Làn xe đạp đường Mai Chí Thọ và tương lai giao thông của TP.HCM

Bài viết của tác giả Ray Kuschert, người Úc, sống ở Việt Nam hơn 10 năm qua. Ông là người yêu thể thao và thích đi xe đạp, thường xuyên đạp xe trong thành phố và đạp xuyên các tỉnh thành vào các kỳ nghỉ. Tuổi Trẻ Online biên tập và chuyển ngữ.

Làn đường dành cho xe đạp trên đường Mai Chí Thọ và bài học từ Sydney

Chạy xe trên đại lộ Mai Chí Thọ thời gian gần đây đồng nghĩa với việc phải chia sẻ một phần mặt đường cho xe đạp. Những làn đường sơn đỏ – lần đầu tiên xuất hiện tại TP.HCM đã được lắp đặt.

Làn đường dài 5,8 km này chạy song song với vỉa hè đại lộ Mai Chí Thọ, kéo dài từ đường Nguyễn Cơ Thạch đến đường D1, giúp người đi xe đạp dễ dàng tiếp cận cầu Thủ Thiêm và đi vào khu vực trung tâm thành phố.

Đây là một ý tưởng hay. Tuy nhiên một số cư dân, người đi làm hằng ngày và cộng đồng người nước ngoài cũng có những ý kiến xung quanh làn đường dành riêng cho xe đạp này.

Những ý kiến phàn nàn lo ngại làn xe đạp đang “lấy mất” diện tích mặt đường vốn đã khiến xe cộ phải chen chúc, đặc biệt trong giờ cao điểm. 

Một phần tuyến xe đạp này nằm ngay trên lòng đường công cộng, được nhận diện bằng màu sơn đỏ. Theo quy định, xe máy và các xe cơ giới khác không được phép chạy đường này vì bất kỳ lý do gì.

Những người bị kẹt xe dài trong giờ cao điểm thường tỏ ra bực bội khi thấy các làn xe đạp hầu như không có người chạy. Có ý kiến cho rằng đây là sự lãng phí không gian.

Tuy nhiên, trên khắp thế giới, nhiều thành phố có mạng lưới xe đạp phát triển cũng từng trải qua những lần tương tự từ cộng đồng khi các tuyến này mới được đưa vào sử dụng.

Điển hình là quê hương tôi: Sydney (Úc). Khoảng 20 năm trước, chính quyền thành phố khi đó đã đưa ra ý tưởng xóa bỏ chỗ đậu xe dọc nhiều tuyến đường, hạn chế phương tiện đi vào các trục đường trung tâm, và xây dựng một mạng lưới xe đạp trong thành phố.

Phản ứng giận dữ và gay gắt từ cộng đồng khi ấy là vô cùng lớn. Ở một quốc gia mà hầu như người đi làm nào cũng có ô tô thì đã tước đi khả năng lái xe vào trung tâm để họp hành của nhiều người, đồng thời còn hạn chế xe hơi ở một số khu vực.

Thời điểm đó, xe đạp không được xem là một phương tiện đi lại hợp lý. 

Trước khi có các dịch vụ giao hàng qua ứng dụng và xe đạp điện, những làn xe đạp này gần như trống vắng. Từ báo chí đến mạng xã hội, ai cũng có ý kiến, và nhiều người tin rằng hệ thống này sẽ “giết chết” thành phố.

Rồi 20 năm trôi qua, hiện nay Sydney rất ổn. Các làn xe đạp đã trở thành điểm nhấn trên nhiều tuyến đường lớn, được một mạng lưới giao thông công cộng hỗ trợ, khiến việc lái ô tô vào trung tâm lại trở nên thiếu hợp lý.

Bước đi có tầm nhìn của thành phố

Nhìn tuyến xe đạp trên đại lộ Mai Chí Thọ, tôi thấy nhiều điểm tương đồng với các con đường ở Sydney trước đây. Quyết định của TP.HCM là một bước đi táo bạo, trong bối cảnh quy hoạch đang định hình khu vực phía đông nam thành phố, đây là một bước đi mang tầm nhìn dài hạn, hứa hẹn tạo ra nhiều cơ hội tốt trong tương lai gần.

Sân bay Long Thành (ở Đồng Nai) đang được chuẩn bị đưa vào hoạt động, cách tuyến xe đạp này khoảng 35km. 

Việc xây dựng các khu căn hộ dọc theo hành lang này vẫn tiếp diễn, ngày càng nhiều người chuyển đến sinh sống ở khu vực phía đông nam thành phố.

Cầu Nhơn Trạch cũng đã thông xe năm 2025, và còn có kế hoạch xây thêm cầu Cát Lái. Cả hai cây cầu này cuối cùng đều sẽ kết nối với tuyến xe đạp nói trên.

Các tuyến cao tốc và đường bộ trong khu vực lân cận cũng đang được đầu tư mạnh mẽ. Nút giao cao tốc Long Thành đang được thi công khẩn trương và sẽ hoàn thành trong vài tháng tới.

Toàn bộ khu vực từ Thủ Đức đến Cát Lái, từ Đại Phước đến Long Thành, và cả Biên Hòa đều sử dụng đại lộ Mai Chí Thọ để vào trung tâm TP.HCM. Vậy tại sao không cho người đi làm thêm lựa chọn, để họ bỏ xe máy và ô tô để tới nơi làm việc bằng xe đạp?.

Tuyến xe đạp này là thí điểm cho một lối sống mới tại TP.HCM, và chắc chắn nhiều tuyến xe đạp khác sẽ tiếp tục được mở trong những năm tới, khi xe đạp điện và công nghệ phát triển, khiến việc đạp xe đi làm nhiều khi tiện hơn sử dụng phương tiện chạy bằng nhiên liệu.

Là một cư dân Đồng Nai, tôi đứng ở vị trí khá trung dung trong câu chuyện này. Đoạn đường 5,8 km hiện tại quá xa nhà tôi và cũng quá ngắn để tạo ra bất kỳ tác động nào đến hành trình đi làm hằng ngày của tôi, nên tôi vẫn tiếp tục đi xe máy.

Nhưng tôi ủng hộ ý tưởng này và háo hức theo dõi khi đoạn đường 5,8km ấy dần mở rộng thành một mạng lưới, cho phép người dân có thể đạp xe an toàn, thoải mái 10km hay 20km từ nhà vào thành phố.

An toàn và tiện lợi là hai vấn đề then chốt. Dự án này là bước đầu tiên để tạo ra cả hai yếu tố đó cho người đi làm. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thêm các hỗ trợ khác như bãi đậu xe đạp an toàn trong nội đô, hệ thống che nắng dọc tuyến đường, thậm chí là những đoạn có mái che để hỗ trợ trong mùa mưa, nơi người đi xe đạp có thể dừng lại và mặc áo mưa an toàn.

Như Sydney, những điều đó rồi sẽ có theo thời gian. Người dân sẽ sử dụng tuyến đường này mỗi ngày, và khi ngày càng nhiều người chuyển đến sinh sống trong khu vực, mức độ phổ biến của việc đi xe đạp sẽ tăng lên. 

Đây chính là tương lai của thành phố này, và những người đi xe máy cần hiểu TP.HCM là một đô thị năng động, có tầm nhìn cho tương lai.

Tôi mong chờ ngày có thể đạp xe từ nhà mình vào đến trung tâm thành phố trong khoảng một tiếng, nhờ có các tuyến xe đạp an toàn.

Tuyến xe đạp này không nhằm vào kết quả hay lượng người sử dụng của hôm nay. Đây là kế hoạch hướng đến tương lai mà mọi thành phố lớn trên thế giới đều đang theo đuổi, bởi một thực tế đơn giản: xe cộ chạy bằng nhiên liệu phải được giảm bớt để tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn cho con cái chúng ta. 

Tôi sẽ đạp xe trên tuyến đường này ngay khi có thể, bởi cuộc sống ở thành phố này thực sự tuyệt vời hơn khi bạn đi đạp xe.