Mỹ từ bỏ cáo buộc về ‘băng đảng ma túy’ Venezuela

Chính quyền Tổng thống Donald Trump năm ngoái thúc đẩy cáo buộc cho rằng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đứng đầu một băng đảng ma túy có tên gọi “Cartel de los Soles”, nhằm đặt nền móng cho chiến dịch gây sức ép và cuối cùng là cuộc đột kích vào Caracas để bắt ông.

Cơ sở của việc này bắt nguồn từ bản cáo trạng năm 2020 từ đại bồi thẩm đoàn đối với ông Maduro do Bộ Tư pháp Mỹ soạn thảo. Trong cáo trạng, Bộ Tư pháp Mỹ cho rằng Cartel de Los Soles (Băng đảng Mặt trời) là một tổ chức buôn bán ma túy bao gồm các quan chức cấp cao trong chính quyền Venezuela. Nhóm này bị cáo buộc đã lũng đoạn các thể chế của Venezuela để tuồn hàng tấn cocaine vào Mỹ trong giai đoạn 1999-2020.

Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc ông Maduro là lãnh đạo Cartel de Los Soles và “chủ trương làm ngập lụt nước Mỹ bằng cocaine”. Vào tháng 7/2025, dựa trên nội dung đó, Bộ Tài chính Mỹ xác định Cartel de los Soles là một tổ chức khủng bố. Đến tháng 11, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chỉ thị cho Bộ Ngoại giao thực hiện động thái tương tự.

Đây cũng là cơ sở để Mỹ triển khai các đặc vụ Cơ quan Phòng chống Ma túy (DEA) tham gia vào chiến dịch bắt ông Maduro. Tuy nhiên, hôm 3/1, sau khi chiến dịch hoàn thành và ông Maduro được đưa tới New York, Bộ Tư pháp Mỹ công bố một bản cáo trạng được soạn thảo lại, trong đó không còn coi Cartel de los Soles là băng đảng ma túy.

Các công tố viên vẫn cáo buộc ông Maduro tham gia vào một âm mưu buôn bán ma túy, nhưng từ bỏ tuyên bố rằng Cartel de los Soles là tổ chức tội phạm thực sự. Thay vào đó, bản cáo trạng sửa đổi nêu rõ rằng tên gọi này ám chỉ một “hệ thống bảo trợ” và một “văn hóa tham nhũng” được thúc đẩy bởi tiền thu được từ buôn bán ma túy.

Trong khi bản cáo trạng cũ nhắc đến Cartel de los Soles 32 lần, tài liệu mới chỉ đề cập đến nó hai lần và cáo buộc ông Maduro tham gia, duy trì và bảo vệ “hệ thống bảo trợ” này, thay vì mô tả ông là lãnh đạo băng đảng.

Động thái trên của Bộ Tư pháp Mỹ làm dấy lên hoài nghi về tính chính danh của việc chính quyền Trump liệt Cartel de los Soles vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài hồi năm ngoái.

Elizabeth Dickinson, phó giám đốc khu vực Mỹ Latin tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho hay cách bản cáo trạng mới mô tả về Cartel de los Soles là “hoàn toàn chính xác với thực tế”, không giống như phiên bản năm 2020.

Dickinson cũng chỉ ra rằng “Cartel de los Soles” thực chất là một thuật ngữ do truyền thông Venezuela đặt ra vào những năm 1990 để chỉ các quan chức bị biến chất bởi tiền thu bất chính từ ma túy, chứ không phải tên gọi của một băng đảng cụ thể.

Báo cáo Đánh giá Nguy cơ Ma túy Quốc gia hàng năm của DEA, vốn liệt kê chi tiết các tổ chức buôn ma túy lớn, chưa bao giờ đề cập đến Cartel de los Soles. Báo cáo Ma túy Thế giới Hàng năm của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Chống Ma túy và Tội phạm cũng tương tự.

Theo Dickinson, trước khi sự việc được đưa ra trước tòa án, chính quyền Mỹ không cần phải chứng minh tính chính xác trong cáo buộc họ đưa ra về Cartel de los Soles. “Nhưng trước tòa, mọi thứ rất khác. Rõ ràng là họ biết không thể chứng minh được điều đó với thẩm phán”, Dickinson nói về lý do Bộ Tư pháp Mỹ từ bỏ cáo buộc về Cartel de los Soles trong cáo trạng mới.

Dù Bộ Tư pháp Mỹ sửa đổi thông tin về Cartel de los Soles, một số thông tin khác trong bản cáo trạng sửa đổi được cho là còn mơ hồ.

Ví dụ, bản cáo trạng đã bổ sung thêm một bị cáo là kẻ cầm đầu băng đảng nhà tù Venezuela có tên Tren de Aragua được cho là đồng phạm của Tổng thống Maduro. Song mối liên hệ được mô tả trong bản cáo trạng rất mờ nhạt. Nó chỉ nêu rằng trùm băng đảng này, trong các cuộc điện thoại năm 2019 với một người được cho là quan chức Venezuela, đã đề nghị cung cấp dịch vụ hộ tống để bảo vệ các lô hàng ma túy đi qua Venezuela.

Năm ngoái, ông Trump tuyên bố rằng Tổng thống Maduro đang chỉ đạo các hoạt động của Tren de Aragua, dù cộng đồng tình báo Mỹ bác bỏ. Phân tích của InSight Crime, cơ quan nghiên cứu về an ninh và tội phạm Mỹ Latin, cho thấy Tren de Aragua “không sở hữu bất kỳ lô hàng cocaine lớn nào”.

Trong phiên điều trần đầu tiên tại Tòa án Liên bang Daniel Patrick Moynihan ở trung tâm New York hôm 5/1, Tổng thống Maduro một lần nữa bác bỏ cáo buộc do công tố viên Mỹ đưa ra với ông về tội danh khủng bố bằng ma túy và buôn cocaine vào Mỹ.

“Tôi vô tội. Tôi chẳng phạm tội gì cả. Tôi là người đàng hoàng. Tôi vẫn là Tổng thống của đất nước tôi”, ông nhấn mạnh.

Vũ Hoàng (Theo AFP, Reuters, AP)