Lựa chọn quân sự hạn chế của Iran khi đáp trả Mỹ – Israel

Ngay trong những giờ đầu tiên của chiến dịch hiệp đồng giữa Mỹ và Israel, Iran đã hứng chịu thảm họa. Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng cùng với Bộ trưởng Quốc phòng, Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang và Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đầy quyền lực.

Đòn tập kích bằng khoảng 30 tên lửa tầm xa chính xác của Israel vào các tòa nhà ở trung tâm Tehran đã gần như lập tức xóa sổ thượng tầng cấu trúc chỉ huy, lãnh đạo của Iran.

Trong những tuần trước đó, ông Khamenei dường như đã yêu cầu các lãnh đạo quân sự và chính trị chỉ định người thay thế trong trường hợp bất trắc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phản ứng quân sự của Iran trở nên thiếu tính liên kết và đồng bộ sau khi quá nhiều chỉ huy, lãnh đạo thiệt mạng trong thời gian ngắn, theo Dan Sabbagh, nhà phân tích của Guardian.

Trong vài giờ đầu, phản ứng của Iran khá rời rạc và yếu ớt, khi chỉ có vài máy bay không người lái (UAV) được triển khai để tập kích đáp trả một số mục tiêu trong khu vực. Trong khi đó, các đợt tấn công tiếp nối của Mỹ và Israel vẫn diễn ra dồn dập.

Thống kê sơ bộ cho biết Mỹ đã thực hiện 900 đợt oanh tạc trong hơn 12 giờ đầu chiến dịch, trong khi Israel tuyên bố ném bom hơn 1.200 lần trong 24 giờ đầu.

“Mỹ và Israel đang ưu tiên phá hủy năng lực tấn công và bộ máy lãnh đạo của Iran. Câu hỏi đặt ra là liệu chính quyền Iran có thể tồn tại và gây ra đủ tổn thất ở quy mô khu vực để buộc chiến dịch đó phải dừng lại hay không?”, Matthew Savill, thành viên Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nói.

Giới quan sát cho rằng các lựa chọn quân sự của Iran hiện rất hạn chế. Chiến lược của Tehran là dựa vào UAV Shahed và tên lửa đạn đạo để tự vệ thông qua các đòn trả đũa, nhắm vào Israel và loạt căn cứ của Mỹ ở những quốc gia Trung Đông liên quan.

Ngày 1/3, Oman, quốc gia từng làm trung gian cho các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran, đã trở thành quốc gia Arab thứ sáu bị tấn công khi hai chiếc UAV nhắm vào căn cứ hải quân Duqm. Trước đó, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Arab Saudi, Bahrain, Qatar và Kuwait đều đã lọt tầm ngắm.

Quy mô của các đợt tấn công trả đũa rất lớn, nhưng trong hầu hết trường hợp, chúng không mang lại hiệu quả cao và có khả năng sẽ ngày càng kém hiệu quả hơn, theo giới quan sát.

Theo Bộ Quốc phòng UAE, ba người đã thiệt mạng tại nước này sau khi Iran phóng 165 tên lửa và 541 UAV. Trong đó, 35 chiếc UAV đã vượt qua hệ thống phòng không và gây thiệt hại về tài sản, nhưng các tên lửa đều bị đánh chặn hoặc trượt mục tiêu.

Tehran dường như hy vọng bằng việc liên tục tập kích vào loạt mục tiêu, một tên lửa hoặc UAV sẽ lọt lưới phòng không và đủ để gây thiệt hại, buộc Mỹ và Israel phải cân nhắc lại chiến dịch. Iran cũng có thể hy vọng họ có đủ kho dự trữ để làm cạn kiệt hệ thống phòng không của Mỹ, Israel và các nước trong khu vực.

Đây dường như là điều họ rút ra từ xung đột Ukraine, nơi các đợt phóng phối hợp giữa mồi bẫy, UAV và tên lửa Nga đã giúp một số lượng nhỏ vũ khí xuyên thủng hệ thống phòng thủ Ukraine, theo Dan Sabbagh.

9 người thiệt mạng và khoảng 50 người bị thương khi tên lửa đạn đạo hôm 1/3 lao xuống khu dân cư ở thành phố Beit Shemesh thuộc quận Jerusalem của Israel. Đây được xem là một thất bại đối với hệ thống Vòm Sắt nổi tiếng của Israel, nhưng chưa đủ để khiến một đất nước vốn quen với tổn thất trong xung đột phải thay đổi cách nghĩ.

Trên thực tế, tác động tâm lý từ vụ tấn công nhằm vào khách sạn Fairmont ở Dubai ngày 28/2 có thể còn lớn hơn, do ảnh hưởng tới ngành du lịch tại quốc gia vốn không quen ở tuyến đầu chiến sự.

Jonathan Hackett, tác giả cuốn sách về chiến lược chiến tranh bí mật của Iran, cho biết Tehran sở hữu khoảng 1.500-3.000 tên lửa đạn đạo với tầm bắn và mức độ sẵn sàng chiến đấu khác nhau. Tuy nhiên, Hackett cho biết kho dự trữ tên lửa của Iran đang bị tiêu hao nhanh chóng với chiến thuật phóng như hiện nay.

Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết tốc độ sản xuất tên lửa đạn đạo của Iran có xu hướng tăng trong những tháng gần đây và hiện nước này sở hữu khoảng 2.500 quả đạn. Israel thống kê trong ngày đầu xung đột, Iran đã phóng 170 tên lửa.

Trong những tháng gần đây, quân đội Israel cho biết Iran đã đầu tư đáng kể vào việc khôi phục năng lực sản xuất tên lửa với việc chế tạo hàng chục quả mỗi tháng.

Trước xung đột hồi tháng 6/2025, IDF tuyên bố Iran đang nỗ lực đẩy nhanh đáng kể tốc độ sản xuất tên lửa đạn đạo và tăng kho dự trữ từ khoảng 3.000 lên 8.000 quả trong vòng hai năm. Trong 12 ngày xung đột khi đó, Iran đã phóng hơn 500 tên lửa vào Israel. Quân đội Israel thông báo đã phá hủy hàng trăm tên lửa trong số đó và ngăn chặn Tehran sở hữu thêm 1.500 quả bằng cách tập kích cơ sở hạ tầng sản xuất.

Israel và Mỹ đang nhắm mục tiêu vào các trận địa phóng và cơ sở sản xuất trong chiến dịch oanh tạc hiện tại. Dan Sabbagh nhận định nguồn cung tên lửa đạn đạo của Iran khó có thể duy trì quá vài ngày với cường độ này, buộc họ phải chuyển sang sử dụng UAV Shahed và các dòng drone khác kém hiệu quả hơn.

Một mục tiêu lớn mà Iran nhắm tới là tàu chiến Mỹ, giống như cách Ukraine từng làm với hải quân Nga ở Biển Đen. Nhưng các nhà phân tích cho rằng tham vọng này khó có thể đạt được.

IRGC ngày 1/3 tuyên bố đã nhắm mục tiêu tàu sân bay USS Abraham Lincoln bằng bốn tên lửa đạn đạo, nhưng quân đội Mỹ nhanh chóng bác bỏ thông tin tàu bị đánh trúng. “Các tên lửa thậm chí còn không tiếp cận được gần mục tiêu”, Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) tuyên bố.

Iran từng có thể trông cậy vào các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, đặc biệt là Hezbollah ở Lebanon, để tấn công Israel. Tuy nhiên, phần lớn lực lượng đã bị Israel gây tổn thất nặng nề sau cuộc tấn công của Hamas vào miền nam nước này hồi tháng 10/2023.

Lực lượng có năng lực tốt nhất còn lại là Houthi ở Yemen, bên đã hứa sẽ nối lại chiến dịch tấn công tàu thuyền ở Biển Đỏ. Đây là một phần trong nỗ lực của nhóm làm gián đoạn thương mại hàng hải trong khu vực.

Hy vọng lớn nhất của Iran trong ngắn hạn là ngăn chặn các tàu ra vào Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, thông qua sự kết hợp giữa những lời đe dọa và tấn công bằng UAV. Ít nhất 3 tàu chở dầu đã bị ảnh hưởng, trong đó tàu MKD Vyom bị trúng một vật thể bay chưa xác định ngoài khơi Oman, khiến một thủy thủ thiệt mạng.

“Mục tiêu là nhằm gây ra các tổn thất kinh tế cho Mỹ. Và thời điểm then chốt sẽ là phản ứng của giá dầu”, nhà phân tích Dan Sabbagh nhận định.

Thanh Tâm (Theo Guardian, Times of Israel, AFP)