Một Giáng sinh rất khác đang ‘gõ cửa’ nước Nga

(PLO)- Lễ Giáng sinh là một ngày lễ chính thức tại Nga nhưng diễn ra vào ngày 7-1, khác biệt đáng kể với lễ ngày 25-12 ở hầu hết những nơi khác trên thế giới.

Trong khi tại hầu hết các quốc gia trên thế giới, Giáng sinh đã diễn ra trong đêm 24-12 và ngày 25-12-2025 thì ngày lễ này mãi đến đêm 6-1 và ngày 7-1-2026 mới “gõ cửa” nước Nga và một số ít nước khác. Sự khác biệt này xuất phát từ nhiều biến động lịch sử đã diễn ra ở châu Âu từ hàng thế kỷ qua.

Quyết định đổi lịch và sự ‘bất tuân’ của Giáo hội Chính thống giáo

Ban đầu những người theo Chính thống giáo và Công giáo, và sau này là các tín đồ Tin lành, đều đón Giáng sinh vào chung một ngày: Đêm vọng Giáng sinh vào đêm 24-12 và lễ chính vào ngày 25-12 hằng năm.

Năm 1582, Giáo hoàng Gregory XIII công bố một loại lịch mới, được biết tới là lịch Gregorian, thay thế hệ thống lịch Julian cũ vốn có một số sai sót trong cách tính chu kỳ Mặt Trời.

Quyết định này dẫn tới hệ quả tức thời là cú “nhảy cóc” từ đêm 4-10-1582 sang thẳng ngày 15-10-1582, bỏ qua 10 ngày từ 5-10 tới 14-10. Lịch Gregorian đã được áp dụng đầu tiên ở châu Âu và tiếp tục lan rộng ra toàn thế giới. Ở Việt Nam ngày nay, lịch Gregorian được gọi là Dương lịch.

Tại Nga (trước đây là Liên Xô), lịch Gregorian được áp dụng từ năm 1918 theo quyết định của chính quyền Xô Viết. Ngày vốn được gọi là 1-2-1918 theo lịch Julian được chuyển thành ngày 14-2-1918 theo lịch Gregorian mới.

Tuy nhiên, Giáo hội Chính thống giáo Nga đã không chấp nhận sự thay đổi này và tiếp tục theo lịch Julian. Do đó kể từ năm 1919, các tín đồ Chính thống giáo Nga đón Giáng sinh vào ngày 7-1 thay vì ngày 24-12 của năm kề trước và đón Năm mới vào ngày 14-1 thay vì ngày 1-1 như ở hầu hết phần còn lại của thế giới.

Trong thời kỳ Liên Xô, đã có giai đoạn Giáng sinh ngày 7-1 hằng năm bị cấm do liên quan vấn đề tôn giáo, trong khi đó các hoạt động đón Năm mới được tổ chức vào đêm 31-12 và ngày 1-1.

Phải tới năm 1991 – khi Liên Xô tan rã, ngày lễ Giáng sinh 7-1 mới được phục hồi với tư cách một ngày lễ chính thức tại Nga. Nhưng khi đó, các nghi thức đón Năm mới theo lịch Gregorian đã ăn sâu vào trong xã hội Nga nên dẫn tới việc người Nga đón Giáng sinh sau Năm mới nhiều ngày, theo tờ Moskovskiy Komsomolets (MK, Nga).

Tương tự Nga, một số nước khác có đông tín đồ Chính thống giáo như Belarus, Serbia, Gruzia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Bắc Macedonia… cũng giữ truyền thống đón Giáng sinh theo lịch Julian, chậm hơn 13 ngày so với các cộng đồng Công giáo, theo kênh TV24.

Nhiều khác biệt trong các hoạt động đón Năm mới, Giáng sinh ở Nga

Truyền thống đón Giáng sinh sau Năm mới dẫn tới việc người Nga có kỳ nghỉ đầu năm dài hơn một tuần. Kéo dài ít nhất từ ngày lễ dịp Năm mới (ngày 31-12 và ngày 1-1 của năm tiếp theo) tới lễ Giáng sinh (ngày 6-1 và 7-1).

Theo MK, các hoạt động đón Năm mới ở Nga vui vẻ, náo nhiệt hơn với pháo hoa, những bữa tiệc, các chương trình truyền hình và những truyền thống mang tính thế tục hơn.

Ở hầu hết các nước phương Tây, Ông già Noel (Santa Claus) trong bộ trang phục đỏ đặc trưng sẽ ngồi trên xe tuần lộc kéo đi phát quà cho các em nhỏ trong đêm Giáng sinh. Nhưng ở Nga, Ông già Tuyết (Ded Moroz) – hình tượng truyền thống của người Slav, tương tự Ông già Noel – sẽ cùng với Công chúa Tuyết (Snegurochka) ngồi trên chiếc xe Troika do ba chú ngựa kéo đi phát quà vào đêm Giao thừa. Ông già Tuyết có thể mặc đồ màu xanh dương hoặc đỏ, đôi khi là màu trắng, vàng.

Tương tự, thay vì trang hoàng Cây thông Noel cho Giáng sinh, người Nga bất kể theo Chính thống giáo hay tôn giáo khác thường trang trí Cây thông Năm mới (Yolka) cho dịp Năm mới.

Các nghi lễ đón Giáng sinh vào đêm 6-1 và ngày 7-1 trở nên trầm lặng hơn, hướng về gia đình và mang đậm tính tôn giáo hơn. Trước đó, hầu hết các tín đồ Chính thống giáo chọn tuân thủ Lễ chay Giáng sinh kéo dài 40 ngày từ ngày 28-11 của năm trước.

Bữa ăn cuối cùng của Lễ chay Giáng sinh được dùng vào Đêm vọng Giáng sinh 6-1 thường gồm 12 món chay, tượng trưng cho 12 tông đồ. Món ăn không thể thiếu là sochivo – một món ngọt làm từ lúa mì hoặc ngũ cốc nấu mềm.

Thánh lễ chính tại Nhà thờ Chúa Cứu Thế ở thủ đô Moscow do Thượng phụ của Giáo hội Chính thống giáo Nga, hiện nay là Thượng phụ Kirill, chủ trì và thường được phát sóng trực tiếp trên toàn quốc.

Các món ăn truyền thống được chuẩn bị cho ngày 7-1 bao gồm bánh kếp, gà, vịt hoặc ngỗng quay, thịt đông, salad cá trích và một số loại bánh ngọt.

Dù có sự khác biệt trong thời gian tổ chức Giáng sinh, ý nghĩa của ngày lễ này vẫn được giữ nguyên vẹn. Giai đoạn trước và lễ chính Giáng sinh vẫn là thời điểm vui vẻ và nhộn nhịp nhất trong năm.