Iran mua tên lửa phòng không vác vai Verba của Nga (Ảnh minh họa: Mansoorqureshi).
Động thái này diễn ra khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tập hợp lực lượng quân sự lớn nhất tại khu vực kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003, và các cuộc đàm phán hạt nhân giữa hai bên đang ở thế bế tắc.
Theo Topwar, Tehran đã đạt được hợp đồng trị giá 500 triệu euro (589 triệu USD) để mua hệ thống tên lửa phòng không vác vai Verba (MANPADS) từ Moscow. Thỏa thuận, được ký vào tháng 12/2025, bao gồm 500 bệ phóng, 2.500 tên lửa 9M336 và 500 thiết bị nhìn đêm Mowgli-2, với thời hạn giao hàng kéo dài ba năm từ 2027 đến 2029.
Đây được xem là một bước đi chiến lược của Iran nhằm bảo vệ chủ quyền và khả năng phản đòn trước những mối đe dọa ngày càng hiện hữu từ Mỹ và Israel.
Bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang
Quan hệ Mỹ – Iran đã xấu đi nhanh chóng kể từ khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử vào cuối năm 2024. Các cuộc đàm phán gián tiếp về thỏa thuận hạt nhân, được khởi xướng lại vào đầu năm 2026, đang gặp phải những rào cản lớn.
Mỹ đòi hỏi Iran phải chấm dứt hoàn toàn chương trình làm giàu uranium, giới hạn nghiêm ngặt chương trình tên lửa đạn đạo và cắt đứt hỗ trợ cho các nhóm vũ trang khu vực. Ngược lại, Tehran khẳng định quyền làm giàu uranium cho mục đích hòa bình và coi tên lửa đạn đạo là “yếu tố cốt lõi của an ninh quốc gia”.
Theo New York Times, ông Trump đang cân nhắc các lựa chọn quân sự, bao gồm các cuộc tấn công hạn chế hoặc thậm chí một chiến dịch toàn diện nếu đàm phán thất bại.
Căng thẳng càng leo thang sau cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel vào tháng 6/2025, khi Israel, với sự hỗ trợ trực tiếp từ Mỹ, đã thực hiện các cuộc không kích lớn, phá hủy một phần lớn hệ thống phòng không của Iran, bao gồm các khẩu đội S-300 và S-400 do Nga cung cấp. Mỹ cũng tấn công các cơ sở hạt nhân chính của Iran, gây thiệt hại nghiêm trọng cho chương trình hạt nhân của Tehran.
Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) cho rằng hệ thống phòng không của Iran trở nên mong manh hơn bao giờ hết trước các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình, UAV và máy bay bay thấp.
Về phía Iran, các nguồn tin chính thống như Tasnim và IRNA liên tục nhấn mạnh Tehran sẽ không nhượng bộ trước sức ép quân sự. Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào từ Mỹ cũng sẽ dẫn đến một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện.
Báo chí Trung Đông, như Al Jazeera, đưa tin Iran đang triển khai lại các bệ phóng tên lửa đạn đạo tầm ngắn, bao gồm Khorramshahr-4, tại các vị trí ngầm dọc biên giới phía Tây và bờ biển Vịnh Ba Tư, nhằm đảm bảo khả năng trả đũa nhanh chóng.
Reuters báo cáo Mỹ đã hoàn tất việc tập hợp lực lượng với hai nhóm tàu sân bay, hàng trăm máy bay chiến đấu, hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD và Patriot, cùng các tàu ngầm mang tên lửa Tomahawk.
Đây là quy mô lớn nhất kể từ năm 2003, cho thấy Mỹ đang chuẩn bị cho các kịch bản từ tấn công hạn chế đến chiến tranh kéo dài. Tuy nhiên, Al-Monitor lưu ý rằng Iran không hề nao núng, thay vào đó, Tehran đang tận dụng các đồng minh như Nga và Trung Quốc để củng cố vị thế.
Hợp đồng mua Verba chính là một phần của chiến lược này, nhằm lấp đầy khoảng trống phòng không sau tổn thất năm 2025.
Tên lửa phòng không vác vai Verba do Nga chế tạo (Ảnh: Topwar).
Thỏa thuận bí mật nhưng chiến lược
Hợp đồng mua hệ thống Verba được tiết lộ đầu tiên bởi Financial Times ngày 22/2/2026, dựa trên các tài liệu Nga bị rò rỉ và nguồn tin thân cận. Thỏa thuận được ký tại Moscow giữa đại diện Bộ Quốc phòng Iran và Rosoboronexport – Tập đoàn xuất khẩu vũ khí Nhà nước Nga.
Iran chính thức yêu cầu hệ thống này vào tháng 7/2025, chỉ vài tuần sau khi kết thúc cuộc chiến với Israel.
Lộ trình giao hàng được chia thành ba đợt từ 2027 đến 2029, nhưng một số nguồn cho biết có thể có lô hàng nhỏ được chuyển sớm hơn. Đại sứ Iran tại Nga, Kazem Jalali, xác nhận các chuyến bay chở hàng quân sự từ Nga đến Iran vào tháng 12/2025 và tháng 1.
Hãng thông tấn TASS đưa tin gián tiếp về sự hợp tác quân sự tăng cường với Iran, nhấn mạnh Moscow đang tìm cách “cải thiện danh tiếng và uy tín” sau khi không hỗ trợ kịp thời cho Tehran trong cuộc chiến với Israel hồi giữa năm ngoái.
Đổi lại, Iran đã cung cấp hàng nghìn UAV cảm tử Shahed và tên lửa cho Nga, giúp Moscow duy trì lợi thế trên chiến trường. Hợp đồng Verba được xem là sự “đáp lễ” từ Nga, đồng thời củng cố liên minh chống phương Tây giữa hai nước.
Hãng thông tấn Tasnim ca ngợi thỏa thuận này như bước tiến trong việc tái xây dựng phòng không. Một quan chức giấu tên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cho biết Verba sẽ được triển khai cho các đơn vị di động, giúp bảo vệ các cơ sở hạt nhân và tên lửa còn lại.
Al Jazeera và Al-Arabiya phân tích rằng thương vụ này phản ánh sự chuyển dịch của Iran từ hệ thống phòng không cố định sang mô hình phân tán, di động phù hợp hơn để chống lại các cuộc tấn công bất ngờ từ Mỹ và Israel.
Đặc điểm kỹ thuật của hệ thống Verba và ý nghĩa chiến lược
Theo TASS, hệ thống Verba, do Công ty Mashinostroyeniya của Nga phát triển, là một trong những MANPADS tiên tiến nhất thế giới, được Nga đưa vào sử dụng từ năm 2014.
Verba sử dụng đầu dò hồng ngoại ba phổ, giúp phân biệt mục tiêu thực với “mồi nhử” và chống lại các biện pháp gây nhiễu điện tử. Tầm bắn đạt khoảng 6,5km, độ cao tối đa 4,5km, tốc độ mục tiêu lên đến 500m/s. Hệ thống có thể được vận hành bởi một binh sĩ duy nhất, với thời gian chuẩn bị bắn chỉ 12 giây và tích hợp radar di động để phát hiện mục tiêu từ xa đến 40km.
Đối với Iran, Verba đặc biệt phù hợp vì nó khắc phục điểm yếu sau cuộc chiến năm 2025. Theo Viện Nghiên cứu chính sách đối ngoại (Mỹ), hệ thống phòng không của Iran đã “thất bại thảm hại” trước các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa hành trình bay thấp từ Israel.
Verba, với khả năng chống UAV và máy bay trực thăng, sẽ tạo ra lớp phòng thủ phân tán, khó bị tiêu diệt bởi các cuộc không kích chính xác. Kết hợp với Mowgli-2, hệ thống này cho phép Iran hoạt động hiệu quả vào ban đêm.
Hãng tin RIA Novosti của Nga nhấn mạnh hệ thống Verba đã chứng minh hiệu quả tại chiến trường Ukraine, nơi nó bắn hạ hàng nghìn UAV. Đối với Iran, đây là bước đi để đa dạng hóa nguồn vũ khí, giảm phụ thuộc vào sản xuất nội địa như hệ thống Bavar-373, vốn bị hư hại nặng nề.
Phòng thủ chủ động và chuẩn bị trả đũa
Giới chuyên gia cho rằng, quyết định mua tên lửa phòng không vác vai Verba phản ánh chiến lược “phòng thủ chủ động” của Iran.
Tehran nhận thức rõ rằng Mỹ và Israel sẽ không dễ dàng nhượng bộ trong đàm phán hạt nhân. Iran được cho là đang triển khai tên lửa đạn đạo nhắm đến Israel và các căn cứ Mỹ, đồng thời thực hiện các cuộc tập trận hải quân tại Eo biển Hormuz để mô phỏng phong tỏa tuyến đường dầu mỏ quan trọng.
Hợp tác với Nga là “yếu tố then chốt”. Thỏa thuận giúp Nga củng cố quan hệ với Iran sau những nghi ngại năm 2025, đồng thời củng cố “Liên minh Đối thủ” chống Mỹ.
Iran không có ý định nhượng bộ, thay vào đó, Tehran tuyên bố sẵn sàng cho một cuộc “chiến tranh toàn diện”, IRGC cảnh báo sẽ tấn công “tất cả mọi người, đặc biệt là Israel”.
Al Jazeera nhấn mạnh Iran đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: Một cuộc tấn công từ Mỹ có thể kéo dài hàng tuần, với mục tiêu là cơ sở hạt nhân và tên lửa. Verba sẽ giúp Iran đẩy lùi giai đoạn đầu, cho phép thời gian phản đòn.
Thương vụ này gây lo ngại tại Mỹ và Israel. Israel đang chuẩn bị cho khả năng tham gia tấn công chung với Mỹ, trong khi Tổng thống Trump cảnh báo về “những điều tồi tệ” nếu Iran không nhượng bộ.
Các nước Vùng Vịnh như Qatar và UAE phản đối chiến tranh, lo ngại Iran sẽ nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của họ. Về tác động, Verba có thể làm phức tạp hóa các cuộc tấn công bằng trực thăng và UAV, nhưng không thay đổi cán cân chiến lược. Tuy nhiên, nó củng cố vị thế của Iran trong đàm phán, chứng tỏ Tehran có đồng minh đáng tin cậy.
Việc Iran mua hệ thống tên lửa Verba từ Nga là quyết định chiến lược thông minh nhằm tái xây dựng phòng không trước nguy cơ tấn công từ Mỹ. Trong bối cảnh đàm phán hạt nhân bế tắc và Mỹ tập hợp lực lượng, Tehran đang chứng minh rằng họ “không hề yếu thế”.
Thương vụ này không chỉ là mua sắm vũ khí thông thường, mà còn gửi thông điệp rằng “Iran sẵn sàng bảo vệ mình bằng mọi giá”.
Nguồn: https://dantri.com.vn/the-gioi/iran-tang-cuong-phong-khong-bang-ten-lua-nga-truoc-nguy-co-xung-dot-voi-my-20260225083401542.htm
