‘Mỗi bộ hồ sơ có cảm ơn lãnh đạo được 2 triệu đồng không?’

Ngày 6/1, trong phiên xét xử thứ 2, TAND Hà Nội tiếp tục xét hỏi các bị cáo trong vụ án đưa và nhận hối lộ 107 tỷ đồng tại Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế.

Trong 34 người bị xét xử tội Nhận hối lộ có hai cựu Cục trưởng An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga. Cùng vụ án, 21 người bị xét xử Đưa hối lộ.

Trước bục khai báo, bà Nga trình bày sau 10 năm làm Cục phó, bà được giữ cương vị người đứng đầu Cục từ năm 2024 đến khi bị bắt. Từ tháng 8/2018, bà được Cục trưởng giao ký giấy xác nhận đăng ký nội dung quảng cáo.

Theo điều 26, 27 Nghị định 15/2018, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học, dùng cho chế độ ăn đặc biệt sẽ phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo. Do vậy, thực phẩm bảo vệ sức khỏe sẽ do Cục An toàn thực phẩm làm thủ tục đăng ký cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo. Đầu mối là Phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông, do Trần Thị Thu Liễu là phó phòng phụ trách.

Bà Nga cho rằng, không phải từ khi bà nhận việc, mà trước đó ở đơn vị đã có hiện tượng doanh nghiệp cảm ơn chuyên viên nhận hồ sơ. Để nắm bắt tình hình, bà gọi Liễu sang phòng làm việc hỏi han: “Liễu có nên làm đầu mối để quản lý chung về các khoản tiền cảm ơn không. Hơn nữa, mỗi bộ hồ sơ có cảm ơn được lãnh đạo Cục 2 triệu đồng không?”.

“Bị cáo chỉ hỏi Liễu như vậy chứ không phải là chỉ đạo. Liễu có trả lời là không làm như thế vì hồ sơ quảng cáo rất đơn giản. Sau đó bị cáo không thúc ép hay bắt Liễu phải làm gì cả”, nữ cựu Cục trưởng giải thích.

Bà Nga khai cũng chỉ có 4/10 chuyên viên của phòng Liễu đưa tiền cảm ơn cho bà sau khi doanh nghiệp được xét duyệt hồ sơ quảng cáo. Chỉ khi nhận được kết luận điều tra, bà “mới biết các chuyên viên tự đặt ra cơ chế để nhận 4-8 triệu đồng với mỗi hồ sơ”.

Phong bì biếu tiền đều ghi mã hồ sơ bên ngoài

“Đặc biệt, bị cáo cũng không yêu cầu phải đưa cho mình bao nhiêu tiền”, bà Nga khai và cho hay mỗi lần đưa chuyên viên đều để trong một phong bì trắng, bên ngoài ghi mã hồ sơ. Chuyên viên không nói bên trong có bao nhiêu tiền và là tiền của bao nhiêu hồ sơ.

Các lần đưa không có thời gian cố định và thường đều diễn ra tại phòng làm việc của bà Nga. Chuyên viên nói “doanh nghiệp cảm ơn” riêng nên bà không chuyển cho ai khác. Bà Nga khai không rõ các chuyên viên nhận bao nhiêu tiền.

“Nếu bị cáo không đồng ý thì chuyên viên có nhận tiền của doanh nghiệp không?”, HĐXX hai lần nhắc lại câu hỏi khi bà Nga không trả lời đúng trọng tâm. Nữ cựu cục trưởng thừa nhận “đây là lỗi của mình” khi không có biện pháp ngăn chặn. “Nếu bị cáo không đồng ý chắc chuyên viên không dám nhận tiền”. Tổng cộng, bà Nga đã nhận khoảng 16.000 đến 17.000 hồ sơ.

Từ tháng 7/2018, bà Nga là Cục phó được phân công vụ trách ký giấy xác nhận nội dung. Cơ quan điều tra xác định thời gian đầu, bà thường ký đúng hạn nhưng về sau dù hồ sơ cơ bản đảm bảo trình tự vẫn để quá hạn rồi trả lại với lý do không rõ ràng, thuyết phục. Doanh nghiệp sốt ruột đến gặp chuyên viên xét hồ sơ để hỏi lý do song đều nhận được câu trả lời “chung chung”.

Tại tòa hôm nay, bà Nga phản bác cáo buộc này. Bà lý giải giai đoạn đó vừa tiếp nhận công việc từ Cục trưởng và phải dành thời gian chăm sóc mẹ ốm. Hơn nữa, bà chỉ để chậm hồ sơ vài ngày với số lượng rất ít.

Khai là vậy song bà Nga vẫn thừa nhận truy tố của VKS là đúng. “Bị cáo không câu kết với doanh nghiệp để bỏ qua các lỗi. Trong phòng có 10 chuyên viên, nhưng 6 người không đưa tiền mà bị cáo vẫn xử lý hồ sơ”, bà Nga trình bày.

“Đấy là bị cáo khai như thế chứ còn chuyên viên khai khác”, chủ tọa ngắt lời và truy vấn thêm về việc “có thông báo cơ chế về việc mỗi hồ sơ phải bao nhiêu tiền mới ký không?”. Bà Nga “khẳng định không có”.

Khác với những gì bà Nga khai, cơ quan điều tra cáo buộc, bà Nga yêu cầu đưa ít nhất 2 triệu đồng cho lãnh đạo Cục với mỗi hồ sơ thì mới ký. “Các phòng ở Cục đều thực hiện như vậy và phải quán triệt tế nhị, kín đáo cho chuyên viên biết”, bà Nga dặn dò và giao Liễu làm đầu mối quản lý tiền thu của các cá nhân xin giấy xác nhận.

Từ đây, phó phòng Liễu về truyền đạt lại nhưng yêu cầu chuyên viên “tự chủ động lên đưa tiền cảm ơn cho bà Nga”. Liễu không chịu trách nhiệm tổng hợp.

Nữ phó phòng phụ trách thấy sợ khi sếp yêu cầu chi 2 triệu đồng/hồ sơ

Tại tòa, bị cáo Liễu khai “vào một buổi sáng” được bà Nga gọi sang phòng và dặn dò “về nói nhỏ với các chuyên viên là ký một hồ sơ quảng cáo phải chi 2 triệu đồng cho lãnh đạo cục”. Bà Nga bảo các phòng, trung tâm ở Cục đều có cơ chế như vậy cả.

“Nghe thấy vậy, bị cáo rất sợ, nói là hồ sơ quảng cáo không làm như thế được đâu vì không phải là giấy bắt buộc”, bị cáo Liễu khóc khi khai tại phiên tòa. Rời phòng Cục phó, Liễu về phòng đóng kín cửa lại, truyền đạt ý của bà Nga cho đồng nghiệp.

“Tôi chỉ mang tính thông báo ý cấp trên và chốt lại là phòng mình không làm cơ chế. Chuyên viên nào muốn làm cơ chế thì tự đi báo cáo với lãnh đạo cục. Các chuyên viên cũng có ý phản đối vì hồ sơ quảng cáo rất dễ và không muốn thực hiện cơ chế. Buổi nói chuyện đó còn trở lên ồn ã nên tôi bảo mọi người giải tán, không bàn cãi nữa”, Liễu khai.

“Vậy tại sau đó chuyên viên lại thu tiền hồ sơ với các tỷ lệ khác nhau?”, HĐXX hỏi. Bị cáo Liễu khai không nói hay đề nghị mỗi chuyên viên phải thu bao nhiêu tiền hồ sơ và được hưởng bao nhiêu. Lúc đầu chuyên viên đưa tiền bà Liễu có từ chối nhưng họ nói đây là “quà cảm ơn của doanh nghiệp”.

Theo cáo buộc, các chuyên viên được bà Nga, Liễu mở đường nên đã đề nghị doanh nghiệp muốn cấp giấy xác nhận đúng hạn mà không phải chỉnh sửa nhiều lần phải chi tiền ngoài lệ phí. Mỗi bộ hồ sơ, chuyên viên sẽ thu từ 2 đến 8 triệu đồng, bằng hình thức nhận tiền mặt trực tiếp hoặc chuyển khoản.

Tiền thu được, các chuyên viên thống nhất cơ chế ăn chia theo từng cấp độ. Cụ thể, chia cho bà Nga từ 2 đến 3,5 triệu đồng một hồ sơ, chia Liễu 500.000 đến 750.000. Chuyên viên, tùy theo cấp độ sẽ được nhận từ 200.000 đến hơn 300.000 đồng một hồ sơ.

Từ tháng 2/2018 đến 12/2024, 6 chuyên viên Phòng giám sát ngộ độc thực phẩm và thông tin truyền thông đã trực tiếp nhận 12,7 tỷ đồng từ các doanh nghiệp xin xác nhận nội dung quảng cáo. Trong đó, chuyên viên Nguyễn Thị Việt Hà là người nhận nhiều nhất, 5 tỷ đồng của 29 người chuyển qua tài khoản cá nhân và 148 triệu đồng tiền mặt. 5 chuyên viên còn lại đều nhận tiền qua tài khoản ngân hàng.

Cơ quan điều tra cáo buộc bà Nga được chia 8 tỷ đồng, Liễu 1,5 tỷ, Hà 823 triệu đồng. Những người khác được chia từ 99 triệu đồng đến 672 triệu.

Bà Nga bị cáo buộc chủ mưu, cầm đầu và phải chịu trách nhiệm hình sự với tổng số tiền 12,7 tỷ đồng và phải nộp sung công quỹ 8 tỷ đồng được chia. Quá trình điều tra, bà được ghi nhận thành khẩn khai báo toàn bộ hành vi phạm tội, tự nguyện nộp lại 1,5 tỷ đồng.

Chồng bà Nga là Lê Hoàng, Trưởng phòng quản lý tiêu chuẩn và kiểm nghiệm, cũng là bị can trong vụ án này. Ông Hoàng bị cáo buộc để các chuyên viên nhận tiền của cá nhân nộp hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm, sau đó tổng hợp tiền đưa cho lãnh đạo Cục. Theo cơ chế ăn chia, ông Hoàng đã nhận gần một tỷ đồng, từ năm 2018 đến 2023.

Phạm Dự – Thanh Lam