Hiện tượng lạ vừa xảy ra

Các nhà khoa học Mỹ đã lần theo một tia gamma khác thường mang tên GRB 230906A và phát hiện một sự kiện “va chạm trong va chạm” chưa từng có tiền lệ trong lịch sử quan sát vũ trụ.

Theo Space.com, một loạt các kính viễn vọng không gian của NASA – bao gồm Đài quan sát tia X Chandra, Kính viễn vọng không gian tia gamma Fermi, Đài quan sát Neil Gehrels Swift và Kính viễn vọng không gian Hubble – đã ghi nhận một tín hiệu lạ vào ngày 23-9-2023.

Đó là một tia gamma bùng nổ, được đặt tên là GRB 230906A.

Sau một thời gian dài lần theo tín hiệu này, họ đã xác định được nó bắt nguồn từ sự hợp nhất của các sao neutron bên trong một thiên hà lùn cực kỳ mờ nhạt, bản thân thiên hà này lại nằm trong một dòng khí dài 600.000 năm ánh sáng, tức gấp 6 lần đường kính thiên hà Milky Way (Ngân Hà).

Phát hiện này đã giúp vén màn cùng lúc 2 bí ẩn lớn của vũ trụ, theo bài công bố trên tạp chí khoa học Astrophysical Journal Letters của nhóm tác giả dẫn đầu bởi tiến sĩ Simone Dichiara từ Đại học bang Pennsylvania (Mỹ).

Thứ nhất, lẽ ra các vụ va chạm sao neutron – vốn là tàn tích của những ngôi sao khổng lồ đã sụp đổ – phải phổ biến hơn ở phần lõi dày đặc của các thiên hà lớn và “già”, tức nơi hội tụ nhiều ngôi sao lớn và đã trải qua đủ thời gian để chúng chết đi.

Nhưng nhiều tia gamma bùng nổ đã được tìm thấy ở những vùng vũ trụ vắng vẻ ở ngoài rìa các thiên hà, hoặc trong các thiên hà mờ nhạt như trường hợp của GRB 230906A.

Thứ hai, mặc dù các vụ va chạm sao neutron được cho là tạo ra môi trường duy nhất đủ dữ dội và hỗn loạn để tạo ra các nguyên tố nặng hơn sắt, như vàng, bạc và bạch kim, nhưng các nguyên tố này thường được phát hiện trong các ngôi sao nằm xa trung tâm thiên hà. Lẽ ra chúng phải hình thành trước khi có thể được làm giàu bằng các nguyên tố nặng như vậy.

Chuỗi sự kiện tạo ra GRB 230906A có thể giúp giải thích tất cả. Đầu tiên, nhiều trăm triệu năm trước, các thiên hà lớn va chạm nhau, làm văng ra một “dòng sông khí” dài tới 600.000 năm ánh sáng.

Vụ va chạm giữa các thiên hà lớn ban đầu đã nén chặt các khối khí, tạo điều kiện cho những thiên hà lùn hình thành ngay trong dòng tàn dư đó, đồng thời kích hoạt những ngôi sao khổng lồ hình thành trong các thiên hà đó.

Những ngôi sao khổng lồ nhanh chóng bùng nổ rồi sụp đổ thành sao neutron, để rồi cuối cùng va chạm với nhau, tạo ra hiện tượng “va chạm trong va chạm” như các nhà khoa học đã quan sát.

Những vụ va chạm sao neutron này không chỉ giải phóng các nguyên tố nặng như vàng và bạch kim, mà còn đủ mạnh để bắn các vật liệu này đi rất xa, đến tận những nơi vắng vẻ mà giới thiên văn vẫn hay gọi là “vùng cấm” của vũ trụ nơi mà các vụ va chạm sao neutron hầu như không thể xảy ra.