Pháo 122 mm tham gia bắn cháy 4 tàu chiến Mỹ

Thượng tá Phạm Vũ Sơn, Trưởng phòng Sưu tầm Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, cho biết Bảo tàng vừa tiếp nhận khẩu pháo 122 mm do Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Bình bàn giao sau thời gian dài lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh. Đây là hiện vật từng được Đại đội 1, Tiểu đoàn Pháo binh tỉnh Thái Bình sử dụng trong các trận đánh quyết liệt bảo vệ vùng biển Thái Bình giai đoạn 1965-1967, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân.

Khẩu pháo mang số hiệu 122-31/37CB02-11, thuộc dòng pháo nòng dài 122 mm K31/37 (A-19), do Liên Xô chế tạo và viện trợ cho Việt Nam. Pháo có chiều dài nòng 5,65 m, chiều dài tổng thể 8,725 m, trọng lượng gần 8 tấn, được chế tạo bằng thép hợp kim, vận hành bởi kíp chiến đấu 9 người. Tốc độ bắn đạt 3-4 viên mỗi phút, sơ tốc đầu đạn 806 m/s, cho phép đạt tầm bắn trên 20 km, bảo đảm uy lực tác chiến ven biển và đối hải.

Trên thân pháo còn lưu các dòng chữ dập chìm bằng tiếng Nga “ПУШКА – ОБРАЗЦА 1931/37”, nghĩa là pháo mẫu năm 1931/37, cùng biểu tượng hình thoi kiểm định chất lượng OTK của Liên Xô. Theo ông Sơn, đây là loại pháo đã được nghiệm thu kỹ thuật chính thức sau Chiến tranh thế giới thứ hai trước khi viện trợ cho Việt Nam.

Từ giữa năm 1965, khi Mỹ triển khai chiến dịch “Sấm Rền”, Thái Bình trở thành địa bàn trọng yếu trong ý đồ phong tỏa đường biển và uy hiếp hậu phương miền Bắc. Với đặc điểm là tỉnh ven biển, có hệ thống sông ngòi dày đặc đổ ra vịnh Bắc Bộ, Thái Bình được xác định là cánh cửa kiểm soát các tuyến đường thủy chiến lược.

Huyện Tiền Hải, nơi có các cửa sông Ba Lạt, Lân, Trà Lý, được Bộ Tư lệnh Quân khu 3 và tỉnh đội Thái Bình xác định là tuyến phòng thủ then chốt. Lực lượng tại đây có nhiệm vụ ngăn chặn các biên đội tàu chiến thuộc Hạm đội 7 và lực lượng đặc nhiệm 77 của Mỹ áp sát ven biển. Cấp ủy, chính quyền địa phương chuyển hoạt động sang trạng thái thời chiến, xây dựng thế trận phòng thủ ven biển kết hợp lực lượng chủ lực với lực lượng tại chỗ.

Trong hệ thống hỏa lực triển khai tại Tiền Hải, pháo nòng dài 122 mm K31/37 được xác định là hỏa lực chủ công. Với ưu thế tầm bắn xa và sức công phá lớn, pháo đảm nhiệm tiêu diệt mục tiêu mặt nước như tàu khu trục, tàu tuần tiễu, đồng thời hỗ trợ chế áp hỏa lực khi đối phương tập kích từ biển hoặc đổ bộ biệt kích.

Từ năm 1965 đến 1967, quân và dân Tiền Hải đã hình thành hệ thống trận địa pháo binh dọc tuyến đê biển kéo dài từ xã Đông Lâm đến Nam Phú. Khẩu pháo 122 mm số hiệu 122-31/37CB02-11 thường xuyên cơ động giữa các trận địa, ngụy trang trong lũy tre, công sự bán kiên cố nhằm tránh sự trinh sát và đánh phá của máy bay Mỹ. Việc bố trí phân tán trận địa, tập trung hỏa lực khi tác chiến giúp duy trì yếu tố bất ngờ.

Lực lượng pháo binh tính toán chi tiết phần tử bắn dựa trên mạng lưới đài quan sát tầm xa đặt tại các điểm cao dọc bờ biển, chủ động mở màn các cuộc đấu pháo khi tàu địch lọt vào tầm bắn hiệu quả. Trong không gian chiến trường Tiền Hải, các cuộc đối đầu hỏa lực diễn ra liên tục và quyết liệt. Hải quân Mỹ sử dụng pháo hạng nặng từ tàu chiến bắn phá khu vực ven biển và công trình dân sinh; máy bay A-4, A-6, F-4 liên tục oanh tạc nhằm triệt hạ trận địa pháo bộ đội ta.

Khẩu pháo 122 mm trở thành một trong những mục tiêu ưu tiên đánh phá của đối phương. Để bảo vệ trận địa, các đơn vị pháo binh mặt đất phối hợp chặt chẽ với lực lượng pháo cao xạ. Nổi bật là Đại đội 4 nữ dân quân pháo cao xạ xã Đông Lâm, trang bị pháo 37 mm, trực tiếp bảo vệ vùng trời phía trên các trận địa pháo mặt đất; Đại đội 5 pháo cao xạ tự vệ huyện Tiền Hải bảo vệ khu vực cửa biển Trà Lý, giữ an toàn cho các đài quan sát và trạm radar quân sự.

Bên cạnh đó, lực lượng dân quân tại các xã Nam Phú, Nam Thịnh giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm hậu cần và trực tiếp tham gia chiến đấu. Các trung đội dân quân đảm nhiệm đào đắp công sự, ngụy trang trận địa, vận chuyển hàng trăm viên đạn pháo nặng từ 22 đến 25 kg mỗi viên trong điều kiện bom đạn ác liệt. Có thời điểm, khẩu pháo được di chuyển bằng sức người và xe kéo xích trên các đoạn đê lầy lội, liên tục thay đổi vị trí bắn, khiến đối phương khó xác định chính xác tọa độ để phản công.

Trong giai đoạn 1965-1967, quân và dân Tiền Hải đã đánh trả tổng cộng 1.064 trận. Riêng trận đấu pháo ngày 17/11/1966 tại khu vực cửa Ba Lạt, dưới sự chỉ huy của Ban Chỉ huy Quân sự huyện Tiền Hải, các khẩu đội thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn Pháo binh tỉnh Thái Bình, trong đó có khẩu pháo này, đã đồng loạt nổ súng vào biên đội tàu khu trục Mỹ đang bắn phá ven biển, bắn cháy một tàu chiến, buộc đối phương rút khỏi khu vực.

Kết thúc giai đoạn chiến đấu bảo vệ vùng biển Thái Bình, quân và dân trong tỉnh đã bắn rơi 44 máy bay Mỹ, bắn cháy 4 tàu chiến, bắt sống và tiêu diệt nhiều phi công. Khẩu pháo 122 mm K31/37 hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam như một hiện vật gắn liền với những ngày đêm bám trụ trận địa và thế trận phòng thủ ven biển miền Bắc.

Sơn Hà