Một tô phở thiếu cả hương lẫn vị

Ra rạp dịp đầu năm, Mùi Phở mang theo một tiền đề nghe thôi đã thấy dễ đồng cảm: lấy phở – món ăn quốc hồn quốc túy làm trục dẫn cho câu chuyện gia đình đa thế hệ. Trong bối cảnh phim gia đình Việt nhiều năm gần đây thường xoay quanh hài tình huống hoặc mâu thuẫn thế hệ quen thuộc, việc chọn ẩm thực truyền thống làm trung tâm là một hướng đi đáng khích lệ. Phở không chỉ là món ăn, mà còn là ký ức, là căn tính, là niềm tự hào nghề nghiệp của bao thế hệ người Việt. Chính vì vậy, khán giả bước vào rạp với kỳ vọng được “ngửi” thấy hương phở qua màn ảnh, được chạm vào những giá trị gia đình lắng đọng và được thưởng thức một tác phẩm điện ảnh đủ tinh tế để dung hòa văn hóa và cảm xúc.

Thế nhưng, thành phẩm cuối cùng lại là một trải nghiệm vừa có điểm sáng, vừa để lại không ít tiếc nuối.

Không khí Tết rõ ràng, thông điệp gia đình dễ chạm nhưng nhịp phim quá ồn

Điểm cộng đầu tiên của Mùi Phở nằm ở bầu không khí và cách bộ phim đặt câu chuyện của mình vào một bối cảnh rất đời thường. Phim xoay quanh gia đình ông Mùi – người nắm giữ bí quyết nấu phở bò gia truyền trong những ngày cận Tết ở Hà Nội. Đối diện quán phở của ông là hàng phở ông Dần, vừa là đối thủ vừa là người bạn nghề nhiều năm. Khi tuổi tác ngày một cao, ông Mùi bắt đầu nghĩ đến chuyện truyền nghề cho cháu đích tôn, coi đó là cách giữ lại danh dự và hồn cốt gia đình. Tuy nhiên, con dâu ông lại mong con mình có con đường riêng, không bị ràng buộc bởi gánh nặng truyền thống. Xung đột thế hệ từ đó nảy sinh, đan xen với những va chạm nhỏ trong đời sống thường nhật, những hiểu lầm, những tổn thương và cả những khoảnh khắc hàn gắn.

Trong bối cảnh ấy, phim tái hiện Hà Nội những ngày giáp xuân với bảng màu đỏ – vàng rộn ràng, những bữa cơm sum vầy, gian bếp ấm lửa và nhịp sống phố cổ tấp nập. Không khí Tết được dựng lên khá rõ nét, tạo cảm giác ấm áp và gần gũi. Xung đột trung tâm – ai sẽ là người kế thừa nghề phở gia truyền là một lựa chọn hợp lý và mang tính biểu tượng cao. Mâu thuẫn giữa thế hệ đi trước và thế hệ sau được xây dựng không quá cực đoan, không ai hoàn toàn đúng hay sai. Ông Mùi có nỗi lo rất thật của một người cả đời gắn với nghề, còn lớp trẻ cũng có khát vọng tự do chính đáng. Về mặt thông điệp, đây là câu chuyện về sự tiếp nối, về nỗi lo giữ nghề và câu hỏi làm sao để truyền thống không bị mai một giữa nhịp sống hiện đại.

Tuy nhiên, cách triển khai lại khiến cảm xúc khó đọng lại. Phim dày đặc những màn tranh luận lớn tiếng, những cảnh cãi vã gây cười rồi nhanh chóng chuyển sang cao trào nước mắt. Như sự xuất hiện của Thanh Hương trong vai cô Luyến được miêu tả một các quá đà từ hình thể, biểu cảm, cách ăn uống, nói chuyện, ăn mặc,… đều tạo cảm giác khó chịu hơn là gây cười. Tổng thể phim khi cảm xúc vừa được đẩy lên, phim lại lập tức chen vào mảng miếng hài. Sự đan xen bi – hài liên tục khiến mạch cảm xúc bị bẻ gãy. Người xem chưa kịp thấm đã phải đổi trạng thái, chưa kịp xúc động đã bị kéo sang tiếng cười. Việc các cao trào xuất hiện liên tiếp với cường độ tương tự nhau cũng khiến cảm xúc bị bão hòa, thiếu điểm nhấn thực sự.

Đáng lẽ một bộ phim gia đình như thế này cần nhiều khoảng lặng, những giây phút im lặng trong gian bếp, ánh mắt đầy day dứt giữa cha và con, hay một buổi sáng sớm chỉ có tiếng nước dùng sôi lăn tăn,… thì tổng thể lại khá ồn ào. Sự thiếu tiết chế làm giảm đi độ sâu của thông điệp. Ý tưởng tốt, câu chuyện có nền tảng cảm xúc rõ ràng, nhưng nhịp kể quá gấp và dày khiến bộ phim đôi lúc giống một chuỗi tiểu phẩm cảm xúc hơn là một cấu trúc điện ảnh được tính toán chặt chẽ. Nếu lược bớt những đoạn tranh cãi gây cười và dành thêm không gian cho sự lắng đọng, hành trình giữ nghề và hàn gắn gia đình có lẽ đã chạm đến người xem một cách sâu sắc hơn.

Yếu tố ẩm thực chưa đủ “thơm”

Khi một bộ phim đặt tên là Mùi Phở, khán giả có quyền kỳ vọng phở sẽ là trung tâm thị giác và cảm xúc. Thực tế, phim có nhắc nhiều đến bí quyết gia truyền, đặc biệt là chi tiết dùng mắm tôm để “đánh thức” mùi thơm nước phở, tạo nên dấu ấn riêng của gia đình; đến danh dự nghề nghiệpl đến hồn cốt của bát phở như một di sản phải được giữ gìn;… Những lời thoại xoay quanh bí quyết ấy được nhấn mạnh khá nhiều, như một ẩn dụ cho bản sắc không thể thay thế. Nhưng ở phần hình ảnh, yếu tố ẩm thực lại chưa được khai thác tương xứng với mức độ nhấn mạnh trong kịch bản.

Những cảnh cận đặc tả nước dùng sôi lăn tăn, xương ninh qua đêm, lát thịt bò thái mỏng, sợi phở trắng mềm… xuất hiện không nhiều và chưa đủ độ ám ảnh thị giác. Phở chủ yếu được kể bằng lời thoại, bằng tranh luận về truyền thống, hơn là được “trình diễn” bằng ngôn ngữ hình ảnh. Trong khi điện ảnh có lợi thế lớn ở khả năng kích thích giác quan, đặc biệt với phim ẩm thực thì Mùi Phở lại chưa tận dụng triệt để.

Công bằng mà nói, phim không hề cẩu thả về mặt hình ảnh. Nhiều khung hình được chăm chút kỹ lưỡng, màu sắc rực rỡ, ánh sáng ấm áp, bố cục gọn gàng và khá nịnh mắt, đây là một điểm đáng khen trong lần đầu tiên Minh Beta lấn sân sang vai trò đạo diễn. Không gian quán phở được dựng sinh động, có chiều sâu, tạo cảm giác thân thuộc. Một số cảnh quay trong bếp hay lúc múc nước dùng lên bát vẫn đủ khiến người xem nhận ra sự đầu tư nghiêm túc của ekip. Tuy nhiên, tất cả mới dừng lại ở mức đẹp mắt, chứ chưa đạt tới mức “ngon mắt”.

Cái thiếu ở đây không phải là kỹ thuật quay, mà là độ say mê dành cho chính món ăn trung tâm. Nếu mắm tôm được xem là bí quyết làm dậy mùi nước phở, thì bộ phim lại giống như một tô phở đã đủ nguyên liệu nhưng chưa thật sự “dậy mùi”. Hình ảnh có, màu sắc có, không khí có nhưng thứ hương vị khiến người ta phải nuốt nước bọt, phải thèm ngay lập tức thì vẫn còn hơi nhạt. Và với một tác phẩm đặt cược vào ẩm thực như linh hồn, đó là một tiếc nuối không nhỏ.

Hợp vai nhưng thiếu điện ảnh

Một trong những yếu tố tạo nên màu sắc riêng cho phim là chất hài mang đậm tinh thần tiểu phẩm miền Bắc giai đoạn trước 2010. Nhịp thoại nhanh, biểu cảm cường điệu hóa, cách tung hứng và xây dựng mảng miếng đều thiên về sân khấu hơn là tiết chế điện ảnh. Với một bộ phận khán giả yêu thích phong vị hài truyền thống, đặc biệt là các bà, các mẹ miền Bắc, đây có thể là điểm cộng vì tạo cảm giác gần gũi, quen thuộc, thậm chí gợi lại ký ức về thời kỳ băng đĩa hài Tết từng thống lĩnh mỗi dịp xuân về.

Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh một bộ phim điện ảnh thương mại hiện đại, cách xử lý này bộc lộ không ít hạn chế. Điện ảnh đòi hỏi sự tiết chế, nhịp điệu và khoảng lặng cho cảm xúc, trong khi lối gây cười theo kiểu tiểu phẩm thường ưu tiên cao trào liên tục, mảng miếng nối tiếp mảng miếng. Một số miếng hài được đưa ra dồn dập nhưng không thực sự phục vụ trực tiếp cho phát triển tâm lý nhân vật hay đẩy xung đột đi xa hơn mang tới cảm giác tiếng cười tồn tại như một lớp vỏ bọc không thực sự cần thiết bên ngoài câu chuyện. Điều đó khiến mạch phim đôi lúc bị ngắt quãng, tạo cảm giác thời lượng dài hơn thực tế và có thể gây mệt cho khán giả không quen gu hài Bắc xưa.

Ở phương diện diễn xuất, NS Xuân Hinh mang đến một ông Mùi đúng chất Xuân Hinh: cá tính, duyên dáng, thoại rõ ràng, làm chủ nhịp điệu và sở hữu thần thái sân khấu rất đặc trưng. Ông thể hiện vai diễn chắc tay, tròn trịa và vừa vặn với thế mạnh của mình. Tuy vậy, nếu kỳ vọng một sự lột xác rõ rệt khi bước sang địa hạt điện ảnh, khán giả có thể sẽ chưa thấy nhiều khác biệt so với hình ảnh quen thuộc trước đây. Nhân vật vì thế mang màu sắc “nghệ sĩ Xuân Hinh” nhiều hơn là một cá thể hoàn toàn độc lập, một “ông Mùi” trong thế giới điện ảnh của phim.

Ngược lại, tuyến nhân vật trẻ lại tạo được sự cân bằng đáng kể. Sao nhí Bảo Nam trong vai Sá Sùng đem đến sự tự nhiên, hồn nhiên và là điểm sáng cảm xúc ở nhiều phân đoạn. Nét mộc mạc của Bảo Nam đặc biệt cần trong những cảnh cần sự trong trẻo để đối trọng với các xung đột người lớn. Thu Trang là gương mặt có nhiều kinh nghiệm điện ảnh hơn so với dàn cast chủ yếu đến từ truyền hình và sân khấu cũng là người thể hiện sự tiết chế và dễ chịu nhất. Diễn xuất của cô không phô trương nhưng đủ nội lực để giữ nhịp cảm xúc ở những đoạn cần lắng đọng, đỉnh điểm là khoảnh khắc tình mẫu tử ở gần cuối phim. Chính sự mềm mại này đã giúp tổng thể phim gượng ép, tạo ra những khoảng lặng cần thiết.

Dù vậy, ngoài ba gương mặt tạo được dấu ấn rõ nét kể trên, dàn diễn viên phụ còn lại nhìn chung chỉ dừng ở mức hoàn thành vai trò. Họ góp phần làm đầy bối cảnh và hỗ trợ tình huống, nhưng chưa có nhiều đất để khắc họa cá tính riêng. Không ít nhân vật xuất hiện rồi trôi qua khá nhanh, thiếu một khoảnh khắc đắt để khán giả thực sự nhớ đến. Nếu mỗi vai diễn được đào sâu hơn một chút về tâm lý thay vì tập trung quá nhiều thời gian cho các mảng miếng hài, cãi vã thì tổng thể câu chuyện hẳn sẽ giàu sức nặng hơn, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào sức hút của vài cái tên nổi bật.

Chấm điểm: 2,5/5

Mùi Phở không phải một bộ phim dở. Nó có ý tưởng đẹp, có tinh thần tôn vinh truyền thống rõ ràng và có những khoảnh khắc ấm áp phù hợp không khí Tết. Phim cũng có điểm sáng ở một số diễn viên và ở nỗ lực xây dựng câu chuyện gia đình không quá cực đoan. Tuy nhiên, nhịp phim ồn ào, sự thiếu tiết chế trong việc đan xen bi – hài và việc khai thác yếu tố ẩm thực chưa tới khiến trải nghiệm chưa thật sự trọn vẹn. Xem xong, khán giả có thể nhớ đến vài phân đoạn, vài câu thoại, nhưng cảm giác “thèm phở” hay day dứt sâu về câu chuyện gia đình lại chưa đủ mạnh. Nếu chấm điểm một cách cân bằng, đây là một tác phẩm có tâm nhưng chưa đủ tầm để trở thành dấu ấn điện ảnh về ẩm thực và gia đình Việt. Một lựa chọn xem được dịp đầu năm, song chưa phải là bộ phim khiến người ta muốn quay lại rạp lần hai chỉ để thưởng thức lại “hương” của nó.