Dữ liệu hàng hải toàn cầu vừa ghi nhận một con số giật mình: Số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz đã rơi tự do từ 24 chuyến mỗi ngày xuống vỏn vẹn 4 chuyến. Bên ngoài cảng Fujairah (UAE), hàng trăm siêu tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đang nằm im bất động, chờ đợi lịch trình di chuyển tới châu Á và châu Âu.
Sự ách tắc của tuyến hàng hải chiến lược này không chỉ là câu chuyện lợi nhuận của các tập đoàn năng lượng, mà đang trực tiếp “móc hầu bao” của từng hộ gia đình, từ trạm đổ xăng ở Mỹ cho đến hóa đơn tiền điện tại châu Âu, đồng thời phả sức nóng lạm phát đến tận châu Á.
Giá dầu và khí đốt toàn cầu bật tăng mạnh trong ngày 3/3 khi xung đột Mỹ – Israel với Iran khiến xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông gần như tê liệt (Ảnh: Reuters).
Đứt gãy rốn năng lượng toàn cầu và hệ lụy chuỗi cung ứng
Chỉ trong vài ngày bùng nổ các hành động quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran, bản đồ cung ứng năng lượng toàn cầu đã bị xáo trộn nghiêm trọng. Theo hãng tin Reuters, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa bước sang ngày thứ tư liên tiếp đã chặn đứng tuyến đường lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí LNG toàn cầu. Kéo theo đó, cước vận tải biển quốc tế lập tức vọt lên mức đỉnh lịch sử.
Không dừng lại ở ách tắc giao thương, rủi ro đứt gãy sản xuất đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Tờ The Times cho biết, Qatar – quốc gia nắm giữ 20% thị phần xuất khẩu LNG thế giới – đã buộc phải đình chỉ sản xuất sau khi các cơ sở trọng yếu tại Ras Laffan và Mesaieed bị uy hiếp.
Hàng loạt quốc gia khác cũng phải bấm nút “tạm dừng”. Iraq, nhà sản xuất lớn thứ hai của OPEC, đã chủ động cắt giảm hơn 1 triệu thùng dầu mỗi ngày từ các siêu mỏ như Rumaila và West Qurna 2 do không có tàu tiếp cận cảng. Trong khi đó, Saudi Arabia đang chật vật tìm cách chuyển hướng xuất khẩu sang Biển Đỏ nhằm tránh điểm nóng, dù rủi ro hỏa lực nhắm vào các cảng biển và cơ sở hạ tầng hàng không trong khu vực vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Hệ lụy của việc thiếu hụt nguồn cung lập tức dội thẳng vào các nền kinh tế lớn. Trung Quốc đã rục rịch đóng cửa một số nhà máy lọc dầu do không gom đủ nguyên liệu. Ấn Độ, quốc gia khát năng lượng bậc nhất châu Á, bắt đầu phải áp dụng hạn mức phân bổ khí đốt cho các khu công nghiệp. Bức tranh logistics và sản xuất đang nhuốm màu ảm đạm khi không chỉ năng lượng, mà chi phí vận tải leo thang còn đẩy giá các mặt hàng thiết yếu như đường, phân bón và đậu tương đồng loạt quay đầu tăng sốc.
Áp lực bủa vây trạm bơm: Lạm phát chực chờ bùng phát
Những biến động nghẹt thở trên biển nhanh chóng được “bê” thẳng lên bảng điện tử của các sàn giao dịch hàng hóa và trạm bán lẻ. Theo Yahoo Finance, giá dầu thô chuẩn quốc tế Brent đã vọt tăng gần 8%, vượt mốc 83 USD/thùng – mức đỉnh kể từ tháng 7/2024.
Tính từ cuối tuần trước, “vàng đen” đã đắt thêm hơn 15%. Các chiến lược gia sừng sỏ từ JPMorgan cảnh báo nếu dòng chảy qua Hormuz tiếp tục bị siết chặt trong vòng 3-4 tuần tới, giá dầu có thể xuyên thủng mốc 100 USD/thùng.
Thị trường khí đốt thậm chí còn phản ứng dữ dội hơn. Tại châu Âu, giá khí đốt chuẩn NBP của Anh tăng vọt 38% lên 157 xu/therm, trong khi giá TTF của châu Âu cũng leo lên 60 euro/MWh, chạm mức cao nhất kể từ tháng 1/2023. Hệ quả nhãn tiền là hóa đơn năng lượng của người dân. Therm là đơn vị đo năng lượng nhiệt (dùng chủ yếu cho khí đốt tự nhiên) phổ biến tại Anh và Mỹ.
Giới phân tích cho hay, nếu gián đoạn nguồn cung từ Qatar kéo dài, chi phí năng lượng của người dân Anh có thể nhảy vọt từ mức 1.641 bảng Anh lên tới 2.500 bảng Anh/năm ngay trong mùa hè này. Sự cạnh tranh khốc liệt gom hàng giữa châu Âu và châu Á càng khiến giá cả bị đẩy lên không tưởng.
Sức nóng cũng lan tới Mỹ, nơi giá xăng bán lẻ trung bình toàn quốc đã xuyên thủng mốc 3 USD/gallon, với mức tăng kỷ lục 10 cent chỉ trong vòng 24 giờ. Chuyên gia phân tích Patrick De Haan từ tổ chức GasBuddy thẳng thắn nhận định: “Giá sẽ còn tăng rất nhanh”. Ông dự báo các tài xế có thể phải gánh thêm tới 30 cent/gallon ngay trong tuần này.
Cú sốc giá nhiên liệu đang tạo ra sức ép không nhỏ lên bài toán điều hành kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, nhất là khi lạm phát luôn là mối bận tâm lớn của người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Để ứng phó, bộ máy kinh tế của Mỹ, dẫn đầu bởi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright, đang phải gấp rút lên phương án nhằm giảm thiểu tác động của cú sốc giá lên người dân, bảo vệ đà phục hồi kinh tế trước áp lực bủa vây từ mọi phía.
Nhóm chuyên gia từ ngân hàng Goldman Sachs nhận định rủi ro vẫn đang rình rập thị trường. Họ đã phải nâng mạnh dự báo giá khí đốt lên 55 euro/MWh trong tháng 4 tới, tăng xa so với con số 36 euro/MWh đưa ra trước đó.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/hormuz-te-liet-gia-dau-khi-vot-dinh-bong-ma-lam-phat-bua-vay-20260303230317087.htm
