Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch dầu mỏ khiến thế giới lo ngại?
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư ở phía Bắc với Vịnh Oman và Biển Arab ở phía Nam. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 33km, trong đó luồng hàng hải cho tàu thuyền qua lại chỉ rộng 3km mỗi chiều. Không gian chật hẹp khiến khu vực này trở thành một trong những “điểm nghẽn” nhạy cảm nhất của thương mại năng lượng toàn cầu.
Đáng chú ý, tuyến đường này là lối đi duy nhất để dầu mỏ từ các cường quốc vùng Vịnh trong đó có cả Iran vận chuyển ra thị trường quốc tế. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua eo biển Hormuz.
Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) từng gọi đây là “điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới”. Năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 20% nhu cầu toàn cầu, đã được vận chuyển qua tuyến đường này.
Trước đó, vào năm 2024, Iran đã bắt giữ các tàu hàng tại hoặc gần khu vực eo biển Hormuz. Một số vụ bắt giữ được cho là nhằm đáp trả việc Mỹ thu giữ các tàu liên quan đến Iran.
Những vụ tấn công nhằm vào tàu chở hàng trong và quanh eo biển Hormuz trước đây đã làm dấy lên lo ngại rằng, bất kỳ cuộc xung đột nào tại vùng Vịnh cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Đối với thế giới, khu vực này không chỉ là nguồn cung cấp năng lượng mà còn là “động mạch chủ” của thương mại toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với dòng chảy này đều sẽ gây ra những cú sốc trên thị trường năng lượng toàn cầu và gây tăng giá dầu đột biến.
Bản đồ khu vực eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).
Điều gì xảy ra nếu Iran phong tỏa eo biển?
Ý nghĩa chiến lược của eo biển Hormuz không chỉ nằm ở khối lượng dầu vận chuyển qua đây mỗi ngày mà còn ở việc không có tuyến đường nào có thể thay thế. Các đường ống dẫn dầu trên bộ chỉ có thể vận chuyển tối đa 6,5 triệu thùng/ngày, chưa bằng 1/2 lượng dầu đi qua eo biển Hormuz.
Nếu eo biển bị phong tỏa, các tàu chở dầu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi. Điều này sẽ khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm hàng tuần và đẩy chi phí vận tải lên cao ngất ngưởng.
Chính vì những lý do trên, việc đóng cửa eo biển Hormuz, thậm chí là tạm thời, có thể khiến giá dầu tăng vọt chỉ sau một đêm. Theo một số dự báo, giá dầu có khả năng tăng 80% ngay trong tuần đầu sau khi eo biển này đóng cửa vì các tuyến đường thay thế sẽ phải chịu chi phí rất lớn.
IEA từng cảnh báo, bất kỳ cuộc khủng hoảng kéo dài nào tại Hormuz không chỉ làm gián đoạn xuất khẩu của các nhà sản xuất chủ chốt vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq hay Qatar, mà còn khiến phần lớn công suất dự phòng của thị trường dầu toàn cầu rơi vào tình trạng “không thể tiếp cận”.
Dù tồn tại một số tuyến đường ống thay thế nhưng tổng công suất chuyển hướng chỉ khoảng 4,2 triệu thùng/ngày, chưa bằng một phần tư lượng dầu thường xuyên đi qua Hormuz.
Với LNG, gần như không có phương án thay thế khả thi cho nguồn cung từ Qatar và UAE. Điều này đồng nghĩa nếu xảy ra phong tỏa, thị trường khí đốt toàn cầu sẽ chịu cú sốc lớn, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung vốn đã mong manh.
Căng thẳng leo thang đang biến Hormuz thành tâm điểm theo dõi của thị trường năng lượng toàn cầu, nơi chỉ một động thái quân sự cũng có thể kích hoạt làn sóng biến động giá dầu và khí đốt trên diện rộng.
Nguồn: https://dantri.com.vn/kinh-doanh/kich-ban-gia-dau-neu-iran-phong-toa-yet-hau-hormuz-20260228174137107.htm
