Hồi hộp xem đôi tay bác sĩ Việt – Mỹ tái tạo gương mặt cậu bé dị tật

Trong bệnh phòng của khoa Phẫu thuật Hàm Mặt, Bệnh viện Nhi Hà Nội, chị Hoàng Thị Lài, 36 tuổi, quê Hà Tĩnh, ngồi lặng bên cạnh cậu con trai T.H.H., hai tay đan chặt vào nhau.

Người mẹ đã đồng hành cùng con bị dị tật qua suốt 16 năm đầy khó khăn. Từ những ngày đầu tiên nhìn thấy con chào đời với khe hở môi vòm miệng hai bên toàn bộ, cho tới khoảnh khắc gửi gắm mọi hy vọng vào đôi tay bác sĩ.

“Lúc sinh ra thấy con dị tật nặng, cả gia đình rất buồn. Mới sinh cháu ăn uống rất khó khăn. Cháu bị hở môi nhiều nên hay bị viêm phổi. Là người mẹ, thấy con như vậy rất buồn và lo lắng nhiều”, chị Lài kể.

Con trai chị là một trong những bệnh nhi nặng nhất của chiến dịch phẫu thuật nhân đạo dành cho trẻ dị tật sọ mặt tại Bệnh viện Nhi Hà Nội.

15 năm trước, H. từng được phẫu thuật nhưng ở giai đoạn kỹ thuật chưa phát triển, kết quả còn hạn chế. Dị tật không chỉ để lại những biến dạng nhìn thấy rõ trên gương mặt, mà còn kéo theo những khó khăn kéo dài suốt quãng tuổi thơ và tuổi thiếu niên của cậu bé.

Chỉ khi tình cờ xem được thông tin về đoàn bác sĩ nước ngoài sang Việt Nam hỗ trợ phẫu thuật cho trẻ dị tật trên Facebook, người mẹ mới một lần nữa thắp lên hy vọng.

“Tôi rất vui. Ra đến viện, nhìn thấy nhiều cháu bé cũng bị dị tật như con mình đã được phẫu thuật thành công, có gương mặt đẹp hơn, tôi kỳ vọng rất nhiều”, chị nói.

Với các bác sĩ, đây không phải một ca dị tật môi vòm thông thường, mà là một trường hợp mang theo nhiều di chứng phức tạp của cả dị tật bẩm sinh lẫn những di chứng, biến chứng từ ca mổ trước.

BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Lan, Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm Mặt cho biết, xương hàm trên của bệnh nhân không chỉ kém phát triển mà còn tụt sâu ra phía sau tới khoảng 20mm so với hàm dưới. Bên cạnh đó, bệnh nhi vẫn còn lỗ thông giữa mũi và miệng, đồng thời thiếu 4 răng cửa giữa do mấu lồi giữa đã bị cắt bỏ từ ca mổ trước.

“Nặng nề hơn cả là tình trạng thiểu sản xương hàm trên rất nặng. Tầng giữa mặt của bệnh nhân kém phát triển rõ rệt, xương hàm trên nằm lùi sâu phía sau xương hàm dưới khoảng 20mm”, BS Lan chia sẻ.

Khi đứng trước gương, sự chênh lệch ấy không chỉ là một khiếm khuyết thẩm mỹ. Nó ảnh hưởng tới khớp cắn, chức năng ăn nhai, phát âm và cả sự tự tin của một thiếu niên đang ở tuổi nhạy cảm nhất với ngoại hình.

Để chuẩn bị cho cuộc mổ, ê kíp phải làm hàng loạt bước tiền phẫu tỉ mỉ. Theo BS Lan, bệnh nhân được chụp CT, quét răng, dựng kế hoạch điều trị và chuẩn bị các máng phẫu thuật nhằm dẫn hướng thao tác một cách chính xác nhất.

“Với tình trạng thiểu sản rất nặng như thế này, kế hoạch hiện tại là phẫu thuật giãn xương hàm trên. Có thể hiểu nôm na như kéo dài chân, nhưng ở đây là kéo dài hàm”, BS Lan nói.

Điểm đặc biệt của ca mổ nằm ở hệ thống thiết bị kéo giãn xương hàm trên do tổ chức Nuoy mang tới hỗ trợ, trị giá khoảng 5.000 USD, loại thiết bị hiện chưa có tại Việt Nam.

Ca phẫu thuật được thực hiện bởi BS John Phillips cùng BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Lan và ê kíp Bệnh viện Nhi Hà Nội.

11h30, H. được đẩy xuống phòng mổ sau khi ca phẫu thuật dị tật trước đó vừa kết thúc.

Các thành viên trong ê kíp liên tục trao đổi, kiểm tra lại từng mốc giải phẫu, từng dụng cụ, từng hướng cắt xương. Không khí khẩn trương, nhưng chặt chẽ đến từng chi tiết.

Mục tiêu đầu tiên là cắt rời xương hàm trên ra khỏi nền sọ. Theo BS Lan, thách thức lớn nhất của dạng phẫu thuật này là không có hai trẻ dị tật nào hoàn toàn giống nhau.

Trên phim CT, bác sĩ có thể hình dung được mức độ thiểu sản, nhưng chỉ đến khi bước vào cuộc mổ mới thấy hết đặc điểm riêng của từng bộ xương.

Ê kíp bắt đầu mở đường vào xương hàm trên. Lưỡi dao đi qua lớp niêm mạc, tách dần màng xương, bộc lộ xương hàm trên. Đây là bước tiếp cận ban đầu nhằm tạo đường vào cho các thao tác cắt xương.

Theo kế hoạch đã dựng từ trước bằng CT và quét răng, các bác sĩ sử dụng máy khoan tốc độ cao (khoảng 25.000 vòng/phút) để tạo các đường cắt xương. Các đường cắt này giúp tách xương hàm trên khỏi các cấu trúc liên quan như nền sọ, vách mũi và các điểm bám xung quanh.

Sau khi tạo đường cắt, ê kíp sử dụng dụng cụ đục xương và búa phẫu thuật để hoàn tất việc tách rời khối xương hàm trên. Bước này đòi hỏi kiểm soát lực rất chặt chẽ vì cấu trúc xương ở bệnh nhân dị tật có nhiều biến dạng, không đồng nhất.

“Việc chia cắt xương hàm ra khỏi nền sọ rất khó. Cùng với đó là bài toán phải tạo được khớp cắn tốt trên một hàm răng vừa lộn xộn, vừa mất xương ở giữa, lại vừa có lỗ thông mũi miệng như cháu bé này. Đó là thách thức rất lớn với phẫu thuật viên”, BS Lan chia sẻ.

Những thao tác đòi hỏi sự tập trung cao để đem lại độ chính xác gần như tuyệt đối. Bởi chỉ cần sai lệch nhỏ, việc kéo giãn về sau có thể ảnh hưởng đến cả khớp cắn, trục khuôn mặt và chức năng lâu dài của bệnh nhân.

Khi các điểm bám đã được giải phóng, xương hàm trên được làm di động hoàn toàn. Ê kíp kiểm tra khả năng di chuyển của khối xương theo hướng dự kiến, đảm bảo không còn điểm cản trở trước khi chuyển sang bước đặt khí cụ.

Các bác sĩ tiến hành gắn hệ thống nẹp vít và thiết bị kéo giãn xương hàm trên do phía đối tác quốc tế hỗ trợ.

Hệ thống này có vai trò cố định xương sau khi cắt, đồng thời tạo cơ chế để kéo giãn dần khối hàm ra phía trước trong giai đoạn hậu phẫu.

Bộ vít với nhiều đầu thay thế khác nhau được sử dụng để kết hợp các đoạn xương, đồng thời giữ cấu trúc hàm ở vị trí cần thiết.

Những dây kim loại mảnh tiếp tục được đan và cố định nhằm vừa hỗ trợ kéo dãn phần mềm, vừa đưa hai hàm về đúng tương quan khớp cắn.

Sau hơn 3 giờ đồng hồ, đôi bàn tay và khối óc của ê-kíp bác sĩ Việt Nam và chuyên gia quốc tế đã mở ra cơ hội đưa khuôn mặt của cậu bé từ tình trạng hàm trên lùi sâu tới 20mm dần trở về cân đối trong thời gian tới.

Trước khi kết thúc, ê kíp kiểm tra lại toàn bộ: vị trí xương, hệ thống cố định, khớp cắn và độ cân đối khuôn mặt. Sau đó tiến hành đóng vết mổ theo từng lớp.

Ca mổ không khép lại khi vết cắt cuối cùng được xử lý xong. Trên thực tế, cuộc chỉnh sửa lớn nhất chỉ thực sự bắt đầu sau đó.

Theo kế hoạch, sau khoảng 3 ngày nghỉ ngơi, bệnh nhân sẽ bước vào giai đoạn kéo giãn xương.

“Mỗi ngày, khí cụ sẽ được vặn để đưa hàm trên tiến ra trước khoảng 1mm. Quá trình này dự kiến kéo dài hơn 20 ngày, với mục tiêu đưa xương hàm trên tiến ra trước khoảng 25mm. Sau đó, bệnh nhân sẽ tiếp tục chờ xương liền, rồi mới tháo toàn bộ thiết bị”, BS Lan phân tích.

“Tiên lượng ca này khá tốt. Hiện tại chúng tôi đã làm nhiều phẫu thuật xương hàm ở trẻ dị tật bẩm sinh. Với cháu bé này, có thể điều trị gần như hoàn toàn. Xương của bé sẽ được điều chỉnh gần như bình thường. Vấn đề còn lại là sẹo môi và mũi sẽ chỉnh sửa thêm sau, khi cháu nghỉ ngơi khoảng 6 tháng”, BS Lan cho biết.

Ảnh: Mạnh Quân

Video: Thương Huyền, Minh Nhật