa và cần rất nhiều thời gian để có thể tự chủ,” ông Otto Svendsen, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định, đồng thời cho rằng chính quyền Greenland đến nay “chưa đạt được nhiều tiến bộ đáng kể”.

Những chiếc thuyền phủ đầy tuyết neo đậu tại cảng ở Nuuk, Greenland (Ảnh: WSJ)

 Với dân số chỉ khoảng 57.000 người, rải rác dọc bờ biển của một trong những vùng khắc nghiệt nhất thế giới – nơi 80% diện tích bị băng bao phủ – mức sống tại Greenland có sự chênh lệch rõ rệt.

Ở thủ đô Nuuk, người dân có thể chơi golf và dùng bữa tại các nhà hàng quốc tế. Trong khi đó, tại các khu định cư xa xôi, nơi thu nhập bình quân thấp hơn gần một nửa, người dân vẫn phải đục băng để có nước sinh hoạt. Toàn bộ hòn đảo hiện chỉ sở hữu chưa đến 30km đường nhựa.

Greenland phụ thuộc sâu sắc vào Đan Mạch. Khoảng 40% lực lượng lao động Greenland làm việc cho khu vực công. Trợ cấp từ Đan Mạch chiếm gần một nửa ngân sách chính quyền Greenland và tương đương khoảng 20% GDP. Đan Mạch cũng chi trả cho các dịch vụ thiết yếu như cảnh sát, tòa án, giám sát ngân hàng, y tế, quốc phòng và đối ngoại.

Theo ông Torben Andersen, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Greenland, khoản hỗ trợ này lên tới hơn 1 tỷ USD mỗi năm. “Nếu số tiền đó biến mất chỉ sau một đêm, hậu quả sẽ là thảm họa”, ông từng chia sẻ với báo chí.

Kinh tế chững lại, tương lai nhiều thách thức

Trong hơn một thập kỷ qua, sự kết hợp giữa trợ cấp từ Đan Mạch, đầu tư hạ tầng và giá thủy sản toàn cầu tăng cao đã giúp Greenland duy trì tăng trưởng. Tuy nhiên, giai đoạn thuận lợi này đang dần khép lại. Theo Ngân hàng Trung ương Đan Mạch, GDP Greenland chỉ tăng 0,8% năm 2024 và 0,2% năm 2025, thấp hơn đáng kể so với mức 2% ghi nhận vào năm 2022. 

Theo đánh giá của Ngân hàng Trung ương Đan Mạch, xu hướng tăng trưởng chậm lại của Greenland nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong thời gian tới.

Tăng trưởng GDP của Greenland (Đồ thị: WSJ).

Ông Bjerregaard, người đứng đầu bộ phận chứng khoán tại Ngân hàng Quốc gia Đan Mạch, cho biết, đà chậm lại của kinh tế Greenland phản ánh một giai đoạn thiếu hụt vốn đầu tư, khi các công trình hạ tầng sân bay sắp hoàn tất, còn những dự án lớn về năng lượng và các lĩnh vực khác vẫn chưa được triển khai.

Nguồn lực tài chính của Greenland đang suy yếu nhanh chóng, buộc chính quyền phải tính tới các biện pháp thắt chặt tài khóa trong năm nay. Trong bối cảnh đó, sự suy giảm và già hóa dân số đang trở thành lực cản dài hạn, khiến bài toán cân đối tài chính ngày càng khó khăn hơn.

Dân số Greenland đạt 56.699 người trong quý IV/2025, nhưng được dự báo sẽ giảm khoảng 20% vào năm 2050, trong bối cảnh vùng lãnh thổ này gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút người nhập cư để bù đắp lượng cư dân tiếp tục rời đi.

Khoáng sản có là hy vọng xa vời?

“Chúng ta cần Greenland. Nơi này hiện có vị trí chiến lược rất quan trọng”, ông Trump từng phát biểu với các phóng viên.

“Chúng ta sẽ làm gì đó với Greenland, dù họ có muốn hay không. Nếu không thể thực hiện theo cách dễ dàng, chúng ta sẽ làm theo cách cứng rắn”, Tổng thống Mỹ nói hôm 9/1 sau cuộc họp báo với các giám đốc điều hành ngành dầu khí.

Tiềm năng khoáng sản dưới lớp băng dày vẫn được coi là “chìa khóa” cho tương lai Greenland. Song đến nay hòn đảo chỉ có một mỏ đang hoạt động. Nhiều dự án được thảo luận suốt 20 năm qua đã bị hủy bỏ vì không khả thi về mặt kinh tế. Chi phí xây dựng mỏ khoáng sản ở Greenland thường kéo theo cả hạ tầng giao thông, cảng biển, nhà ở và dịch vụ cho lao động, những nguồn lực vốn khan hiếm.

Nỗ lực khai thác khoáng sản của Greenland sẽ rất khó khăn và tốn kém vì nhiều mỏ khoáng sản trên đảo nằm ở những khu vực hẻo lánh phía trên Vòng Bắc Cực, nơi có lớp băng dày tới 1,6km và bóng tối bao trùm phần lớn thời gian trong năm. Greenland cũng thiếu cơ sở hạ tầng và nhân lực cần thiết để biến giấc mơ khai thác mỏ này thành hiện thực.

Nền kinh tế của Greenland phụ thuộc vào ngành đánh hải sản (Ảnh: WSJ).

Khoảng 80% diện tích Greenland bao phủ bởi băng giá. Việc khai thác khoáng sản hay bất kỳ hoạt động nào khác tại Bắc Cực có thể đắt đỏ gấp 5-10 lần so với ở những nơi khác trên Trái Đất.

Mặt khác, các quy định nghiêm ngặt về môi trường của Greenland cũng sẽ làm tăng thêm chi phí và khó khăn cho việc khai thác mỏ trên diện rộng. Những quy định này phản ánh mong muốn của người dân địa phương trong việc giữ gìn môi trường nguyên sơ. Nếu chính quyền Tổng thống Trump xóa bỏ chúng, họ chắc chắn sẽ vấp phải phản đối gay gắt từ dư luận.

Chính phủ Greenland hiện nắm toàn quyền đối với tài nguyên khoáng sản và đã ban hành lệnh cấm thăm dò dầu khí, cũng như khai thác uranium. Trong khi đó, các hướng đi khác như mở rộng thủy điện, thu hút trung tâm dữ liệu và phát triển du lịch đang được thúc đẩy.

Trước nguy cơ Mỹ gia tăng ảnh hưởng, Đan Mạch mới đây cũng công bố gói tài trợ bổ sung 250 triệu USD trong 3 năm tới cho các dự án hạ tầng tại Greenland.

“Ông Trump là người làm bất động sản. Greenland là một trong những mảnh đất có giá trị nhất nếu xét về lợi ích kinh tế và phòng thủ chiến lược trong 3-5 thập kỷ tới”, ông Clayton Allen, người đứng đầu bộ phận phân tích tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, nhận định trong báo cáo.