Hoàn thiện khung pháp lý và năng lực thực thi quyền con người ‘thế hệ mới’

Ngày 8.1, Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ phối hợp Trường đại học Kiểm sát tổ chức hội thảo khoa học “Thực trạng thể chế và thực hiện thể chế về quyền con người, quyền công dân so với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam hiện nay”.

Phát biểu khai mạc, TS Nguyễn Văn Khoát, Hiệu trưởng Trường đại học Kiểm sát, cho rằng, thời gian qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong bảo đảm và bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn cải cách sâu rộng, tinh gọn bộ máy và đổi mới mô hình quản trị quốc gia, việc hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở quy định pháp luật mà còn phải chuyển mạnh sang khâu tổ chức thực hiện, bảo đảm chính sách đi vào đời sống.

Nhiều điểm nghẽn khi thực thi

Thạc sĩ Vũ Thị Cẩm My, Học viện Chính trị khu vực 2, cho biết các quyền con người “thế hệ mới” như quyền được phát triển, quyền được sống trong môi trường trong lành, quyền tiếp cận thành tựu khoa học – công nghệ, quyền hưởng lợi từ các di sản chung của nhân loại đã được khẳng định trong nhiều văn kiện của Đảng và Nhà nước, giữ vai trò nền tảng cho phát triển bền vững.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy việc bảo đảm các quyền này vẫn gặp không ít khó khăn, nhất là ở cấp thực thi.

Bà Cẩm My chỉ ra nhiều “điểm nghẽn”. Trước hết là hệ thống pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ. Nhiều quy định trong các lĩnh vực đầu tư, doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ, bảo vệ môi trường… có sự giao thoa, thậm chí xung đột, gây khó khăn cho cơ quan thực thi và đối tượng thụ hưởng chính sách.

Bên cạnh đó, năng lực tổ chức thi hành ở một số địa phương còn hạn chế. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã được triển khai nhưng cần thêm thời gian để ổn định bộ máy. Việc phân cấp, phân quyền chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến lúng túng trong quản lý đất đai, tài nguyên, môi trường. Một vấn đề khác được nêu ra là chế tài và cơ chế giám sát chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Ngoài ra, nhận thức xã hội về các quyền “thế hệ mới” chưa đồng đều. Những vấn đề như bảo vệ môi trường, khai thác bền vững tài nguyên, tiếp cận và chuyển giao công nghệ hiện đại chưa thực sự phổ biến trong đời sống. Trong khi đó, nguồn lực tài chính cho đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường còn hạn hẹp; doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong tiếp cận vốn cũng như công nghệ.

Từ thực tiễn trên, các đại biểu nhận định thể chế về quyền con người đã có nền tảng pháp lý và cam kết chính trị rõ ràng, song hiệu quả tổ chức thực hiện chưa tương xứng. Để khắc phục, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nhất là các luật chuyên ngành; đồng thời đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ thực thi, làm rõ phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm cụ thể.

PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ, nhấn mạnh trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu, nhận thức đúng đắn và vận dụng sáng tạo các giá trị hiện đại, phổ quát của nhân loại là yêu cầu thực tiễn cấp thiết.

Đây là cơ sở quan trọng để hoàn thiện hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, phục vụ cho việc hoạch định và triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách phát triển bền vững trong giai đoạn tới.