“Luật xanh” EU 2026 siết chặt, hàng xuất khẩu đối mặt rào cản sống còn

Khởi đầu năm 2026 đang được ghi nhận là một bước ngoặt lịch sử đối với thương mại toàn cầu khi Liên minh châu Âu (EU) đồng loạt kích hoạt và siết chặt mạng lưới quy định khổng lồ nhắm vào hàng hóa nhập khẩu. Không còn là những lời cảnh báo trên giấy, sự giao thoa của các cơ chế môi trường, hải quan và an ninh chuỗi cung ứng đang tạo ra một “bức tường pháp lý” mới.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, việc nắm bắt và tuân thủ các quy định này không chỉ là câu chuyện trách nhiệm xã hội, mà là tấm vé thông hành mang tính sống còn để bước vào thị trường quy mô bậc nhất thế giới này.

Năm 2026 mở ra với hàng loạt thay đổi quan trọng về quy định tại Liên minh châu Âu (EU), tác động trực tiếp đến logistics quốc tế, thủ tục hải quan cũng như hoạt động xuất nhập khẩu (Ảnh: Spice of India).

CBAM chính thức vận hành: Khi phát thải carbon bị định giá

Theo tờ The Guardian, ngay trong ngày đầu tiên của năm 2026, cuộc cải tổ lớn nhất trong nhiều thập kỷ đối với các quy tắc thương mại xanh của EU đã chính thức có hiệu lực.

Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) đã khép lại giai đoạn chuyển tiếp để bước vào chu trình vận hành thực tế. Giờ đây, các công ty xuất khẩu những mặt hàng có cường độ phát thải cao như sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro vào EU bắt buộc phải chứng minh sản phẩm của họ tuân thủ các quy chuẩn phát thải thấp.

Nếu không đáp ứng được, nhà xuất khẩu sẽ phải mua chứng chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải sinh ra trong quá trình sản xuất, hoặc đối mặt với các khoản phạt nặng nề. Cơ chế này được thiết kế để ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” – hiện tượng các nhà sản xuất dời nhà máy sang những quốc gia có tiêu chuẩn môi trường lỏng lẻo nhằm ép giá thành sản phẩm.

Ông Stéphane Séjourné, Phó chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu, khẳng định đây là công cụ thiết yếu để tạo ra một sân chơi cạnh tranh bình đẳng, hỗ trợ quá trình khử carbon và bảo vệ năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp nội khối trước các đối thủ nước ngoài.

Thậm chí, sức nóng của CBAM còn khiến cả những quốc gia phát triển như Anh Quốc cũng phải chật vật tìm cách liên kết thị trường carbon để tránh bị đánh thuế. Đáng chú ý, EU không có ý định dừng lại ở nhóm hàng vật liệu cơ bản. Theo kế hoạch, từ năm 2028, khối này dự kiến sẽ mở rộng “chiếc ô” CBAM bao trùm cả các sản phẩm chế tạo sử dụng thép và nhôm như máy móc hay thiết bị điện.

“Siết gông” thị trường thép: Cú bồi thêm từ hạn ngạch và thuế quan

Không chỉ dùng công cụ môi trường, EU còn đang củng cố các hàng rào phòng vệ thương mại truyền thống với mức độ vô tiền khoáng hậu. Theo thông cáo từ Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu (INTA) vào cuối tháng 1, một loạt biện pháp cứng rắn đã được thông qua nhằm bảo vệ thị trường EU trước tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu.

Do biện pháp tự vệ thép áp dụng từ năm 2018 theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ hết hạn vào ngày 30/6, EU đã nhanh chóng chuẩn bị một dự thảo quy định mới mang tính sát thương cao hơn.

Cụ thể, khối lượng thép nhập khẩu miễn thuế sẽ bị “chém gót” tới 47% so với năm 2024, chỉ còn giới hạn ở mức 18,3 triệu tấn mỗi năm. Bất kỳ lượng thép nào nhập khẩu vượt quá hạn ngạch này, hoặc các sản phẩm không nằm trong phạm vi hạn ngạch, đều sẽ phải chịu mức thuế hải quan khổng lồ lên tới 50%.

Cùng với việc cấm toàn bộ thép nhập khẩu từ Nga và Belarus, dự luật này yêu cầu khả năng truy xuất nguồn gốc cực kỳ gắt gao, buộc các nhà nhập khẩu phải cung cấp bằng chứng minh bạch về xuất xứ. Bà Karin Karlsbro, báo cáo viên của dự luật, nhấn mạnh trong bối cảnh bất ổn hiện nay, việc bảo vệ ngành thép là ưu tiên chiến lược để duy trì khả năng chống chịu của châu Âu.

Ngành thép EU đang phải đối mặt với nhiều thách thức thương mại, bao gồm áp lực nhập khẩu lớn và kéo dài cả về khối lượng lẫn giá cả (Ảnh: Euronews).