Lấy vốn văn hóa làm vốn khởi nghiệp

Từ những bức tranh dân gian Hàng Trống, Kim Hoàng cho đến chất liệu giấy dó mộc mạc hay những con búp bê mang dáng dấp thi ca, hành trình của những nhà khởi nghiệp trẻ không chỉ là câu chuyện về lợi nhuận, mà còn là nỗ lực định vị văn hóa Việt Nam trong một diện mạo mới: Trẻ trung, đầy sức sống và đậm tính nghệ thuật.

Quà tặng mang phong cách độc đáo

Tại một góc nhỏ giữa lòng phường Yên Hòa, Hà Nội, chị Nguyễn Hồng Nhung – người sáng lập thương hiệu Mê Chơi – đang miệt mài với những sản phẩm quà tặng từ bản khắc gỗ và những tờ giấy dó thơm mùi vỏ cây. Chị Nhung chia sẻ, trong cuộc sống công nghiệp, việc tạo ra một không gian để mọi người cùng tương tác với nhau một cách trọn vẹn chính là mục tiêu mà thương hiệu hướng tới.

Bắt đầu khởi nghiệp từ cuối năm 2024 và chính thức ra mắt thị trường vào tháng 10-2025, Mê Chơi đã trải qua một hành trình chuẩn bị đầy kỷ luật với hơn 20 vòng thử nghiệm mẫu sản phẩm. Sự kiên trì này bắt nguồn từ tư duy coi trọng trải nghiệm thực tế, nơi mà mỗi món đồ không chỉ dừng lại ở chức năng trang trí mà còn là nơi để kết nối tâm hồn. Đáng chú ý nhất trong danh mục sản phẩm của Mê Chơi chính là dòng tạo hình nghệ thuật dựa trên chất liệu hội họa dân gian Hàng Trống và Kim Hoàng. Bằng việc sử dụng mộc bản gốc in trên giấy dó Đống Cao, Mê Chơi đã kết nối giữa quá khứ rực rỡ và hiện tại đầy năng động.

Chị Nhung không chọn cách giảng giải văn hóa thông qua những lý thuyết khô khan mà là “kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ của niềm vui”. Những bộ tranh ghép gỗ lấy cảm hứng từ “Mã Thập Nhị” hay “Ngũ Linh” không chỉ mang tính giáo dục thẩm mỹ cao mà còn sở hữu tính ứng dụng linh hoạt trong không gian sống hiện đại. Thậm chí, những biểu tượng xưa cũ như con ngựa đã được “nhào nặn” lại dưới hình ảnh “Ngựa lái xe máy” hay “Rồng DJ”, tạo nên một sự kết hợp thú vị giữa truyền thống và hiện đại. Chỉ trong dịp Tết vừa qua, Mê Chơi tiêu thụ được gần 4.000 bức tranh giấy dó là một minh chứng cho sức hút của văn hóa nội địa khi được khai thác đúng cách.

Sự lựa chọn có chủ đích

Còn với chị Cao Thu Hằng – chủ sở hữu Xưởng thủ công Do Dó (Thái Nguyên) – lại kiên định với chất liệu giấy dó, vải lanh và củi lũ. Đây là một sự lựa chọn có chủ đích ngay từ những ngày đầu lập xưởng, xuất phát từ niềm yêu mến sâu sắc đối với những công đoạn thủ công nhọc nhằn nhưng chứa đựng sự tinh xảo của các nghệ nhân làng nghề. Trong một thị trường phẳng, nơi mà các sản phẩm công nghiệp có thể được sản xuất hàng loạt với tốc độ chóng mặt, chị Thu Hằng vẫn chọn cách vận hành theo “nhịp độ của thiên nhiên”. Sản phẩm từ tiệm của chị phụ thuộc vào thời tiết, vào độ khéo léo của người thợ và đôi khi là cả sự kiên nhẫn của khách hàng – những người sẵn sàng chờ đợi để được sở hữu một vật phẩm mang dấu ấn độc bản.

Niềm tin của chị Thu Hằng vào ngành thủ công được củng cố bởi sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng của thế hệ trẻ. Họ không còn mặn mà với những món đồ đại trà vô tính, mà bắt đầu tìm kiếm những sản phẩm mang câu chuyện riêng, không bị “lai tạp” hay nhầm lẫn với bất kỳ nền văn hóa nào khác. Việc sử dụng hoa văn Đại Việt hay di sản tranh Đông Hồ trên nền các chất liệu tự nhiên không chỉ là cách để bảo tồn di sản, mà còn là nỗ lực tạo sinh kế bền vững cho các làng nghề truyền thống. Chị Thu Hằng khẳng định rằng, mặc dù doanh thu là yếu tố sống còn để duy trì xưởng, nhưng chị sẽ không bao giờ đánh đổi bản sắc và giá trị cốt lõi để chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, bởi sự tự hào dân tộc chính là thứ tài sản lớn nhất mà một nhà khởi nghiệp thủ công có được.

Sự tương đồng trong tư duy kiên định với giá trị văn hóa cũng được tìm thấy ở Lupetit, một thương hiệu búp bê thủ công tại TP HCM do anh Lữ Trương Tấn Thành và cộng sự Cao Ngọc Phương Thùy sáng lập. Dưới lăng kính của Lupetit, văn hóa Việt Nam hiện lên một cách đầy trìu mến thông qua hình ảnh hoa sen, chiếc khăn rằn hay những ý thơ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Thay vì sử dụng công nghệ đúc khuôn hàng loạt để tối ưu kinh tế, đội ngũ Lupetit chọn con đường thủ công tỉ mỉ, nơi mỗi em búp bê đều có một “nhịp đập” riêng, mang theo cái “tình” của người nghệ sĩ.

Những bộ sưu tập như “Diệu Tinh và Lồng đèn con Gà” hay “Hí Hửng” – lấy cảm hứng từ hình tượng ngựa giấy trong tín ngưỡng dân gian – là minh chứng rõ nét cho việc công nghệ hiện đại (như thiết kế 3D) có thể song hành cùng kỹ nghệ thủ công để tạo ra những sản phẩm vừa có tính chính xác, vừa giàu cảm xúc. Đối với những nhà sáng lập Lupetit, việc kiên trì với con đường chế tác bằng tay không chỉ là để giữ lại dấu ấn cá nhân, mà còn là cách họ bảo vệ bản sắc riêng của mình giữa thị trường.