Khi bảo tàng, di tích mở cửa miễn phí ngày xuân

Sáng mùng 4 Tết, tôi đến Bảo tàng Hà Nội khi nắng còn nhẹ và không khí vẫn còn vương chút se lạnh của những ngày sau Tết. Trước mắt tôi là một hình ảnh khiến người làm văn hóa không khỏi xúc động: một dòng người dài, trật tự và kiên nhẫn chờ đến lượt vào tham quan. Có những gia đình ba thế hệ, có những nhóm học sinh, sinh viên, có những bạn trẻ tranh thủ ghi lại khoảnh khắc đầu năm, và cả những du khách nước ngoài tò mò về lịch sử và đời sống của một thành phố hơn nghìn năm tuổi.

Không có sự náo nhiệt của một điểm vui chơi giải trí, cũng không phải là một sự kiện lớn được quảng bá rầm rộ. Chỉ đơn giản là một bảo tàng mở cửa miễn phí, và người dân tự tìm đến. Nhưng chính sự “tự nhiên” ấy lại mang ý nghĩa lớn. Nó cho thấy văn hóa, khi được tạo điều kiện, vẫn luôn có sức hút bền bỉ trong đời sống cộng đồng.

Rời Bảo tàng Hà Nội, tôi tiếp tục đi qua một vài điểm di tích khác trong những ngày đầu xuân. Tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, dòng người vào xin chữ, dâng hương và tham quan vẫn nối dài. Ở Hoàng thành Thăng Long, những gia đình đưa con nhỏ đến tìm hiểu về lịch sử dân tộc. Ở khu phố cổ, các không gian di sản như đình Kim Ngân, nhà cổ Mã Mây, trung tâm giao lưu văn hóa… trở thành điểm dừng chân của những người muốn tìm lại một phần ký ức Hà Nội xưa.

Dòng người vào đền Voi Phục (phường Giảng Võ, Hà Nội) dâng hương đầu năm (Ảnh: Thành Đông).

Xa hơn một chút, ở làng cổ Đường Lâm, ở chùa Thầy, chùa Tây Phương, ở khu di tích Cổ Loa hay thắng cảnh Hương Sơn, không khí du xuân cũng diễn ra sôi động và thành kính. Những bước chân hướng về di sản, về không gian văn hóa truyền thống, tạo nên một dòng chảy đặc biệt – dòng chảy của ký ức, của niềm tin và của sự kết nối với cội nguồn.

Những hình ảnh ấy không phải ngẫu nhiên. Việc Hà Nội quyết định tiếp tục miễn phí tham quan 17 di tích, danh thắng trong những ngày đầu xuân, cùng với việc mở cửa miễn phí bảo tàng trong thời gian dài hơn, đã góp phần gỡ bỏ một rào cản nhỏ nhưng có ý nghĩa. Khi chi phí không còn là vấn đề, người dân đến với di sản một cách thoải mái hơn, tự nhiên hơn. Và khi đã đến một lần, họ có thể quay trở lại nhiều lần, với tâm thế của người tìm kiếm trải nghiệm chứ không phải chỉ là “đi cho biết”.

Điều quan trọng hơn nằm ở phía sau những chính sách cụ thể ấy. Đó là một cách nhìn mới về di sản: di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn, mà là không gian sống của cộng đồng; không chỉ là ký ức của quá khứ, mà là nguồn lực cho hiện tại và tương lai.

Trong nhiều năm, chúng ta nói nhiều đến việc giữ gìn di tích, tu bổ, chống xuống cấp. Điều đó là cần thiết. Nhưng nếu di tích chỉ tồn tại trong sự tĩnh lặng, ít người lui tới, thì giá trị xã hội của nó sẽ bị hạn chế. Di sản chỉ thực sự sống khi có con người đến, trải nghiệm, cảm nhận và gắn bó. Khi bảo tàng đông người, khi di tích trở thành điểm đến đầu xuân, đó chính là dấu hiệu rõ nhất cho thấy văn hóa đang được “kích hoạt” trong đời sống.

Ở góc độ phát triển, những dòng người ấy cũng phản ánh một hướng đi đúng của Thủ đô. Trong 5 ngày nghỉ Tết (từ 27 tháng Chạp đến mùng 2 tháng Giêng), Hà Nội ước đón khoảng 593.700 lượt khách du lịch, tăng 11,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, lượng khách quốc tế đạt 111.200 lượt, tăng tới 51,4%, trong khi khách nội địa đạt khoảng 482.500 lượt, tăng 5,4%. Tổng thu từ du lịch ước đạt 2.231 tỷ đồng, tăng gần 20% so với năm 2025. Điều mà du khách tìm đến không chỉ là cảnh quan hay dịch vụ, mà chính là những giá trị văn hóa – lịch sử đặc trưng của Hà Nội.

Điều này cho thấy giá trị kinh tế của di sản không nằm ở tấm vé tham quan, mà ở sức lan tỏa mà nó tạo ra cho toàn bộ hệ sinh thái du lịch và dịch vụ. Khi lượng khách tăng, nhu cầu lưu trú, ẩm thực, mua sắm, trải nghiệm văn hóa cũng tăng theo. Văn hóa, nếu được khai thác hợp lý và bền vững, sẽ trở thành một động lực phát triển quan trọng.

Nhưng với Hà Nội, câu chuyện không chỉ dừng ở kinh tế. Là Thủ đô, là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, đồng thời là nơi kết tinh chiều sâu lịch sử và văn hóa của dân tộc, Hà Nội còn mang một sứ mệnh lớn hơn: trở thành trái tim văn hóa của cả nước, giữ nhịp đập văn hóa cho đất nước.

Khát vọng phát triển Hà Nội trong giai đoạn mới vì thế không chỉ là xây dựng một đô thị hiện đại, thông minh hay tăng trưởng nhanh, mà là xây dựng một thành phố phát triển từ văn hóa. Một thành phố mà mỗi không gian công cộng đều mang dấu ấn văn hóa; mỗi di tích không chỉ được bảo tồn mà còn được kết nối với đời sống; mỗi người dân đều cảm thấy mình đang sống trong một môi trường văn hóa giàu bản sắc.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, khi những tòa nhà mới liên tục mọc lên và nhịp sống ngày càng gấp gáp, việc giữ cho văn hóa hiện diện trong đời sống thường ngày trở nên đặc biệt quan trọng. Nếu không có những chính sách chủ động đưa di sản trở lại với cộng đồng, rất dễ để những lớp ký ức văn hóa bị mờ đi theo thời gian.

Chính vì vậy, việc mở cửa di sản, mở rộng cơ hội tiếp cận văn hóa cho người dân không chỉ là một giải pháp trước mắt, mà là một bước đi trong tầm nhìn dài hạn: hình thành thói quen văn hóa trong cộng đồng, nuôi dưỡng tình yêu di sản, bồi đắp niềm tự hào về Thủ đô nghìn năm văn hiến.

Ở tầm rộng hơn, một Hà Nội cởi mở với di sản, thân thiện với người dân và du khách, tự tin vào giá trị văn hóa của mình cũng chính là một Hà Nội có sức hấp dẫn quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng lớn, sức mạnh mềm từ văn hóa sẽ là lợi thế bền vững nhất.

Rời các di tích Hà Nội trong buổi sáng đầu xuân ấy, hình ảnh dòng người kiên nhẫn chờ vào tham quan vẫn còn đọng lại trong tôi. Không có những khẩu hiệu lớn, không có những tuyên bố hoành tráng. Chỉ là những bước chân lặng lẽ hướng về văn hóa. Nhưng chính những bước chân ấy mới là thước đo chân thực nhất của sức sống văn hóa Thủ đô.

Khi người dân tự tìm đến di sản, khi bảo tàng và di tích trở thành điểm hẹn, khi văn hóa hiện diện trong lựa chọn hằng ngày của cộng đồng, đó là lúc khát vọng phát triển Hà Nội từ văn hóa không còn là một định hướng trên giấy, mà đã bắt đầu thành hình trong đời sống.

Và từ những dòng người đầu xuân ấy, có thể tin rằng trái tim văn hóa của cả nước đang đập mạnh hơn – bằng nhịp sống của cộng đồng, bằng ký ức được đánh thức, và bằng niềm tin rằng tương lai của Thủ đô sẽ được xây dựng trên nền tảng bền vững nhất: văn hóa và con người.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!