Mỹ cấm nhập 12 nhóm loài thủy sản: Nghề biển phải chuyển đổi, thích nghi

Theo quy định mới của Mỹ, từ ngày 1-1-2026, Việt Nam có 12 nhóm loài thủy sản như cá ngừ (mắt to, vây vàng, vằn, vây xanh), cá kiếm, cá mú, cá thu, cá đối, ghẹ, mực…được khai thác từ 12 mã nghề cá (chủ yếu là lưới rê, lưới kéo, lưới vây) sẽ bị cấm nhập khẩu vào thị trường này do chưa được công nhận tương đương với đạo luật bảo vệ động vật có vú ở biển.

Ngư dân gặp khó, lo sản phẩm bị ép giá

Là chủ tàu khai thác cá, mực, anh Huỳnh Hải Âu (xã Bình An, tỉnh An Giang) cho biết luôn thực hiện đầy đủ việc ghi nhật ký khai thác, bốc dỡ qua cảng và đảm bảo truy xuất nguồn gốc.

“Việc Mỹ cấm nhập ghẹ, mực khai thác bằng lưới rê, lưới vây sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến ngư dân. Theo tôi, cần làm nghiêm việc truy xuất nguồn gốc từ khâu thu mua, xác định vị trí ghe thu mua trên biển để đảm bảo minh bạch, tránh đánh đồng tất cả sản phẩm”, anh Âu nói.

Dù không bị ảnh hưởng trực tiếp nhưng ông Trần Văn Chiến (xã Đá Bạc, Cà Mau) bày tỏ lo ngại lệnh cấm này có thể tác động gián tiếp đến giá mực tại địa phương. “Tôi hành nghề câu mực ven bờ, không nằm trong nhóm nghề cấm. Nhưng sợ thương lái dựa vào khó khăn xuất khẩu để ép giá, dù họ không xuất sang Mỹ”, ông Chiến bày tỏ.

Theo ông Nguyễn Văn Tính, nghề khai thác hiện đã đối mặt nhiều khó khăn do cạn kiệt nguồn lợi, nay thêm các quy định mới có thể tạo áp lực lớn hơn cho ngư dân. 

“Việc quản lý khai thác đã rất chặt, từ gắn thiết bị giám sát hành trình, khai báo nguồn gốc…, xử phạt rất nặng nếu như vi phạm. Hy vọng thời gian tới sẽ có giải pháp đồng bộ hơn để hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề hợp lý”, ông Tính nói.

Ông Trương Văn Ngữ – Chủ tịch Hội nghề cá Rạch Giá (An Giang) – cho biết địa phương này có đội tàu khai thác cá biển, ghẹ, mực khá lớn. 

Tuy nhiên, trữ lượng nguồn lợi thủy sản không còn dồi dào như trước do khai thác kéo dài và mật độ phương tiện cao. Các đội tàu lưới vây, lưới kéo hoạt động vùng biển lộng chủ yếu khai thác cá, mực. Ngoài ra, người dân còn cào, kéo đánh bắt ghẹ trong vùng biển cạn.

“Sản lượng ghẹ, mực đánh bắt được vừa tiêu thụ nội địa vừa phục vụ xuất khẩu, nên việc Mỹ cấm nhập các nhóm loài này chắc chắn ảnh hưởng đến nghề biển địa phương”, ông Ngữ nói và cho biết ngư dân An Giang thời gian qua vẫn tuân thủ đầy đủ các thủ tục khai thác, truy xuất nguồn gốc, ghi nhật ký đánh bắt, bốc dỡ qua cảng theo quy định.

“Để tháo gỡ khó khăn, rất cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, tổ chức các hội thảo khoa học, hướng dẫn cụ thể để ngư dân từng bước thích ứng”, ông Ngữ đề xuất và cho rằng cần tính toán lộ trình chuyển đổi nghề phù hợp, vừa đảm bảo sinh kế cho ngư dân, vừa bảo tồn nguồn lợi thủy sản, hướng đến phát triển bền vững nghề biển.

Phải có chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề

Ông Đào Quang Minh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk, cho biết việc Hoa Kỳ từ chối nhập khẩu 12 nhóm sản phẩm thủy sản đang tạo sức ép lớn đối với nghề cá trong nước. 12 nhóm sản phẩm này hầu hết là những nghề khai thác phổ biến hiện nay như lưới rê, lưới kéo, nghề câu.

Theo ông Minh, yêu cầu của Hoa Kỳ về bảo vệ thú biển và nguồn lợi thủy sản rất cao, từ quy chuẩn sử dụng ngư cụ, lưỡi câu đến trang thiết bị khai thác. Đây là những tiêu chuẩn mà Việt Nam buộc phải từng bước tiếp cận nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Cũng theo ông Minh, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền về bảo vệ thú biển và các quy định liên quan đến chống khai thác IUU; tăng cường tập huấn cho chủ tàu, thuyền trưởng, ngư dân nhằm giảm thiểu khai thác không chủ ý các loài động vật có vú biển.

Kiến nghị Trung ương hỗ trợ kinh phí, trang thiết bị và đào tạo lực lượng cứu hộ thú biển chuyên nghiệp, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi ngư cụ, phương thức khai thác phù hợp, hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn và sinh kế của ngư dân.

Ông Trần Quốc Khánh, Phó giám đốc Sở NN&MT tỉnh Gia Lai, cho biết trong số 12 chủng loại thủy sản nằm trong danh sách bị cấm nhập khẩu vào Mỹ, có 6 loại thủy sản đang được ngư dân địa phương này khai thác, bao gồm nghề cá ngừ vây vàng.

Do đó, địa phương này sẽ tổ chức phổ biến các quy định của đạo luật mới từ Mỹ và ảnh hưởng tác động đến ngành thủy sản trong nước. Đồng thời, hướng dẫn ngư dân nhận diện, xử lý an toàn các loài thú biển quý hiếm khi gặp phải trong quá trình khai thác.

Giới thiệu, khuyến khích ngư dân sử dụng ngư cụ thân thiện với môi trường như lưỡi câu vòng hay lắp đặt thiết bị xua đuổi cá heo nhằm giảm thiểu tác động đến sinh vật biển. Ngoài ra, địa phương cũng sẽ kiểm soát chặt chẽ sản phẩm thủy sản khai thác.

Theo đó, sẽ kiểm soát toàn diện tại các cảng cá, bến cá về sản lượng, loài khai thác, ngư trường, nghề khai thác và các trường hợp bắt gặp động vật biển quý hiếm. Hướng dẫn ngư dân ghi chép nhật ký khai thác thủy sản, đặc biệt là các thông tin liên quan đến việc bắt gặp, giải cứu hoặc xử lý động vật biển quý hiếm.

“Chúng tôi cũng sẽ thực hiện nghiêm công tác truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản từ khai thác đảm bảo rõ ràng từ tàu cá, cảng cá, cơ sở chế biến đến khi xuất khẩu, để mọi lô hàng phục vụ xuất khẩu đều có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, phương pháp khai thác và thông tin không gây hại đến thú biển”, ông Khánh nói.

Tăng cường giám sát tàu cá đánh bắt

Theo ông Lê Hữu Toàn – Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang, ngành thủy sản đóng góp quan trọng vào GRDP và kim ngạch xuất khẩu của địa phương này. Năm 2025, tổng sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản của An Giang ước đạt hơn 1,6 triệu tấn, trong đó khai thác đạt hơn 430.788 tấn, gồm cá biển, ghẹ, mực…

Thời gian qua, Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư An Giang đã tổ chức nhiều đợt tập huấn, tuần tra trên biển, phổ biến quy định quản lý khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho ngư dân. Toàn tỉnh đã lắp đặt 3.602 thiết bị giám sát hành trình để theo dõi hoạt động tàu cá.

Riêng công tác truy xuất nguồn gốc, các đơn vị đã giám sát bốc dỡ thủy sản qua cảng với sản lượng hơn 28.572 tấn; cấp 546 giấy biên nhận bốc dỡ qua hệ thống cho 14 doanh nghiệp với sản lượng gần 1.800 tấn.

“Thời gian tới, địa phương sẽ đẩy mạnh tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng cân bằng giữa khai thác và nuôi trồng, chuyển đổi sinh kế sang nuôi ven bờ, nuôi biển…”, ông Toàn cho biết.

Ông Nguyễn Chí Thiện – Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau – cũng cho biết toàn bộ gần 2.000 tàu cá đánh bắt xa của địa phương này đã được trang bị thiết bị giám sát hành trình.

“Việc tăng cường giám sát tàu cá, nhật ký khai thác và kiểm soát tại cảng được xem là điều kiện then chốt để nghề biển thích ứng với các yêu cầu quốc tế trong thời gian tới”, ông Thiện nói.