Trước diễn biến xung đột quân sự đang leo thang tại Trung Đông, nhiều doanh nghiệp (DN) xuất khẩu Việt Nam cho biết đã bắt đầu chịu những tác động nhất định, dù mức độ ảnh hưởng vẫn chưa lan rộng và còn phụ thuộc vào diễn biến trong thời gian tới.
Thận trọng
Ngày 2-3, trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Đặng Minh Lành, Giám đốc Công ty TNHH Nội thất New GBI, cho hay khách hàng Trung Đông hiện có tâm lý thận trọng, song chưa có sự thay đổi rõ rệt trong các hợp đồng đã ký. “Những đơn hàng đang xuất khẩu có chậm trễ do ảnh hưởng từ xung đột, nhất là khâu vận chuyển. Tuy nhiên, với các đơn hàng dự kiến xuất trong thời gian tới, phía đối tác hiện vẫn chưa có phản hồi gì mới, tức là chưa có điều chỉnh hay hủy bỏ” – ông Lành nói.
Trong khi đó, ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phát triển sản xuất thương mại Saigon Sadaco, cho biết một số khách hàng đã chủ động liên hệ đề nghị giãn tiến độ giao hàng để theo dõi thêm diễn biến xung đột. Theo ông, nếu tình hình tiếp tục căng thẳng, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu tác động rõ nét hơn, kéo theo giá cước vận chuyển, giá dầu và chi phí đầu vào tăng cao. “Việc Mỹ tham gia sâu hơn vào xung đột có thể tác động gián tiếp đến thị trường Mỹ, ảnh hưởng đến sức mua và nhu cầu nhập khẩu. Khi đó, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vào các thị trường lớn sẽ chịu áp lực không nhỏ” – ông Mạnh nhận định. Ông mong muốn Nhà nước có các chính sách hỗ trợ kịp thời cho DN xuất khẩu khi tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài.
Một số hãng tàu đã thông báo tạm ngưng nhận hàng xuất khẩu đi Trung Đông. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Ông Tạ Quang Huyên, Tổng Giám đốc Công ty CP Hoàng Sơn 1 (Đồng Nai), cho biết thị trường Trung Đông không chiếm tỉ trọng lớn đối với DN của ông. Tuy nhiên, xét trên bình diện toàn ngành điều, đây lại là thị trường tương đối quan trọng. Do diễn biến xung đột còn mới, các DN chủ yếu cập nhật thông tin từ đối tác, theo dõi tình hình thực tế và đến nay chưa có thay đổi đáng kể nào trong hoạt động xuất khẩu.
Theo ông Huyên, nếu chiến sự kéo dài, tác động là điều khó tránh khỏi. Ông cho rằng rủi ro chiến sự thuộc nhóm yếu tố bất khả kháng, tương tự thiên tai, nên DN chỉ có thể theo dõi sát và linh hoạt ứng phó theo diễn biến cụ thể.
Đối với ngành thủy sản, Trung Đông được xem là thị trường mới trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, với kim ngạch đạt khoảng 366 triệu USD trong năm 2024. Tuy nhiên, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, cho biết cần thêm vài ngày nữa mới có thể tổng hợp thông tin chính thức từ các DN hội viên về mức độ tác động.
Dù vậy, theo bà Hằng, một số rủi ro đã được dự báo, như giá xăng dầu tăng làm đội chi phí sản xuất; cước vận tải biển leo thang; hoạt động vận chuyển bị gián đoạn do nhiều hãng tàu phải đổi hướng; đồng thời sức mua tại các thị trường Trung Đông có thể sụt giảm nếu bất ổn kéo dài.
Ở lĩnh vực nông sản, ông Lê Văn Nam, Giám đốc Công ty TNHH Hải Định Food (Đồng Tháp), cho biết Trung Đông là thị trường tiêu thụ khá mạnh chanh không hạt. Gần đây, công ty đã gửi mẫu sản phẩm sang khu vực này nhưng do dự báo tình hình bất ổn nên ông quyết định tạm ngưng, chuyển hướng tập trung vào các đối tác truyền thống tại châu Âu.
Vận tải biển bắt đầu gián đoạn
Hãng tàu MSC (Mediterranean Shipping Company, trụ sở tại Thụy Sĩ) vừa thông báo tạm dừng toàn bộ booking (đặt chỗ) hàng hóa từ khắp nơi trên thế giới đi Trung Đông từ ngày 1-3 đến khi có thông báo mới. “Trước những diễn biến an ninh ngày càng phức tạp tại Trung Đông, sự an toàn của đội ngũ thuyền viên luôn là ưu tiên hàng đầu” – đại diện MSC nhấn mạnh.
Hãng cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến khu vực và phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm bảo đảm an toàn cho hoạt động khai thác. Việc mở lại booking sẽ được xem xét ngay khi điều kiện an ninh cho phép.
Cùng thời điểm, DP World cũng cập nhật tình hình hoạt động tại cảng Jebel Ali (UAE) – một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất khu vực Trung Đông. Theo DP World, các hoạt động tại cảng này đã tạm thời bị gián đoạn như một biện pháp phòng ngừa, thực hiện theo chỉ đạo của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.
“Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan và triển khai nhiều biện pháp bảo vệ nhằm bảo đảm an toàn, an ninh cho nhân viên, khách hàng và đối tác” – DP World thông tin.
Trước tình hình trên, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP HCM (HIEA), nhận định nguy cơ khủng hoảng biển Đỏ 2023 – 2024 có thể quay trở lại, buộc nhiều hãng tàu phải tránh tuyến hàng hải qua kênh đào Suez. Điều này sẽ đẩy chi phí vận chuyển tăng mạnh, kéo theo rủi ro chậm trễ giao hàng và đứt gãy chuỗi cung ứng.
Theo ông Xô, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các quốc gia Trung Đông và vùng Vịnh hiện đứng ở nhóm thị trường lớn, chỉ sau Mỹ. Do đó, việc các hãng tàu dừng nhận booking hoặc áp dụng phụ phí cao có thể khiến DN xuất khẩu trong nước chịu áp lực lớn về chi phí và tiến độ giao hàng. “Cước vận chuyển có khả năng tăng đột biến, các phụ phí có thể được áp dụng trong thời gian ngắn mà không báo trước. HIEA sẽ theo dõi sát diễn biến và kịp thời thông tin tới DN hội viên để chủ động ứng phó, hạn chế rủi ro và thiệt hại” – ông Xô cho biết.
Rủi ro khó lường với thị trường năng lượng toàn cầu
Ông Trịnh Quang Khanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, nhận định nếu kịch bản Iran đóng cửa eo biển Hormuz xảy ra, tác động sẽ rất nghiêm trọng.
Đây là tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu nên bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh. “Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp như hiện nay, thị trường năng lượng toàn cầu đang đứng trước nhiều rủi ro khó lường” – ông Khanh nói.
Theo ông Khanh, các DN xăng dầu trong nước đã chủ động dự báo tình hình và chuẩn bị nguồn cung. Tuy nhiên, khi giá dầu thế giới tăng nhanh trong khi giá bán lẻ trong nước chưa kịp điều chỉnh theo chu kỳ, DN sẽ rơi vào thế “càng nhập càng lỗ”. Điều này kéo theo mức chiết khấu từ DN đầu mối và thương nhân phân phối cho hệ thống bán lẻ xuống thấp, khiến nhiều cửa hàng xăng dầu thua lỗ.
Để tháo gỡ, ông Khanh kiến nghị cơ quan quản lý xem xét cơ chế điều hành giá linh hoạt hơn. Thay vì điều chỉnh giá theo chu kỳ cố định 7 ngày/lần, có thể rút ngắn thời gian điều hành nhằm kịp thời bù đắp chi phí cho DN.
Khi áp lực thua lỗ được giảm bớt, DN mới yên tâm tổ chức nguồn hàng và bảo đảm cung ứng cho thị trường trong nước.
Theo dõi sát tình hình
Bộ Công Thương nhận định trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, giá cả nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, đặc biệt là giá nhiên liệu và giá dầu thế giới, có thể biến động theo chiều hướng tăng trong thời gian tới. Diễn biến này không chỉ tạo áp lực lên lạm phát trong nước mà còn gây ra các tác động tiêu cực, gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của Việt Nam nói chung, cũng như quan hệ thương mại với khu vực Trung Đông nói riêng.
Giá nhiên liệu tăng cũng trực tiếp đẩy chi phí vận tải biển và vận tải hàng không leo thang. Các tuyến vận chuyển hàng hóa đi và đến Trung Đông, đặc biệt là các quốc gia vùng Vịnh, chịu ảnh hưởng nặng nề khi nhiều nước trong khu vực đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận. Việc các chuyến bay vận tải buộc phải chuyển hướng, kéo dài thời gian hành trình khiến chi phí logistics đội lên đáng kể, làm giảm hiệu quả của chuỗi cung ứng.
Trước những diễn biến phức tạp nêu trên, Cục Xuất nhập khẩu – Bộ Công Thương đã có văn bản đề nghị các hiệp hội ngành hàng theo dõi sát tình hình, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước để cập nhật thông tin kịp thời cho hội viên. Cục khuyến cáo DN chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, phương án xuất nhập khẩu và tổ chức vận tải hàng hóa phù hợp, hạn chế nguy cơ ùn tắc và giảm thiểu thiệt hại.
DN cũng được khuyến nghị đa dạng hóa nguồn cung ứng và tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương đồng nhằm giảm phụ thuộc những thị trường đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột. Về dài hạn, cần xây dựng các kịch bản ứng phó chủ động để nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc tương tự.
Ngoài ra, DN cần chú trọng hơn đến các điều khoản logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm khi ký kết hợp đồng, đồng thời tăng cường kết nối với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để tìm kiếm thị trường mới, qua đó chủ động bảo vệ chuỗi cung ứng.
Giá dầu tăng mạnh
Trong phiên giao dịch ngày 2-3, giá dầu Brent đã lập đỉnh mới trong vòng 52 tuần qua – khi tăng mạnh 9,3%, lên mức 79,4 USD. Trong khi đó, giá dầu WTI của Mỹ cũng tăng hơn 9% – đạt ngưỡng 73,1 USD – khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran vẫn tiếp diễn.
Bà Amrita Sen, người sáng lập kiêm Giám đốc nghiên cứu tại Công ty nghiên cứu thị trường Energy Aspects (Anh), nhận định với CNBC rằng ít có khả năng eo biển Hormuz, nơi lưu thông khoảng 13-15 triệu thùng dầu tương đương 20% nguồn cung toàn cầu, bị đóng cửa hoàn toàn. Rủi ro lớn hơn đến từ các cuộc tấn công đơn lẻ nhắm vào các tàu thuyền đi qua khu vực này.
Theo bà, Mỹ và Israel sở hữu sức mạnh quân sự vượt trội để vô hiệu hóa khả năng phong tỏa hoàn toàn eo biển của Iran. Đây là tuyến đường hàng hải huyết mạch của các quốc gia sản xuất dầu lớn như Ả Rập Saudi, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iraq, Iran và Kuwait.
Tuy nhiên, các vụ tấn công riêng lẻ vào tàu thuyền lại khó ngăn chặn hơn. Sau khi 3 tàu chở dầu bị trúng đạn vào cuối tuần qua, các đơn vị vận chuyển trở nên thận trọng hơn khi đi vào khu vực này.
Nguồn: https://nld.com.vn/xung-dot-tai-trung-dong-lo-dut-gay-chuoi-cung-ung-196260302211015241.htm
