Lần đầu công bố 26 tranh Kiều của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm

Các tác phẩm được giới thiệu trong ấn bản Kim Vân Kiều, do học giả Nguyễn Văn Vĩnh dịch và chú dẫn các điển tích ra chữ quốc ngữ. Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm thực hiện bộ tranh năm 1965, sử dụng chất liệu than chì, bột màu hoặc sơn dầu trên giấy dó. Ông không đi theo lối minh họa trực tiếp tình huống, cốt truyện mà khai thác chiều sâu tính cách, cảm xúc nhân vật.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam – nhận định các bức vẽ tạo nên dấu ấn nghề nghiệp cho ông Nguyễn Tư Nghiêm, đồng thời góp phần làm phong phú kho tàng minh họa Truyện Kiều. Theo ông, điểm nổi bật của 26 tác phẩm là mang tiếng nói của người Việt, làng Việt, không giống như nhiều bộ tranh Kiều khác.

Khi sáng tác, danh họa Nguyễn Tư Nghiêm thường thả màu trước rồi mới vẽ nét, tạo chiều sâu cho bức tranh. ”Ông Nghiêm dung dị lắm, thả nét thoải mái nhưng các nhân vật trong Truyện Kiều, ai là ai đều biết tất”, họa sĩ Lương Xuân Đoàn nói.

* Một số tranh Kiều của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm

Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho biết trong một lần trò chuyện với Nguyễn Tư Nghiêm, danh họa nhớ ngày bé, các nét vẽ nguệch ngoạc của ông trên nền đất quê nhà dường như được đánh thức từ đại thi hào Nguyễn Du. Họa sĩ đã thấm nhuần từng câu Kiều được nghe từ bà, mẹ, biết thương cảm cho số phận người đàn bà Việt. Đó là tiền đề để ông tạo nên bộ phụ bản Kiều vào thập niên 1960.

Tại sự kiện ra mắt ấn bản Kim Vân Kiều ở Hà Nội, hôm 10/1, họa sĩ Thu Giang – vợ danh họa Nguyễn Tư Nghiêm – cho biết ông chưa từng dặn dò bà về bộ tranh, chỉ nói đến thời điểm phù hợp hãy công bố. Ban đầu, bà mong muốn in những phụ bản này đúng trên giấy dó, song đây là điều khó. Theo ông Lương Xuân Đoàn, nên thả lỏng khi làm sách, quan trọng là hình tượng Thúy Kiều, Kim Trọng hay các nhân vật khác đều được thể hiện sinh động qua nét vẽ của Nguyễn Tư Nghiêm.

Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm sinh năm 1922, có nhiều thể nghiệm, tìm tòi chất liệu sơn mài, tạo nên thay đổi cho sự phát triển sơn mài truyền thống nước nhà. Sinh thời, ông dành nhiều năm sáng tác tranh Kiều, xem đây như không gian đối thoại giữa truyền thống nghệ thuật, tinh thần hiện đại và ngôn ngữ tạo hình đậm tính cá nhân.

Danh họa được trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt một năm 1996. Ông qua đời ở tuổi 94 hồi tháng 6/2016. Họa sĩ có cuộc đời bình lặng, không giao tiếp rộng, ở một mình đến năm ngoài 70 tuổi mới sống cùng họa sĩ Thu Giang – con gái út của nhà văn Nguyễn Tuân.

Truyện Kiều là kiệt tác văn học được viết bằng chữ Nôm, theo thể lục bát, gồm 3.254 câu. Tác phẩm mượn bối cảnh xã hội Trung Quốc thời nhà Minh, kể cuộc đời chìm nổi của Thúy Kiều, người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng vì biến cố gia đình phải bán mình chuộc cha.

Tác phẩm được giới phê bình xem là đỉnh cao của văn chương và tiếng Việt, được chuyển ngữ sang hơn 20 ngôn ngữ như tiếng Anh, Nga, Pháp với trên 35 bản dịch. Đây cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều đề tài nghiên cứu như Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều của Phan Ngọc, Chữ nghĩa Truyện Kiều của Nguyễn Quảng Tuân.

Năm 2015, tác phẩm có bản tiếng Nga, do Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoàng chủ biên dịch và hiệu đính. Dịch giả Vũ Thế Khôi đảm nhận vai trò chuyển ngữ, tác giả Vaxili Popov dịch thơ, dịch giả Đoàn Tử Huyến tham gia hiệu đính. Năm 2020, bản chuyển ngữ sang tiếng Anh của dịch giả Dương Tường được ra mắt, có tên Kiều in Dương Tường’s version.

Phương Linh