Luật Xây dựng 2025: Cải cách mạnh thủ tục, ưu tiên giải quyết tranh chấp tại Việt Nam

Những nội dung này đã được các chuyên gia pháp lý và xây dựng phân tích tại hội thảo “Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 – Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý”, tổ chức ngày 17-1 tại TP.HCM.

Cắt giảm thủ tục trong Luật Xây dựng 2025, chuyển mạnh sang hậu kiểm

Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Nam Trung, chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam, cho rằng so với Luật Xây dựng 2014, luật mới được tinh gọn đáng kể về cấu trúc và quy định. Nhiều thủ tục hành chính được cắt giảm, theo hướng mỗi công trình chỉ cần thực hiện một bước thủ tục chính, thay vì nhiều vòng xin phép như trước.

Luật cũng giảm bớt sự can thiệp hành chính, đồng thời giao nhiều quyền hạn và trách nhiệm hơn cho chủ đầu tư và người quyết định đầu tư. 

Các quy định về chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng và hành nghề được đơn giản hóa, chuyển trọng tâm từ sát hạch hình thức sang đánh giá kinh nghiệm thực tế.

Cùng đó, ông Nam Trung cho biết Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực 1 – 7 – 2026) không buông lỏng quản lý mà chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. 

Việc miễn giấy phép xây dựng chỉ áp dụng tại các khu vực đã có quy hoạch chi tiết hoặc quy chế kiến trúc rõ ràng, nhằm vừa bảo đảm trật tự xây dựng, vừa giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Một điểm mới quan trọng là luật đã xử lý cơ bản tình trạng chồng chéo giữa Luật Xây dựng và Bộ luật Dân sự trong lĩnh vực hợp đồng. Theo đó, trong trường hợp có tranh chấp xảy ra nhưng Luật Xây dựng không có quy định cụ thể, các bên được áp dụng Bộ luật Dân sự làm nền tảng pháp lý chung.

Các quy định về bồi thường thiệt hại, điều chỉnh hợp đồng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản cũng được cập nhật để phù hợp hơn với thực tiễn triển khai dự án, đặc biệt trong bối cảnh biến động chi phí, lãi suất và thị trường.

Giảm rủi ro pháp lý, tăng sức hút đầu tư

Tiến sĩ, luật sư Nguyễn Trung Nam – phó giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC), trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), sáng lập Công ty Luật EP Legal – nhấn mạnh Luật Xây dựng 2025 chính thức thừa nhận cơ chế bồi thường thiệt hại ấn định trước (liquidated damages – LD).

Trước đây, các điều khoản LD trong hợp đồng mẫu (như FIDIC) thường đối mặt với rủi ro bị tuyên vô hiệu do pháp luật Việt Nam yêu cầu phải chứng minh thiệt hại thực tế.

Việc cho phép các bên thỏa thuận mức bồi thường dựa trên mức độ vi phạm không chỉ giúp các hợp đồng xây dựng an toàn hơn mà còn đưa pháp luật Việt Nam tiệm cận gần hơn với các khái niệm và thực tiễn quốc tế.

Tuy nhiên, luật sư Nam cũng lưu ý về sự thiếu đồng bộ giữa Luật Xây dựng và Luật Thương mại, khi Luật Thương mại vẫn yêu cầu chứng minh thiệt hại thực tế và trực tiếp, tạo ra những thách thức nhất định cho các chuyên gia pháp lý khi áp dụng.

Việc Luật Xây dựng 2025 cập nhật nhiều chuẩn mực quốc tế được đánh giá sẽ góp phần giảm “rủi ro chính sách” trong mắt nhà đầu tư nước ngoài. Khi pháp luật trong nước trở nên quen thuộc với các nhà thầu lớn thông qua việc áp dụng các thông lệ tốt nhất, chi phí dự phòng rủi ro sẽ giảm xuống, từ đó tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam, đặc biệt là trong các lĩnh vực hạ tầng và năng lượng.